طبق آخرین نظرسنجی انجام‌شده در ماه اسفند، شاخص مدیران خرید کل اقتصاد ایران که معیاری از شرایط کلی کسب‌وکار ماهانه است، پس از تعدیل فصلی همچنان در ناحیه رکود باقی‌ مانده است. شاخص مذکور برای اسفند سال گذشته معادل ۴۸.۷ برآورد شده و حاکی از آن است که میزان فعالیت‌های اقتصادی در این ماه برای چهارمین ماه متوالی، روندی کاهشی داشته است. ناترازی تولید و مصرف انرژی و قطعی برق، صنعت و تولید کشور را به‌ زانو درآورده است. طبق گفته «علیرضا کلاهی صمدی»، رئیس کمیسیون صنعت، کل زیان بی‌برقی برای بخش صنعت حدود ۲۵۰ همت است که به‌معنی افت بیش از سه میلیارد دلاری تولید در بخش صنعت در یک بازه کوتاه و درنتیجه ناترازی است.
به‌گفته اعضای این کمیسیون، بخش صنایع فلزی تنها در یک سال گذشته درنتیجه این بحران هشت میلیارد دلار افت صادرات و در بخش معدن ضرری معادل چهار هزار میلیارد تومان در روز، از ناحیه قطع دسترسی به انرژی را تحمل کرده است.

زیان روزانه
برآوردها از هزینه اقتصادی و خسارت ناشی از قطعی برق صنایع، متفاوت است. به‌گفته «علیرضا عباسی»، نماینده مردم کرج، فردیس و اشتهارد در مجلس شورای اسلامی، خسارت قطعی برق به صنعت کشور حداقل هشت میلیارد دلار است؛ اما «علی محمودیان»، مدیر اتحادیه کشوری سوخت‌های جایگزین و خدمات وابسته، خسارات قطعی‌های چندسال اخیر برق به صنایع و واحدهای صنفی را تاکنون ۱۱ میلیارد دلار اعلام کرده است.
براساس گزارش کمیسیون صنعت اتاق ایران، بخش تولید فلزات پایه از قطعی روزانه برق ۹۰۰ میلیارد تومان، بخش شیمیایی ۹۰۰ میلیارد تومان و بخش معدنی غیرفلزی نیز روزانه ۶۶۰ میلیارد تومان خسارت می‌بیند. همچنین، رشته فعالیت تعمیر و نصب ماشین‌آلات که کمترین میزان آسیب را از قطعی روزانه برق می‌بیند، روزانه ۴۲ میلیارد تومان خسارت متحمل خواهد شد.
*بیشترین زیان رفاهی در صنعت
یک مقاله علمی-پژوهشی با عنوان «برآورد هزینه‌های رفاهی ناشی از قطعی احتمالی برق در بخش‌های اقتصادی ایران» که توسط محققان دانشگاه علامه طباطبایی نوشته شده (براساس داده‌های دوره زمانی ۱۳۹۷-۱۳۸۹)، نشان می‌دهد در بخش صنعت و معدن، استان کهگیلویه‌وبویراحمد بالاترین و استان آذربایجان‌شرقی پایین‌ترین تغییرات رفاهی ناشی از قطع احتمالی برق را به‌ازای یک قیمت تعادلی مشخص به خود اختصاص داده‌اند. در بخش خدمات نیز، استان خراسان‌شمالی بیشترین و استان البرز کمترین میزان زیان رفاهی را از قطعی احتمالی برق تجربه کرده‌اند.
یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد زیان رفاهی ناشی از قطعی برق در بخش صنعت و معدن به‌مراتب بیشتر از بخش خدمات است. این موضوع نشان‌دهنده وابستگی بیشتر بخش‌های صنعتی و معدنی به نهاده برق است. به‌دلیل اینکه برق، نهاده اصلی در بخش خدمات و صنعت معدن است، قطعی برق هزینه‌های بسیار زیادی بر این بخش‌ها تحمیل می‌کند. بر همین اساس، این مقاله توصیه می‌کند سیاستگذاران تلاش خود را برای جلوگیری از قطعی پیش‌بینی‌شده و نشده برق افزایش دهند؛ زیرا زیان‌های رفاهی قطعی برق به‌ویژه در بخش صنعت و معدن که نقش مهمی در ایجاد اشتغال و رشد اقتصادی دارد بسیار زیاد است.

تهدید صنایع فولاد و آلومینیوم
چشم‌انداز روشنی از کاهش ناترازی برق در تابستان ۱۴۰۴ وجود ندارد و درصورت عدم امکان واردات برق، شرایط سال آینده حتی از سال گذشته وخیم‌تر می‌شود. این مسئله به‌ویژه برای صنایعی که مصرف برق بالایی دارند نظیر فولاد، آلومینیوم، سرب و روی، چالش‌برانگیز خواهد بود.
پیش‌بینی‌های مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی اصفهان از ناترازی برق تا سال ۱۴۰۷ که در آخرین نشست هیئت نمایندگان اتاق ایران ارائه شد، نشان می‌دهد ناترازی برق حداقل تا پایان برنامه هفتم توسعه، گریبانگیر اقتصاد ایران است.
ناترازی برق در سناریوی خوش‌بینانه‌ای که در آن پیش‌بینی‌های برنامه هفتم توسعه درباره توان تولیدی برق محقق شود، به بیش از ۳۳ هزار مگاوات خواهد رسید. در سناریوی بدبینانه، ناترازی برق در پایان برنامه ۶۰ هزار مگاوات خواهد بود. این وضعیت نشان می‌دهد بدون سرمایه‌گذاری‌های جدی در بخش تولید و توزیع برق، قطعی‌های مکرر ادامه می‌یابد.
اما دلیل این ناترازی چیست؟ یکی از دلایل اصلی این ناترازی، رشد سریع تقاضای برق در مقایسه با عرضه آن است. تقاضای برق در ایران سالانه به‌طور متوسط ۸.۷ درصد رشد می‌کند، درحالی‌که ظرفیت تولید برق با چنین سرعتی افزایش پیدا نکرده است.
بررسی گزارش‌های توانیر نیز نشان می‌دهد پیک تقاضای ماهانه تقریباً در همه ماه‌های سال جاری در مقایسه با سال گذشته افزایش‌یافته است.

مصرف به‌اندازه شش کشور
به‌گفته «محمد اله‌داد»، معاون انتقال و تجارت خارجی شرکت توانیر، اوج مصرف برق شش کشور همسایه با جمعیت ۳۵۰ میلیون نفر با اوج مصرف برق ایران ۸۵ میلیون نفر برابر است.
اله‌داد با اشاره به هزینه بالای انرژی در سایر کشورها، پایین‌ بودن قیمت برق را با مصرف بی‌رویه این انرژی گران‌بها در کشور مرتبط دانست و قیمت هر کیلووات‌ساعت برق در کشور تاجیکستان را ۶.۵ تا ۷ سنت و در ترکیه ۲.۵ لیر در بخش خانگی و ۵ لیر در بخش صنعتی عنوان کرد.
میزان ناترازی برق در تابستان ۱۴۰۳ به مرز ۲۰ هزار مگاواتی رسید. پیک تقاضای لحظه‌ای مصرف برق در تابستان پارسال در روز ۱۷ مردادماه به میزان ۷۹ هزار و ۸۷۲ مگاوات به ثبت رسید.
پیش‌بینی شده است امسال این پیک به رقم بی‌سابقه ۸۵ هزار مگاواتی برسد و در شرایطی که بیشترین میزان عملی تولید برق با احتساب واردات و تمامی ظرفیت‌های تولید حدود ۶۵ هزار مگاوات باشد، تکرار ناترازی ۲۰ هزار مگاواتی، سناریوی حداقلی و خوش‌بینانه ناترازی تابستان امسال است.
«صادق ضیائیان»، رئیس مرکز پیش‌بینی سازمان هواشناسی کشور، از افزایش ۱ تا ۲ درجه‌ای دمای بهار و تابستان امسال نسبت به میانگین بلندمدت خبر داده است. باتوجه به اینکه هر درجه افزایش دمای متوسط کشور، به افزایش یک‌هزار و ۸۰۰ مگاواتی مصرف برق منجر می‌شود، درصورت تحقق پیش‌بینی افزایش ۲ درجه‌ای دمای تابستان نسبت به شرایط نرمال، سه‌هزار و ۶۰۰ مگاوات به مصرف پیک برق اضافه می‌شود.
ازاین‌رو، افزایش ناترازی‌های برق تابستان امسال به بیش از ۲۳ هزار مگاوات دور از ذهن نیست. این درحالی‌است که تولید و تأمین ۶۵ هزار مگاواتی برق پیک، با احتساب تولید حداقل شش هزار مگاواتی نیروگاه‌های برقابی است. اما باتوجه‌به کم‌بارشی‌های سال آبی جاری و ذخایر پایین سدهای مهمی که نیروگاه‌های بزرگ برقابی دارند، در بیشترین حالت استفاده از یک‌چهارم ظرفیت برقابی‌ها، یعنی حدود سه هزار مگاوات از ظرفیت اسمی ۱۲ هزار مگاواتی برآورد می‌شود. در چنین شرایطی و در زمانی که صنعت در قعر رکود است، کارشناسان حوزه اقتصاد همچون سید محمدصادق الحسینی معتقدند دولت باید تصمیماتی سختی در حوزه انرژی بگیرد و تن به افزایش قیمت ۳۰ برابر انرژی برای کاهش حجم مصرف بدهد. او در ویدئویی که در صفحه اینستاگرامی خود با عنوان «تغییر بزرگ؛ راه‌حل ناترازی انرژی در ایران» منتشر کرده است، با تأکید بر اینکه نفت و گاز متعلق به همه مردم ایران است، نسبت به تشدید ناترازی هشدار داده است. او گفته است امسال یا باید بپذیریم که اشتغال صنعتی ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش و رشد صنعتی و تولید و صادرات کاهش پیدا کند و ۱۱۰ روز کشور خاموش شود یا به‌سمت تغییر بزرگ و افزایش ۳۰ برابری قیمت‌ها برویم.