ارکستر سمفونیک تهران شامگاه چهارم خردادماه درحالی سمفونی «فلک‌الافلاک» را پس از سه سال وقفه روی صحنه تالار وحدت برد که «کامبیز روشن‌روان»، سازنده این سمفونی، به‌دلیل بیماری و کسالت امکان حضور در سالن را نداشت و به ارسال فیلم ویدئویی از خود اکتفا کرد. «نصیر حیدریان»، رهبر ارکستر، نیز با صدای گرفته از بیماری خود و سایر اعضای گروه خبر داد و گفت: «تنها به‌دلیل حضور شما عزیزان در اینجا حاضر شدیم و این اجرا را انجام می‌دهیم.»
تمام این صحبت‌ها و خبر بیماری رهبر و اعضای ارکستر سمفونیک درحالی اعلام شد که چندی پیش خبرها از شیوع سویه جدید کرونا حکایت داشت و صدها نفر در چنین شرایطی در سالن و فضای بسته تالار وحدت بدون تهویه مناسب نظاره‌گر این سمفونی شدند.
روشن‌روان در فیلم ویدئویی که پخش شد، گفت: «سمفونی فلک‌الافلاک ساخته بیش از ۲۶ سال پیش (ساخته‌شده در سال ۱۳۷۷) و مستقیماً مربوط به جنگ ایران و عراق است.»
او سپس توضیح داد این سمفونی اثری است توصیفی در چهار قسمت که هر کدام گوشه‌ای از جنگ هشت‌ساله را نشان می‌دهد: «قسمت اول سمفونی ابتدا آرام است و قبل از حمله عراق را نمایانگری می‌کند. یکباره با حمله ناگهانی عراق، موسیقی به‌شدت خشن می‌شود و بسیار پرشور و هیجان و درعین‌حال پرتلاطم است. قسمت دوم، موسیقی آرامی است که نشان‌دهنده سوگ مردم برای شهداست؛ ولی نه سوگی که فقط گریه و زاری باشد، سوگی که مردم را آماده می‌کند برای اینکه به نبردی جانانه ادامه دهند.»
به‌گفته او، قسمت سوم این سمفونی بیانگر بسیج عمومی مردم ایران و تمام نیروهای مسلح است: «این قسمت بسیار پرهیجان و قدرتمند و نشان‌دهنده عزم ملی برای غلبه بر دشمن و رفتن به‌سمت پیروزی است.»
روشن‌روان در ادامه به قسمت چهارم اشاره کرد که براساس یکی از ملودی‌های بسیار زیبای لری ساخته شده است: «درواقع مبارزه سخت علیه دشمن و همین‌طور سرانجام، رسیدن به پیروزی نهایی است.»
او درباره علت این سمفونی به «فلک‌الافلاک» توضیح داد: «از نظر من قلعه فلک‌الافلاک همیشه سمبل استقامت و پایداری بوده. برای همین هم در این سمفونی از ملودی‌های لری استفاده کردم.»

دورخیز فلک‌الافلاک برای ثبت جهانی
پیش‌ازاین، سمفونی فلک‌الافلاک در نخستین روز خردادماه در قلعه فلک‌الافلاک لرستان اجرا شد تا آغازگر اجراهای ارکستر سمفونیک در خارج از پایتخت و در بناهای تاریخی و به‌نوعی تلفیق ساز و آواز و موسیقی کلاسیک با میراث و فرهنگ بومی باشد. پیوند موسیقی و تاریخ، فرصتی است که نسل جوان با گذشته و میراث گذشتگان بیشتر آشنا شود و اهمیت حفظ میراث معنوی و مادی را دریابد.
روشن‌روان در وصف عظمت فرهنگ و تاریخ لرستان و انگیزه‌اش در ساخت این سمفونی پیشتر گفته بود: «برای من، ساخت سمفونی فلک‌الافلاک صرفاً یک تجربه هنری نبود؛ بلکه ادای دِینی بود به سرزمین پرشکوه لرستان و مردمانی که همواره با فرهنگ غنی، اصالت و ازخودگذشتگی‌شان زبانزد بوده‌اند. تلاش کردم صدای سرزمین لر، عظمتی که در تاریخ و طبیعت این دیار نهفته است و پژواک رشادت‌های دلیرمردانش را با زبان موسیقی به گوش همگان برسانم.»
قلعه فلک‌الافلاک قرن‌هاست نماد مقاومت، هویت و زیبایی شهر خرم‌آباد است و برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو معرفی شده، اما با وجود سابقه‌ای طولانی و اهمیت تاریخی و معماری، تاکنون ثبت نهایی آن در فهرست میراث جهانی یونسکو به پایان نرسیده است. یکی از دلایل اصلی این تأخیر، وجود مشکلات در آزادسازی عرصه و حریم این قلعه ساسانی بوده است.
البته «سیدسعید شاهرخی»، استاندار لرستان، از آزادسازی حریم این مجموعه تاریخی خبر داده و گفته است: «به همت «هوشنگ بازوند»، معاون وزیر راه‌وشهرسازی، حریم قلعه فلک‌الافلاک با همکاری ارتش ایران و دانشگاه لرستان تخلیه شد. با توجه به نقش و جایگاه مهم پادگان امام‌حسین(ع) و تأمین اعتبارات صورت‌گرفته از سوی سپاه پاسداران، اقداماتی انجام گرفت و قرار است این پادگان در اختیار مردم عزیز لرستان و شهر خرم‌آباد قرار بگیرد.»
اجلاس نهایی یونسکو تیرماه امسال (۱۴۰۴) برگزار و پرونده «دره خرم‌آباد» و ثبت جهانی غارهای پیش‌ازتاریخ و مجموعه فلک‌الافلاک دره خرم‌آباد مورد بررسی نهایی قرار می‌گیرد. کاوش‌های جدید باستان‌شناسان سابقه سکونت در تپه قلعه فلک‌الافلاک را به ۵۴۰۰ سال پیش برده است.
شاید بتوان از به‌هم گره‌خوردن نغمه‌های موسیقی، فرهنگ و میراث به‌عنوان نوید و دورخیزی برای ثبت جهانی این اثر باستانی در یونسکو یاد کرد. حضور ارکستر سمفونیک تهران و البته ارکستر سمفونیک ملی در شهرها و استان‌های کشور نه‌فقط می‌تواند سبب رشد و ارتقا و معرفی این ارکستر در کشور شود، بلکه رونق و توسعه گردشگری هنری را نیز به‌همراه خواهد داشت.

پایانی برای آغاز
ارکستر سمفونیک تهران سال گذشته اوضاع نابسامانی داشت و بدون رهبر دائم فعالیت می‌کرد. اما امسال با حضور حیدریان به‌عنوان رهبر دائم، از نظر فنی و کیفی تا حدودی سروسامان گرفته است و پس از مدت‌ها سکون، جان تازه‌ای در آن دمیده شده و حتی برای اجرا در روز ملی لرستان در قلعه فلک‌الافلاک حاضر شد. البته «محمد الهیاری فومنی»، مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی، یکم خرداد دراین‌باره گفته بود: «برنامه و سیاست ما این است که ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر ملی ایران در مناسبت‌های ملی بتوانند آثار ارزشمندی را اجرا کنند و این آثار ارزشمند را در استان مورد نظر به اجرا درآورند. امیدوارم بتوانیم این تجربه را به سایر استان‌ها بسط و تأمین دهیم تا هم انگیزه‌ای برای نوازندگان ارکستر باشد و هم تکریمی از فرهنگ‌دوستی مردم عزیز ایران.»
او در ادامه تأکید کرد حتی پیش‌بینی شده است برای توجه به موسیقی اقوام ایران با همراهی ارکسترها درصورت امکان مهرماه امسال ارکستر ملی در چند استان برنامه اجرا کند و بخش پایانی آن در تالار وحدت تهران برگزار شود.
نباید فراموش کرد که براساس آمار منتشرشده از سوی بنیاد رودکی، ارکستر سمفونیک تهران در سال ۱۴۰۳ با هشت عنوان برنامه، ۲۲ اجرا را در تالار وحدت روی صحنه برده است. این موضوع نشان از آن دارد که ارکستر سمفونیک تهران با هزینه‌های میلیاردی، تنها هشت برنامه را در طول سال ۱۴۰۳ اجرا کرده. ضمن اینکه این تعداد برنامه و تعداد سانس‌هایی که ارکستر سمفونیک در طول یک سال به صحنه برده، به‌نوعی به‌معنای تعطیلی ارکستر در سال گذشته است. امید است با وعده‌هایی که مسئولان می‌دهند، شاهد رونق این حوزه باشیم.