هامون محتضر

تالاب‌ها به‌عنوان غنی‌ترین اکوسیستم‌های روی زمین کارکردهای غیرقابل‌انکاری دارند. در کشور ما هم نظر به درهم‌تنیدگی کارکردهای اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی، نقش این پدیده‌ها قابل‌چشم‌پوشی نیست. تالاب‌های دائمی، فصلی، ساحلی و رودخانه‌ای موجود در استان سیستان‌وبلوچستان نه‌تنها عرصه بودوباش گونه‌های منحصربه‌فرد گیاهی و جانوری بلکه محل تعامل زیستمندان موجود در تالاب با جوامع انسانی حاشیه تالاب هستند. این سال‌ها که به‌دلایل مختلف تالاب‌ها مورد آسیب قرار گرفته‌اند، جوامع محلی به‌عنوان همسایگان متعامل با این عرصه‌ها بیش از سایرین فقدان کارکردهای گذشته آنان را درک و اثرات خسارت‌بار عدم حضورشان را احساس کرده‌اند. مجموعه تالاب‌های بین‌المللی‌ هامون در شمال استان سیستان‌وبلوچستان که اینک با محرومیت ورود آب از سوی افغانستان وضعیت ناخوشایندی را سپری می‌کنند، آیینه تمام‌نمای روزگار مردمان وابسته و دلبسته به خویش‌ هستند. ‌هامونیان نه‌تنها فقر اقتصادی را شاهدند بلکه اینک بازگشت امید و نشاط گذشته را نیز دور از دسترس می‌دانند. سدهای حکومت طالبان یکی پس از دیگری بر هیرمند، خاشرود، فراه و… به‌عنوان شریان‌های حیاتی‌ هامون‌ها قلب تپنده محیط‌زیست شرق کشور را به مخاطره انداخته‌اند و درصورت عدم چاره‌اندیشی بیم از دست دادن بخش دیگری از کارکرد پیکره میهن هر روز پررنگ‌تر می‌شود.

غمگنانه اینکه ‌هامون علی‌رغم گروداران پرشماری چون وزارت خارجه، وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط‌زیست، سازمان منابع‌طبیعی و آبخیزداری، سازمان امور عشایری، وزارت جهادکشاورزی، مراکز تحقیقاتی، پژوهشی و دانشگاهی، مرزبانی، هنگ مرزی، فرمانداری‌ها، شوراهای اسلامی، بهره‌برداران و مردم محلی جایی در برنامه سند آمایش استان به‌عنوان مبنای اولویت‌بندی توجه و تخصیص اعتبار در برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت و توسعه کشور ندارد و مادامی که این تغافل جبران نشود، امیدی به بهبود اوضاع آن نیست. کنترل بحران‌های ناشی از نبود رطوبت و پایداری محیط‌زیست در‌ هامون (که جمعیت بسیاری را در ایران، افغانستان و پاکستان متأثر می‌سازد) با برجسته‌سازی و جلب همکاری در سطح بین‌المللی، مسئولیت‌پذیری و پیگیری در سطح ملی، برنامه‌ریزی هماهنگ‌ و تقسیم کار دستگاه‌های مرتبط، تخصیص اعتبارات مکفی، تخصیص حقابه حتی از منابع آب حداقلی موجود در منطقه، استفاده از مشارکت مردم، همراهی رسانه‌ها و فراخوان نخبگان و خبرگان امکانپذیر خواهد بود.