ایران، جزیرۀ گنجی است که بیش از نیمی از درآمدهای جامعه از پیدا کردن گنج به‌دست می‎آید. مرکز آمار ایران درآمد خانوارها در کل کشور را شامل سه بخش می‎داند: درآمد حاصل از مشاغل مزد و حقوق‌بگیری، مشاغل آزاد کشاورزی و درآمدهای غیرشغلی. درآمدهای غیرشغلی از چندین منبع شامل حقوق بازنشستگی، برآورد اجاره‌بهای مسکن شخصی، یارانه و سایر منابع نظیر درآمد حاصل از اجارهٔ محل کسب، ملک و زمین، درآمد حاصل از سود سپرده، دریافتی از بیمه و کمک‌هزینه‌های تحصیلی و ارث و… تشکیل شده است. بنابراین، شما اگر یک خانهٔ شخصی برای اجاره داشته باشید، در واقع گنجی دارید که ۳۹.۴ درصد برای شما درآمد می‌آورد. در جدول ترکیب درآمد کل سالانهٔ یک خانوار شهری در سال ۱۴۰۱ (مرکز آمار ایران) آمده است.

وقتی می‎توان به سراغ چنین گنج‎هایی رفت و از طریق حاشیهٔ سود ناشی از واسطه‎گری در بازارهای مختلف ثروت بیشتری کسب کرد، آیا منطقی است با نرخ ۳۵.۳ درصدی افزایش دستمزد در سال جدید که کمتر از تورم سالیانۀ سال قبل است، نقشۀ گنج را رها کرد و پشت میز حقوق‎بگیری ماند؟

وضعیتی که توصیف کردیم، یک پدیدۀ جدید اجتماعی را رقم زده است که به آن نام «بیکاری ارادی» داده‎اند. بیکاری ارادی در وضعیتی ایجاد می‌شود که تقاضای کار در بازار کار وجود دارد، اما نیروی کار به‌سمت آن نمی‌رود و رو به‌سوی مشاغل کاذب یا شغل‌های غیررسمی پردرآمد می‌آورد.

بنا به گزارش مرکز آمار ایران، بیکاران خودخواسته یا جستجوگران گنج عموماً جوانان هستند. درحالی‌که نرخ بیکاری در زمستان ۱۴۰۲، ۸.۶ بوده است این نرخ در مورد بیکاری جوانان ۱۵-۲۴ ساله ۲۲.۵ و بیکاری گروه سنی ۱۸-۳۵ ساله ۱۵.۷ و سهم جمعیت بیکار ۱۵ساله و بیشتر فارغ‌التحصیلان آموزش عالی از کل بیکاران ۳۹.۵ درصد است. پس بیکاری ارادی و گشتن به‌دنبال گنج استراتژی عقلانی‌ای برای جامعه خصوصاً جوانان محسوب می‌شود.

جز این، بسیاری از جوانان تمایل دارند همۀ زندگی خود را قمار نکنند و درحالی‌که یک کار ثابت با حقوق ماهانه دارند، در کنارش به‌دنبال گنج هم بگردند. این مسئله را می‎توان از گزارش جاب‎ویژن فهمید. «نبود ساعت کاری منعطف» و «عدم امکان دورکاری» دو عامل مهم در ترک شغل کارکنان در سنین ۲۰ تا ۳۰ سال در مقایسه با سایر گروه‌ها بوده است. وجود همین دو معیار یعنی «ساعت کاری منعطف» و «امکان دورکاری» در انتخاب شغل و ماندگاری نسل جوان در مقایسه با سایرین نقش مهمتری دارد. به‌جز جوانان، برای کارشناسان و کارکنان جویای کار در مقایسه با افراد با سطوح ارشدیت بالاتر نیز این دو معیار دارای اهمیت است. شاید بتوان گفت جستجوگران گنج بیشتر کارشناسان و کارکنان هستند تا افرادی با سطوح بالاتر  شغلی.

ادامهٔ روند افزایش تورم و افزایش حقوق کمتر از نرخ تورم در سه بخش صنعت، خدمات و کشاورزی درنهایت مکانیزم کسب ثروت از راه جستجوگری گنج را در میان نیروهای تازه‌نفس انسانی رواج می‎دهد و این مسئله کسب‌وکارها، صنایع، معادن و نظام اقتصادی را با کمبود نیروی کار مواجه خواهد کرد.