کمپوست‌سازی با مشارکت اجتماعی در هلند اوج گرفته است. این کشور در مدیریت ضایعات و پسماندهای آلی به پیشرفت چشمگیری دست یافته و قهرمان گمنام پشت همه این تحولات کرم‌ها هستند. در این نوشتار شما را با ابتکاری تازه به‌نام «هتل‌های کرم‌» آشنا می‌کنیم که در چندین شهر هلند ازجمله آمستردام به‌صورت شبانه‌روزی مشغول تبدیل ضایعات غذایی به گنج هستند.

هتل‌کرم، برخلاف نامش، مکانی برای استراحت و شب‌مانی کرم‌های خسته نیست. در کمال شگفتی، این کرم‌ها هستند که هتل را اداره می‌کنند و ضایعات و پسماندهای غذایی مردم، مهمان آنهاست. این مراکز کوچک، با مدیریت ساکنان محله و نظارت شهرداری، ضایعاتی مانند پوست میوه، ته‌مانده غذا، هسته سیب و پوسته تخم‌مرغ را دریافت می‌کنند. این مواد پس از گذشت چند ماه به کمپوستی سرشار از مواد مغذی تبدیل می‌شوند و دوباره به چرخه طبیعت بازمی‌گردند. خوب است بدانید که آمستردام پر از این خلوتگاه‌های ضایعات غذایی موسوم به هتل‌های کرم است.

هتل‌های کرم چگونه کار می‌کنند؟
در سراسر آمستردام، حدود ۲۰۰ مخزن کمپوست‌سازی اجتماعی با نام هتل‌های کرم فعال هستند و بسیاری دیگر نیز در حال راه‌اندازی‌اند. این مخازن از انتشار غیرضروری گازهای گلخانه‌ای جلوگیری می‌کنند و حافظ ارزش زباله‌های آلی هستند. پس از افزودن ضایعات به بشکه‌ها، همسایه‌ها فقط باید چند ماه صبر کنند تا چند صد کرم موجود در این بشکه‌ها، زباله‌های آلی را به خاکی غنی از مواد مغذی یا کمپوست تبدیل کنند. هتل‌های کرم همه ویژگی‌های ضروری کمپوست شهری را دارند: استفاده آسان، در‌ دسترس بودن، جمع‌و‌جور بودن و البته جامعه‌محوری. آنها طبیعت را به شهر می‌آورند و فرصت‌هایی برای آموزش فراهم می‌کنند. هتل‌های کرم، جایگزینی خوش‌بینانه برای فرهنگ دور ریختن سنتی ارائه می‌کنند و ثابت می‌کنند زباله‌های خانگی می‌توانند به طلای باغبانی تبدیل شوند.

مشارکت مردمی و گسترش ایده
اندازه هر هتل‌کرم معمولاً حدود یک مترمکعب است و هر کدام از آنها زیستگاه چندین کیلو کرم خاکی، کرم سرگین قرمز و ضایعات غذایی از حدود یک‌هزار و ۵۰۰ خانوار (تنها در آمستردام!) هستند.

در شرایط مناسب، کمپوستی غنی تولید می‌کنند که می‌تواند به هر باغی اضافه شود. اغلب، همسایه‌ها هتل را با هم مدیریت می‌کنند و در تعمیر و نگهداری و خروجی آن سهیم هستند. این خود فرصتی است برای معاشرت، همکاری و انجام کارهای خوب برای محیط‌زیست.

البته هتل‌های کرم فقط در یک مدل و ‌اندازه عرضه نمی‌شوند اما رایج‌ترین شکلشان، آنهایی است که توسط شهرداری ارائه و نصب می‌شود. این سازه‌های بزرگ وزنگوله‌ای‌‌شکل که شبیه کندوی زنبور عسل هستند، از یک ماده فشرده طبیعی و بادوام به‌نام تخته‌بوم ساخته شده‌اند. آنها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که چشم‌نواز باشند و جرقه گفت‌وگو بین همسایگان را برانگیزند. بااین‌همه، حتی یک سطل پلاستیکی قدیمی نیز می‌تواند همین کارکرد را داشته باشد. مهم این است که کرم‌ها نمی‌توانند فرار کنند و آفات نمی‌توانند وارد هتل‌ها شوند. همه اینها و تعادل مناسب رطوبت، جریان هوا، ماده کربن، تاریکی و دمای بین ۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد، محیط ظریف یک آرمانشهر کرمی بدون بو و عاری از آفت را فراهم کرده است.

جزئیاتی از باید‌ و نبایدها در هتل‌های کرم
کر‌م‌ها که نقش اصلی را در این هتل‌ها به‌عهده دارند، ضایعات غذایی دریافتی را به‌آرامی مصرف می‌کنند و با هضم آنها، ماده‌ای مغذی به‌نام ورمی‌کمپوست تولید می‌کنند. این فرایند طبیعی، ضایعات را به کودی ارزشمند تبدیل می‌کند. کمپوست را می‌توان بعد از حدود چهار ماه برداشت کرد، اما اگر حداقل شش ماه بماند، بهتر است. سپس آماده است تا با خاک باغچه مخلوط یا به گلدان‌های خانگی اضافه شود. شهرداری دستورالعمل‌های خاصی را در مورد مواد قابل‌قبول و غیرقابل‌قبول در هتل‌کرم ارائه می‌دهد.

• پسماندها و ضایعاتی که می‌توانند وارد مخزن کمپوست شوند:

زباله‌های آلی و نپخته آشپزخانه مانند پوست میوه‌ها و سبزیجات، کاه یا خاک اره، گل یا شاخه‌های کوچک باغچه، تفاله‌های چای و قهوه، پوسته تخم‌مرغ، مقوای خردشده، کارتن تخم‌مرغ، رول کاغذی آشپزخانه، زباله‌های باغ، مدفوع حیوانات خانگی گیاهی کوچک مانند همستر و خوکچه هندی.

• پسماندها و ضایعاتی که ورودشان به هتل ممنوع است:

گوشت، ماهی، ماکارونی و ‌پاستا و نان، غذای پخته‌شده با روغن یا سس، شیرینی‌ها، مدفوع سگ و گربه، پلاستیک، زباله‌های حجیم باغ، چای کیسه‌ای و ضایعات آشپزخانه.

درنهایت طبق این دستورالعمل‌ها، زباله‌های باغ باید بهینه‌سازی و به قطعات کوچک تبدیل شوند و سپس با کرم‌ها و مواد زنده به مخزن کمپوست بروند. بستر می‌تواند از انواع مواد خشک مانند یونجه، روزنامه خردشده، خاک اره یا برگ‌های خشک باشد. ماده زنده معمولاً فقط کمپوست است که حاوی میکروارگانیسم‌های مفیدی مانند قارچ‌ها و باکتری‌ها است. این مواد با هم کربن ایجاد می‌کنند که عنصر مهمی در تجزیه است.

تصور غلط رایج این است که باید مقدار زیادی کمپوست به خاک خود اضافه کنید. اما باید دانست که ورمی‌کمپوست قوی است و فقط باید ۵ تا ۱۰ درصد خاک گلدان یا باغچه شما را تشکیل دهد.

پیش‌بینی می‌شود ظرف ۱۰ سال، تمام زباله‌های آلی آمستردام نه‌تنها از طریق این هتل‌ها بلکه با تلاش‌های گسترده در سطح شهر می‌توانند به خاکی غنی تبدیل شوند. در حال حاضر، محبوبیت هتل‌های کرم به‌قدری افزایش یافته است که شهرداری برای پاسخ به تقاضاها با مشکل مواجه شده است. فهرست انتظار برای دریافت بشکه‌های جدید، شامل صفی ۳۰۰نفره از علاقه‌مندان به کمپوست است. خوشبختانه، در هر هتل حداکثر ۳۰ خانوار می‌توانند شرکت کنند. بنابراین، خانواده‌ها باید بررسی کنند که آیا می‌توانند به نزدیکترین هتل بپیوندید یا خیر؟ علاوه‌بر آمستردام، ۱۱ شهر دیگر در سراسر هلند، از جمله روتردام، لاهه، آیندهوون و هارلم هم به این حرکت پیوسته‌اند.

ایده‌ای برای شهرداری‌های ایران
اما ما چگونه می‌توانیم در این طرح شرکت کنیم؟ در شهرهای مختلف ایران، شهرداری‌ها می‌توانند به‌صورت آزمایشی در برخی محلات این کار را به‌صورت پایلوت اجرایی کنند و ‌با در نظر گرفتن نتایج به‌دست‌آمده، درصورت مثبت بودن نتایج، آن را به سایر محلات شهر تعمیم دهند. شهروندان حتی می‌توانند هتل‌کرم خود را بسازند. نکته شماره یک برای کمپوست‌های جدید این است: «شروع کنید!»

مردم اغلب می‌ترسند مشکلی در روند تولید کمپوست پیش بیاید، اما طبیعت گاهی اوقات به روش‌های مرموز از شما مراقبت می‌کند. اگر فقط زباله‌های ارگانیک خود را انباشته کنید، به‌طور خودکار شروع به تجزیه می‌کنند. این روند به‌کندی انجام می‌شود و بنابراین، شما زمان زیادی برای هدایت امور در طول مسیر خواهید داشت. پس شروع کنید، و قبل از اینکه متوجه شوید، خواهید دید شهری عاری از زباله‌های ارگانیک دارید.