پرندگان از آسمان ایران می‌روند

مهاجرت یکی از ویژگی‌های زیستی و بنیادی در پرندگان است. پرندگان مختلف در هنگام مهاجرت عادت‌های متفاوتی دارند، بعضی از گونه‌ها به‌صورت انفرادی پرواز می‌کنند، ولی در اکثر آنها مهاجرت‌های گروهی دیده می‌شود. در مواردی مشاهده می‌شود گونه‌هایی که سرعت پرواز، تغذیه و عادت‌های یکسانی دارند، با آنکه با هم اختلاف دارند، دسته‌های مخلوط تشکیل می‌دهند و مهاجرت می‌کنند. دلیل این موضوع مشخص است؛‌ در مهاجرت‌های دسته‌جمعی به‌دلیل اینکه چشم‌های بیشتری محل تغذیه و وجود دشمنان را نظاره می‌کنند، تلفات کمتری دارند.

در مهاجرت‌های پاییزی که از شمال به جنوب صورت می‌گیرد، پرندگان نابالغ زودتر مهاجرت خود را شروع می‌کنند. براساس الگوهای فصلی حضور پرندگان، پرندگان ایران به چهار دسته زیست زمانی تقسیم می‌شوند. اولین آنها پرندگان مقیم هستند که در تمام طول سال در ایران حضور دارند. دومین گروه را مهاجران تابستان‌گذران تشکیل می‌دهند. این گروه در فصل بهار وارد کشورمان می‌شوند و در تابستان زادآوری می‌کنند. مهاجران زمستان‌گذران سومین دسته هستند که از مناطق سرد شمالی وارد می‌شوند و زمستان را در ایران سپری می‌کنند. آخرین گروه را مهاجران عبوری تشکیل می‌دهند که در مسیر مهاجرت توقف کوتاه‌مدت دارند.

ایران با گستره‌ای بیش از ۱.۶ میلیون کیلومترمربع، تنوع اقلیمی و توپوگرافی چشمگیری دارد. این تنوع سبب شده است طیفی از زیستگاه‌های طبیعی را در خود جای دهد و به یکی از کشورهای کلیدی و مهم در منطقه خاورمیانه و آسیای غربی از نظر زیستگاه پرندگان تبدیل شود.

از منظر جغرافیای زیستی، ایران در محل تلاقی سه ناحیه بزرگ زیست جغرافیایی منطقه پالئارکتیک، منطقه اورینتال و منطقه آفروتروپیکال است و تاکنون بین ۵۵۰ تا ۵۶۵ گونه پرنده در ایران ثبت شده؛ این تعداد معادل پنج درصد از کل پرندگان جهان است. از کل گونه‌های موجود در کشور در استان آذربایجان‌غربی بیش از ۳۱۵ گونه رصد و ثبت شده که بیش از نیمی از پرندگان ایران است.

در جهان هفت مسیر مهاجرتی وجود دارد. بخش بزرگی از فون پرندگان کشور را گونه‌های مهاجر تشکیل می‌دهند و همین موضوع باعث شده است ایران به یکی از مهمترین کریدور‌های مهاجرتی پرندگان در نیم‌کره شمالی تبدیل شود.

ایران در دو مسیر مهاجرتی مهم قرار دارد: اولین آنها مسیر آسیای میانه-آفریقا است. این مسیر از شمال‌شرق آسیا آغاز می‌شود، از آسیای میانی و ایران عبور می‌کند و به شبه‌قاره هند و آفریقا می‌رسد، پرندگان آبزی و شکاری از این مسیر مهاجرت می‌کنند.

دوم مسیر اوراسیا-آفریقا. این مسیر از سیبری و مناطق شمالی روسیه شروع می‌شود و پس از عبور از ایران، به خاورمیانه، آفریقای شرقی و جنوبی می‌رسد. گونه‌هایی چون درنای خاکستری و غاز پیشانی سفید کوچک و پلیکان سفید در این مسیر مهاجرت می‌کنند.