آیا تاریخ هنر می‌تواند پدیده اینستاگرام را توضیح دهد؟

اینستاگرام، یکی از محبوب‌ترین پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی، از نظر کوئنراد جانکهیر، استاد تاریخ هنر، مفهوم جدیدی نیست. او در کتاب جدید خود با عنوان «اینستاگرام‌پذیر» استدلال می‌کند که روش خلق و مشاهده تصاویر در این پلتفرم به عمق تاریخ برمی‌گردد.
جانکهیر در این کتاب، تاریخ هنر را به‌گونه‌ای تحلیل می‌کند که نشان دهد اینستاگرام و سایر پلتفرم‌های اجتماعی چگونه از سازوکارهایی بهره می‌برند که قرن‌ها پیش ایجاد شده‌اند. این کتاب با ترکیب مثال‌هایی از اسطوره‌شناسی یونانی، فلسفه کلاسیک، الهیات یهودی – مسیحی و ایده‌آل‌های رنسانس، روایتی جذاب از ارتباط میان تاریخ و پدیده‌های بصری معاصر ارائه می‌دهد.
جانکهیر در گفت‌وگو با روزنامه هنر بیان می‌کند: «پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام و شبکه‌های اجتماعی دیگر از تکنیک‌هایی استفاده می‌کنند که اشتهای ما برای هنر و تصاویر را برمی‌انگیزند. این تکنیک‌ها از دوران باستان تا قرون‌وسطی و رنسانس موردمطالعه قرار گرفته‌اند و دیدگاه‌های شگفت‌انگیزی درباره نحوه کارکرد ارتباطات بصری در عصر دیجیتال ارائه می‌دهند.»

از اسفوماتو تا فیس‌تونینگ
این کتاب در ۱۲ فصل و با تصاویری غنی نوشته شده است و تلاش می‌کند پدیده‌های بصری معاصر مانند فیلترهای اینستاگرام، فیس‌تونینگ و هشتگ‌ها را با استفاده از تاریخ هنر توضیح دهد. جانکهیر فیلترهای تصویری امروزی را با تکنیک اسفوماتو لئوناردو داوینچی مقایسه می‌کند؛ تکنیکی که در آن سایه‌ها و رنگ‌ها به شکلی نرم و پیوسته درهم‌آمیخته می‌شوند.
او همچنین معتقد است که استفاده از اپلیکیشن‌های ویرایشی برای بهبود ظاهر، شباهت زیادی به پرتره‌های سفارشی ثروتمندان در دوران گذشته دارد که در آن‌ها تلاش می‌شد تصویری ایده‌آل و مطلوب از فرد به نمایش گذاشته شود. او اینفلوئنسرهای مجازی امروزی را نیز با تمثیل‌های اسطوره‌ای نقاشی‌های تاریخی مقایسه می‌کند که سبک زندگی اخلاقی و ایده‌آل را به تصویر می‌کشیدند.
بخش بزرگی از این کتاب به بحث نشانه‌شناسی اختصاص دارد و جانکهیر تلاش می‌کند نشان دهد که نحوه تفسیر تصاویر در طول تاریخ چگونه تغییر کرده است. او می‌نویسد: «تصویر چیزی فراتر از آنچه می‌بینید دارد. همواره تعاملی میان مشاهده، ثبت و تخیل وجود دارد.»
جانکهیر اشاره می‌کند که تصاویر آنلاین در عصر شبکه‌های اجتماعی یک بُعد جدید به این تعامل افزوده‌اند: «تصاویر دیجیتال کاملاً بدون مادی‌گرایی هستند. آن‌ها در حالتی از تعلیق قرار دارند، بین تقلب و تخیل، و این تعادل همیشگی میان واقعیت و تصاویر جعلی را بیشتر تضعیف می‌کنند.»

پلی میان تاریخ و جهان دیجیتال
این کتاب با ترکیب افکار باستانی و تکنولوژی مدرن، تلاش می‌کند پلی میان تاریخ هنر و عصر شبکه‌های اجتماعی ایجاد کند. جانکهیر اینستاگرام را پدیده‌ای منحصربه‌فرد می‌داند که تفاوت اصلی آن با تاریخ بصری سنتی تنها در سرعت و مقیاس است. او می‌گوید: «اینستاگرام به ما نشان می‌دهد که تکنیک‌های بصری تاریخی همچنان در جهان دیجیتال ما هم هستند و این پلتفرم می‌تواند به دانشجویان کمک کند تا تاریخ هنر را بهتر درک کنند.»
کتاب «اینستاگرام‌پذیر: آنچه هنر درباره شبکه‌های اجتماعی به ما می‌گوید» توسط انتشارات هنیبال در 312 صفحه با 130 تصویر رنگی منتشر شده است. این اثر در تاریخ 22 نوامبر 2024 (1 آذر 1403) منتشر شد و خوانندگان را به سفری جذاب در تاریخ 2,500 ساله تفکر انتقادی درباره تصاویر و هنر می‌برد. این کتاب یادآوری می‌کند که تصاویر، چه در گذشته و چه در حال، هرگز حقیقت مطلق نبوده‌اند و شبکه‌های اجتماعی نیز جدای از تاریخ و انسانیت نیستند.