شرکت نروژی «اسکاتک»، فعال در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر در بازارهای نوظهور، مسئولیت ساخت این پروژه ۵۹۰ میلیون دلاری را برعهده دارد. اسکاتک پیش‌ازاین نیز چهار پروژه تجدیدپذیر دیگر در مصر راه‌اندازی کرده است. مصر که در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۳ درصد از برق خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین می‌کرد، اکنون هدف‌گذاری کرده تا این سهم را تا سال ۲۰۳۰ به ۴۲ درصد برساند.

با آنکه حدود سه‌چهارم برق مصر از گاز تأمین می‌شود، کاهش تولید داخلی گاز در سال‌های اخیر باعث شد این کشور به واردات گاز وابسته شود؛ وابستگی‌ای که با افزایش قیمت جهانی گاز، خاموشی‌های مکرری را در سراسر مصر رقم زد. با وجود تلاش مصر برای کشف منابع جدید گازی در داخل، دولت این کشور اهداف بزرگی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در نظر گرفته و در سال ۲۰۲۲ نیز میزبان کنفرانس بین‌المللی آب‌و‌هوایی COP27 بود. با‌این‌حال، به‌گفته «کریم الجندی»، مدیر اجرایی مؤسسه تحقیقاتی Carboun در حوزه انرژی و اقلیم در خاورمیانه و شمال آفریقا، انگیزه اصلی دولت مصر از توسعه انرژی‌های پاک، نه محیط‌زیستی بلکه اقتصادی است.

اتکای بیش‌ازحد مصر به گاز، به‌ویژه با کاهش تولید از میدان گازی زهر، موجب بحران شده است. در ماه‌های مه و ژوئن، مصر مناقصه‌ای برای واردات نزدیک به دو میلیون تُن نفت‌کوره برگزار کرد تا نیاز برق کشور را تأمین کند، چراکه واردات گاز بسیار پرهزینه شده بود. در تابستان، با افزایش دما و استفاده گسترده از سیستم‌های سرمایشی، مصرف برق نیز اوج می‌گیرد. دمای جنوب مصر در این فصل تا ۴۲ درجه سانتی‌گراد هم می‌رسد. نخست‌وزیر مصر، مصطفی مدبولی، از مردم خواسته است مصرف انرژی را کاهش دهند تا از خاموشی‌های بیشتر جلوگیری شود.

با وجود آنکه گرمای تابستان، فشار بر شبکه برق را افزایش می‌دهد، همین گرما می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد. جنوب مصر، جایی که پروژه اسکاتک در حال اجراست، در «کمربند جادویی خورشیدی» قرار دارد. الجندی با استناد به اطلس جهانی خورشیدی می‌گوید مصر چهارمین کشور جهان از نظر پتانسیل انرژی خورشیدی فوتوولتائیک است.

براساس گزارش «شورای جهانی خورشیدی»، ۶۰ درصد از اراضی مستعد برای توسعه خورشیدی در جهان، در قاره آفریقا قرار دارد. بااین‌حال، در سال ۲۰۲۳ تنها ۳ درصد از انرژی قاره از خورشید تأمین شد. در سال ۲۰۲۴، سه‌چهارم از پروژه‌های جدید خورشیدی در آفریقا، تنها در دو کشور مصر و آفریقای جنوبی ساخته شدند. این درحالی‌است که پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۵، ۱۸ کشور در آفریقا قادر باشند پروژه‌هایی با ظرفیت بیش از ۱۰۰ مگاوات را راه‌اندازی کنند (این رقم در ۲۰۲۴ تنها دو کشور بود). هدف قاره این است که تا سال ۲۰۳۰ به ظرفیت ۳۰۰ گیگاوات خورشیدی برسد؛ ظرفیتی بیشتر از آنچه آمریکا اکنون دارد.

یکی از چالش‌های سنتی انرژی خورشیدی، ناپایداری آن است؛ پنل‌های خورشیدی فقط در طول روز کار می‌کنند و هزینه ذخیره‌سازی انرژی در مقیاس بالا تا پیش‌از‌این بسیار بالا بود. اما اکنون با کاهش شدید قیمت باتری‌ها و هزینه‌های نصب پایین‌تر نیروگاه‌های خورشیدی، ترکیب این دو فناوری به راه‌حلی عملی تبدیل شده است. الجندی معتقد است پروژه‌هایی مانند اُبلیسک می‌توانند این نقطه‌ضعف را جبران کنند و به سایر کشورهای منطقه و جهان نشان دهند که «خورشید به‌اضافه باتری» راه‌حل آینده است.

قیمت پروژه‌های ذخیره‌سازی باتری از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ حدود ۸۹ درصد کاهش یافته است؛ آن هم عمدتاً به‌دلیل رشد ظرفیت تولید در چین. به‌گفته الجندی، اگر روند کاهش قیمت ادامه یابد، تا سال ۲۰۲۷، ترکیب خورشید و باتری «ارزان‌ترین شکل تولید برق در جهان» خواهد بود. شورای جهانی خورشیدی نیز در گزارشی اعلام کرده است امکان ذخیره‌سازی انرژی، یکی از عوامل اصلی افزایش پروژه‌های خورشیدی در سراسر جهان است. با وجود آنکه ظرفیت ذخیره‌سازی باتری در جهان در سال ۲۰۲۴ به ۳۶۳ گیگاوات‌ساعت رسیده، آفریقا تنها ۱.۶ گیگاوات‌ساعت از این ظرفیت را در اختیار دارد.

هرچند قیمت‌ها کاهش یافته، ساخت چنین نیروگاه‌هایی هنوز نیازمند سرمایه‌گذاری‌های هنگفت است. الجندی می‌گوید سرمایه‌گذاری در کشورهای درحال‌توسعه به‌دلیل «حق بیمه ریسک» بالاتر، هزینه‌برتر است. در سال ۲۰۲۴، تنها سه درصد از کل سرمایه‌گذاری‌های جهانی در حوزه انرژی به آفریقا اختصاص یافت.

پروژه اُبلیسک، ۴۷۹.۱ میلیون دلار از بودجه خود را از بانک اروپایی توسعه و بازسازی، بانک توسعه آفریقا و سازمان سرمایه‌گذاری بین‌المللی بریتانیا دریافت خواهد کرد. پیش‌بینی می‌شود نخستین بخش پروژه شامل ۵۶۱ مگاوات برق خورشیدی و تمام ظرفیت باتری، در نیمه اول ۲۰۲۶ وارد مدار شود و ظرفیت کامل ۱.۱ گیگاواتی تا پایان همان سال محقق شود. 

منبع: CNN
ترجمه امین فریدونی