ماه گذشته سلسله‌نشست‌هایی با عنوان «برای ایران» با موضوع «چرا رئیس‌جمهور در کاپ ۲۹ شرکت کند؟» به میزبانی معاونت راهبردی در مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری برگزار شد و در آن بر حضور رئیس‌جمهور در این کاپ ۲۹ تأکید شد.

 در روز چهاردهم آبان اعلام شد رئیس‌جمهور ایران قصد دارد برای شرکت در اجلاس تغییراقلیم سازمان ملل موسوم به «کاپ ۲۹» به باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، سفر کند. این خبر واکنش‌هایی را در رسانه‌های داخلی و خارجی به‌دنبال داشت. درحالی‌که رسانه‌های جمهوری آذربایجان از این سفر استقبال کردند، برخی رسانه‌های داخلی ایران با انتقادهایی همراه بودند و حضور هیئت اسرائیلی در این اجلاس را دلیل لازم برای تحریم آن دانستند. روزنامه کیهان در همین رابطه با این تیتر که «دولت با حضور در «کاپ ۲۹» از اسرائیل خون‌شویی نکند» نوشته بود: «نشست کاپ ۲۹ درحالی در باکو برگزار خواهد شد که علاوه‌بر بی‌فایدگی و مقاصد سیاسی پشت پرده معاهده اقلیمی پاریس و دیگر مصوبات کنوانسیون ملل متحد برای مقابله با تغییراقلیم، حضور هیئتی از رژیم صهیونیستی به ریاست اسحاق هرتزوگ، لزوم تحریم این نشست از سوی دولت ایران را بیش‌ازپیش متوجه می‌سازد.» 

علت لغو سفر پزشکیان به باکو چه بود؟

برخی کارشناسان نیز دعوت جمهوری آذربایجان از اسرائیل را اشتباه دانسته و معتقد بودند ایران نباید در سطح بالا در این نشست شرکت کند. در مقابل، «حشمت‌الله فلاحت‌پیشه» از این سفر حمایت کرد و گفت حضور پزشکیان در این اجلاس فرصت خوبی برای ایران است و عدم حضور به‌منزله خودتحریمی تلقی می‌شود. بااین‌حال، مسعود پزشکیان در «کاپ ۲۹» شرکت نکرد. کانال تلگرامی «میدل‌ایست اسپکتیتور» مدعی شد که به‌جای رئیس‌جمهور، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست ایران، شینا انصاری، در این نشست شرکت خواهد کرد و تیم او نیز هنگام سخنرانی نماینده اسرائیل، سالن را ترک خواهد کرد.

البته به‌جز پزشکیان تعدادی از سران برجسته کشورهای دنیا از جمله امانوئل ماکرون، اولاف شولتس، جو بایدن، ولادیمیر پوتین، لولا داسیلوا و اورزولا فن درلاین نیز سفر خود را به نشست باکو را لغو کردند.

توافق برای راه‌اندازی بازار جهانی کربن

 این اجلاس درحالی آغاز به کار کرده است که سال ۲۰۲۴ از سوی سازمان هواشناسی سازمان ملل «گرمترین سال جهان» خوانده شده است و چشم‌انداز بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید هم مانع مهمی بر سر اجرای توافقات بین‌المللی در زمینه محیط‌زیست و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای محسوب می‌شود.

 اولین روز اجلاس جهانی تغییراقلیم با توافق کشورهای جهان با قوانین بازار جهانی کربن همراه بود. کشورهای جهان استانداردهای کیفیت اعتبار را تأیید کردند که برای راه‌اندازی یک بازار جهانی کربن تحت حمایت سازمان ملل کلیدی است؛ بازاری که پروژه‌هایی را برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تأمین مالی می‌کند. اعتبارات کربن به کشورها یا شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا هزینه پروژه‌ها در هر جای جهان پرداخت کنند؛ پروژه‌هایی که انتشار دی‌اکسیدکربن را کاهش می‌دهد، یا آن را از اتمسفر حذف می‌کند یا از اعتبارات ایجادشده توسط آن پروژه‌ها برای جبران انتشارهای خود استفاده کنند.

 کاشت گیاهان جاذب دی‌اکسیدکربن مانگرو، یا توزیع اجاق‌های پاک برای جایگزینی با روش‌های آلاینده آشپزی در جوامع روستایی فقیر می‌تواند نمونه‌هایی از این پروژه‌ها باشند. دولت‌ها همچنین قرار است یک توافقنامه مالی تغییراقلیم نیز امضا کنند.

 «انجمن تجارت جهانی انتشارهای دی‌اکسیدکربن» که یک گروه تجاری است که از بازارهای کربن جهانی حمایت می‌کند، گفته است تجارت کل در بازار تحت‌حمایت سازمان ملل می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ سالانه ۲۵۰ میلیارد دلار ایجاد کند و پنج میلیارد تن تولید کربن را کاهش دهد.

بازگشت ترامپ، در بازدهی کاپ تردید ایجاد کرد

 توافقی که اواخر روز اول برگزاریِ اجلاس تغییراقلیم کاپ ۲۹ در آذربایجان به‌دست آمد، از سوی میزبانان به‌عنوان یک پیروزی اولیه در این مرحله از مذاکرات اقلیمی سازمان ملل مورد استقبال قرار گرفت، مذاکراتی که توسط رهبران برجسته جهان نادیده گرفته شد و پس از تهدید به عقب‌نشینی ایالات متحده از دیپلماسی آب‌وهوایی در پی پیروزی «دونالد ترامپ» در انتخابات ریاست‌جمهوری، تحت‌تأثیر قرار گرفت. ترامپ در یکی از اولین اقداماتش در دوره قبلی ریاست‌جمهوری خود در سال ۲۰۱۷ از معاهده اقلیمی پاریس خارج شد و بحران اقلیمی را «یک شوخی» عنوان کرد.

 مشاور ارشد رئیس‌جمهور آمریکا در امور اقلیمی گفته است که انتخاب مجدد دونالد ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهور واقعه تلخی برای همه فعالان محیط‌زیستی خواهد بود.

 به‌گزارش بی‌بی‌سی، «جان پودستا» که در نشست سالانه سازمان ملل متحد در مورد مسائل اقلیمی (کاپ ۲۹) در باکو صحبت می‌کرد، گفت از دید ترامپ تغییراقلیم حقه و فریبی بیش نیست.

 پودستا اذعان کرد آشکار است که دولت جدید ترامپ سعی خواهد کرد تا با عقب‌گرد، اقدامات آب‌وهوایی صورت‌گرفته در دوران ریاست‌جمهوری «جو بایدن» را معکوس کند.

«ایسا مولدر»، کارشناس سیاستگذاری در گروه غیرانتفاعی Carbon Market Watch معتقد است اتخاذ قوانین در روز اول اجلاس و بدون بحث، اعتماد به فرآیند کنفرانس آب‌وهوایی سازمان ملل را تضعیف می‌کند.

 «اریکا لنون»، وکیل مرکز حقوق بین‌الملل محیط‌زیست نیز گفت: «ما بارهاوبارها دیده‌ایم که چگونه بازارهای کربن آنچه را که ادعا می‌کنند، انجام نمی‌دهند.» 

تمرکز بر تأثیر تحریم‌ها بر محیط‌زیست

 انصاری اجرای پروژه‌هایی نظیر تبدیل نیروگاه‌های سوخت فسیلی به نیروگاه‌های سیکل ترکیبی، کاهش انتشار گازهای آلاینده در صنعت نفت و گاز، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر خورشیدی و هسته‌ای و اقدامات مشابه دیگر را از گام‌های مؤثر کشور در راستای کاهش کربن دانسته و گفته است: «ایران، به‌عنوان امضاکننده بیش از ۱۵ توافق‌نامه چندجانبه زیست‌محیطی، یکی از کشورهای فعال در مقابله با تغییراقلیم است. ایران اقدامات متعددی برای مقابله با تهدیدات تغییراقلیم انجام داده است و ابتکارات بیشتری نیز در دست دارد. این موارد شامل صدور سیاست‌های کلی در زمینه مدیریت تغییراقلیم و گسترش اقتصاد سبز توسط بالاترین مقام کشور و همچنین گنجاندن برنامه ملی مدیریت تغییراقلیم در برنامه هفتم توسعه پنج‌ساله کشور است.» او البته در بخشی از صحبت‌هایش اشاره‌ای هم به اثرات زیست‌محیطی حملات رژیم صهیونیستی بر مردم غزه، داشته است: «این رژیم با بمباران شدید خود، زیرساخت‌های حیاتی از جمله سیستم‌های مدیریت فاضلاب و زباله‌های جامد را به‌طور بی‌سابقه‌ای تخریب کرده است. تمامی منابع آب در غزه آلوده شده‌اند و وضعیت بهداشت عمومی به سطح فاجعه‌باری رسیده که توانایی بلندمدت فلسطینی‌ها در تأمین مواد غذایی را تحت‌تأثیر قرار داده است. علاوه‌براین، استفاده رژیم صهیونیستی از سلاح‌های تأمین‌شده توسط کشورهای غربی، به‌طور قابل‌توجهی خطر مواجهه شهروندان با انتشارات سمی را افزایش داده است. سکوت کشورهای غربی که با حفظ استانداردهای دوگانه و سیاست‌های گزینشی همراه است، بسیار نگران‌کننده است.»

 گفته می‌شود حداقل نصف جمعیت جهان از تغییراقلیم متأثر هستند، البته تأثیرات آن در جاهای مختلف شدت و ضعف دارد؛ اما در کشوری مانند ایران که بر روی کمربند خشک و نیمه‌خشک واقع شده، بیشتر محسوس است. عوارض تغییراقلیم برای بلندمدت می‌تواند فاجعه‌بار باشد که یکی از آنها افزایش مهاجرت است. حال‌آنکه طبق گفته رئیس پژوهشکده تغییراقلیم دانشکده علوم‌پزشکی دانشگاه دزفول هرساله به‌دلیل تغییراقلیم ۲۰ میلیون نفر محل سکونت خود را ترک می‌کنند که این مسئله به‌مرور موجب بروز تعارض‌های فرهنگی، اجتماعی و حتی امنیتی می‌شود. در اجلاس سال گذشته علاوه‌بر توافق پایانی در مورد سوخت‌های فسیلی، تعهداتی در مورد تداوم تأمین مالی کشورهای درحال‌توسعه برای سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک توسط کشورهای توسعه‌یافته به میزان ۱۰۰ میلیارد دلار در سال، تأسیس صندوقی برای جبران خسارت‌های کشورهای آسیب‌پذیر از تغییرات اقلیمی، سه برابر شدن ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر تا ۲۰۳۰ و تعهد ۵۰ شرکت بزرگ نفتی برای حذف آلایندگی متان تولیدی خود تا ۲۰۳۰، صورت‌ گرفته بود.