بر اساس گزارشی که روز گذشته، مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران منتشر کرده است شاخص مدیران خرید کل اقتصاد در شهریور ۱۴۰۳ معادل ۴۹.۸ محاسبه شده و پس از تعدیل فصلی به ۴۷.۱ رسیده است که از استمرار در انقباض و رکود فعالیت‌های اقتصادی برای پنجمین ماه متوالی حکایت دارد. همچنین شاخص مدیران خرید (شامخ) به‌خصوص در بخش صنعت، باتوجه‌به تداوم قطعی برق در کارخانه‌ها برای سومین ماه متوالی، با شدت کاهش بیشتری همراه بوده و منجر به تولید در ظرفیت‌های پایین‌تر از توان تولیدی کارخانه‌ها شده است.

در آخرین نظرسنجی انجام شده در خصوص شاخص مدیران خرید اقتصاد (PMI) موسوم به شامخ، این شاخص در شهریور ۱۴۰۳، معادل ۴۹.۸ محاسبه شده است. این شاخص نشان می‌دهد که سطح فعالیت‌های اقتصادی در این ماه همچنان کاهشی است البته با شدت کمتری نسبت به ماه قبل و همچنین پس از تعدیل فصلی، این شاخص برای شهریور معادل ۴۷.۱ برآورد شده است که حاکی از رکود برای پنجمین ماه متوالی است.» 

 کاهش شاخص تولید

 همچنین مطابق با گزارش اتاق ایران؛ شاخص «میزان تولید محصول یا ارائه خدمات» بعد از تعدیل فصلی ۴۶ به‌دست‌آمده است که برای ششمین ماه متوالی کاهشی است و نسبت به مرداد (۴۳.۴) کاهش ملایم‌تری داشته است. در تابستان برای سومین ماه پیاپی، تداوم قطعی برق در کسب‌وکارها باعث شده تا روند کاهشی فعالیت‌ها در شهریور ادامه داشته باشد. از سوی دیگر مشکل عدم تخصیص ارز و کمبود منابع مالی در بسیاری از شرکت‌ها به‌خصوص در بخش صنعت همچنان پابرجاست و تأمین مواد اولیه را با مشکل روبرو کرده است: «شاخص «میزان سفارشات جدید مشتریان» در شهریور، پس از حذف اثر فصلی، معادل ۴۳.۱ برآورد شده است و برای پنجمین ماه متوالی از اردیبهشت‌ماه کاهشی است که در مقایسه با ماه قبل با سرعت بیشتری کاهش یافته به‌طوری‌که دومین کمترین مقدار را طی ۲۰ ماه اخیر به ثبت رسانده است. در واقع کمبود نقدینگی در طرف تقاضا منجر به تداوم در کاهش سفارش‌ها شده است. در همین حال تقاضای خارجی نیز همچنان برای پنجمین ماه پیاپی (البته ملایم‌تر نسبت به ماه قبل) کاهش داشته است به‌طوری‌که شاخص میزان صادرات کالا یا خدمات در شهریورماه عدد ۴۸.۶ را به ثبت رسانده است. شاخص «موجودی مواد اولیه یا لوازم خریداری‌شده»، پس از حذف اثر فصلی با مقدار ۴۶.۵ در شهریورماه، کمترین مقدار سه‌ماهه را ثبت کرده است. این در حالی است که به دلیل مشکل عدم تخصیص ارز و باتوجه‌به نوسانات قیمتی نهاده‌ها و کمبود نقدینگی شرکت‌ها همچنان با مشکل تأمین نهاده‌های موردنیاز روبرو هستند. درعین‌حال «قیمت مواد اولیه یا لوازم خریداری شده»، در شهریور ۷۳.۲ ثبت شده است و درحالی‌که با شدت بیشتری نسبت به ماه گذشته افزایش داشته است، افزایش نرخ تورم قیمت نهاده‌ها بیشترین میزان ۱۱ماهه از آبان‌ماه را به ثبت رسانده است.» 

این گزارش همچنین می‌گوید: «شاخص «میزان استخدام و به‌کارگیری نیروی انسانی» پس از حذف اثر فصلی مقدار ۵۱.۱ را پس از سه ماه متوالی کاهش، ثبت کرده و در شهریورماه اندکی افزایش داشته است. شاخص «میزان فروش کالاها یا خدمات» در شهریورماه پس از حذف اثر فصلی، مقدار ۴۵.۳ محاسبه شده است که کمترین مقدار در تابستان سال جاری بوده و برای پنجمین ماه پیاپی کاهشی است. در همین حال شاخص مذکور طی ۲۳ ماه گذشته دومین کمترین مقدار را به ثبت رسانده است. فروش در شهریورماه با شدت بیشتری در مقایسه با ماه قبل کاهش داشته است. تداوم ضعف در سطح تقاضای داخلی متأثر از کمبود نقدینگی باعث شده تا همچنان فروش شرکت‌ها با رکود همراه باشد.»

شاخص‌های بخش صنعت

بر اساس داده‌های به‌دست‌آمده از بنگاه‌های بخش صنعت، شاخص مدیران خرید بخش صنعت در شهریور ۱۴۰۳، معادل ۴۹.۲  محاسبه شده که همچنان برای چهارمین ماه متوالی کاهشی است و کمتر از محدوده مرزی ۵۰  قرار دارد؛ البته شدت کاهش اندکی ملایم‌تر از ماه قبل است. پس از تعدیل فصلی، این شاخص برای ماه شهریور معادل ۴۷.۸  برآورد شده است و برای چهارمین ماه متوالی در شرایط رکود است. اتاق ایران با بیان این نکته اعلام می‌کند: «بر اساس رفتار گذشته شاخص، انتظار می‌رفت که در شهریور سال جاری همانند سال‌های قبل، شاخص مدیران خرید بخش صنعت بالاتر از ۵۰  باشد، اما به دلیل تداوم قطعی‌های برق طی تابستان امسال که در شهریورماه نیز همچنان ادامه داشته و منجر به تعطیلی بسیاری از خطوط تولید کارخانه‌ها شده‌اند، پس از حذف اثر فصلی شامخ صنعت با افت بیشتری همراه بوده است.

 همچنین در این گزارش شاخص «میزان سفارشات جدید مشتریان» در شهریور پس از تعدیل فصلی، معادل ۴۷.۱، برآورد شده است که نشان‌دهنده تداوم رکود در تقاضای مشتریان ناشی از کمبود نقدینگی طرف تقاضا است: «این در حالی است که برخی از شرکت‌ها به دلیل کمبود نقدینگی طرف تقاضا در وصول مطالبات از مشتریان با مشکل روبرو هستند. شاخص «موجودی مواد اولیه» در شهریورماه، پس از تعدیل فصلی، معادل ۴۸.۲ برآورد شده است و برای هفتمین ماه پیاپی کاهشی بوده است. همچنان تداوم عدم تخصیص ارز به بخش تولید و کمبود منابع مالی برای تأمین مواد اولیه، کارخانه‌ها را در زنجیره تأمین نهاده با مشکل روبرو کرده است. شاخص «موجودی محصول نهایی در انبار» در شهریور، پس از تعدیل فصلی، معادل ۴۵.۶ برآورد شده است، شاخص مذکور برای چهارمین ماه متوالی کاهش داشته و کاهش آن با شدت بیشتری نسبت به ماه قبل همراه بوده، به‌طوری‌که طی ۴۷ دوره از آبان ۹۹ تاکنون، کمترین مقدار را در سری تعدیل شده به ثبت رسانده است. به نظر می‌رسد، باتوجه‌به تداوم قطعی برق، مشکلات تأمین مواد اولیه و به طبع آن کاهش تولید، شرکت‌ها برای تأمین تقاضای محدود مشتریان از موجودی انبار به میزان بیشتری استفاده کرده‌اند. شاخص «میزان فروش محصولات» در شهریور، پس از حذف اثر فصلی معادل، ۴۲.۹ برآورد شده است و نشان‌دهنده این موضوع است که برای هفتمین ماه پیاپی، فروش کارخانه‌ها در وضعیت رکودی قرار دارد و فروش با شدت بیشتری نسبت به ماه قبل کاهش داشته است به‌طوری‌که طی ۲۰ ماه گذشته از بهمن ۱۴۰۱ تاکنون، دومین کمترین مقدار خود را به ثبت رسانده است. از یک‌سو تقاضای ضعیف مشتریان و از سوی دیگر اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه و خطوط تولید کاهش فروش را در اکثر رشته فعالیت‌ها به دنبال داشته است.» 

مشکلات از دید فعالان

 گزارش اتاق ایران در فهرستی که با مشارکت فعالان اقتصادی و صنعتی تهیه شده است، اصلی‌ترین مشکلات این بخش را طور سیاه کرده است: «قطعی‌های گسترده برق (۲ تا ۳ روز در هفته) و تعطیلات شهریور باعث کاهش فعالیت و تولید بنگاه‌های اقتصادی شده است و به دلیل قطعی‌های پیش‌بینی نشده در بسیاری از فعالیت‌ها، به دستگاه‌ها و همچنین مواد اولیه آسیب وارد شده و شرکت‌های تولیدی را متضرر کرده است. به دلیل کمبود نقدینگی، تقاضای مشتریان کاهش داشته و در بسیاری از موارد، تسویه‌نشدن بدهی‌ها سفارشات و وصول مطالبات و چک‌های مشتریان برای شرکت‌ها امکان‌پذیر نیست که این موضوع افزایش رکود در سمت تقاضا را به دنبال داشته است. فرایند تخصیص ارز طولانی‌تر شده است و در بسیاری موارد، تخصیص ارز موردنیاز برای واردات مواد اولیه صورت نمی‌گیرد. برخی از شرکت‌های حمل‌ونقلی که بار صادراتی دارند در گمرک به دلیل پروسه‌های اداری با معطلی چندروزه روبرو هستند که این امر باعث زیان آن‌ها می‌شود.»