بایگانی مطالب: معماری پایدار
فرهی؛ استادی که دریچهای به دنیای مدرن بود
سال ۱۳۸۰ بعد از تلاشهای نافرجام در انتخاب واحد برای درس طرح معماری۲ با استادی که همه همدانشکدهایهایم برای حضور در کلاس درسش سر و دست میشکستند، بهناچار و با دلخوری راهی کلاس درس استادی ناشناخته شدم. اما از همان جلسه اول کلاس مشخص شد که قرار نیست تجربه ترمهای گذشته در این کلاس تکرار شود. «فرشاد فرهی» آمده بود تا دانستهها و آموختههای ما را تا آن روز به چالش بکشد. اولین سؤال او از ما دانشجویان پرمدعا این بود که شما «فرانک گِری» یا «رم کولهاس» را میشناسید؟ و وقتی که با قیافههای متعجب ما روبهرو شد، با لحن شوخی سؤال دیگری را مطرح کرد، پرسید که فلان خواننده معروف را چطور؟ او را میشناسید؟ وقتی که همه یکصدا گفتند که او را میشناسند، با همان لحن پاسخ داد که این افراد از آن خواننده سرشناس در حوزه معماری معروفترند!
روایت شهری امیدوار
«میراث شهری» واژهای است که از چند سال گذشته بیشازپیش بین کارشناسان میراثی و مدیریت شهری و کسانی که تلاشی برای زنده نگه داشتن تاریخ شهرهایی مانند تهران را دارند، دهان به دهان میچرخد؛ واژهای که هر کدام از ما در پرسهزنیهایمان در کوچه پسکوچههای شهر، رانندگی کردنها و حتی ترددهای باعجلهٔ خود آن را زندگی میکنیم، اما هیچوقت به آن نمیرسیم، درحالیکه همین میراث بهمرور در نقش یک حافظهٔٔ شهری بین مردم جان میسپارد و تبدیل به «آهی» میشود که وقتی پیرتر میشویم با نگاه به هر گوشهٔ شهر از ذهنمان و اگر روتر بازی کنیم از دهانمان خارج میشود.
زخم ساختمانهای معاصر
بافتهای تاریخی، مزیت نسبی شهرهای کهن هستند که در رویکردهای رقابتپذیری شهری، توانایی جذب سرمایههای انسانی و اقتصادی را دارند. از طرفی بافت تاریخی شهرها بهعنوان مکانی واجد ارزشهای میراث فرهنگی، با دربرگرفتن دورههای مختلف تاریخی، دارای ویژگیهایی متشکل از ساختاری فضایی، کالبدی است. شهرها دارای ارزش تاریخی هستند، بههمینعلت بافت تاریخی بهعنوان یک میراث گرانبها و باارزش در کنار بافت جدید به شمار میآید. این میراث گرانبها میتواند درزمینهٔ توسعۀ آیندۀ شهر بهویژه از لحاظ گردشگری و جذب گردشگر، دارای اهمیت فراوان باشد. گردشگری امروزه یکی از مسائل مهم و مؤثر اقتصادی و یکی از عوامل برجستۀ ارتباط اجتماعی و فرهنگی است. در این میان، مکانهای تاریخی به دلیل نمایش هویت شهرها، از ارزش بسیار زیادی برای جذب گردشگر برخوردارند. بافتهای تاریخی ایران به دلیل توأمشدن وجهۀ تاریخی با بافت جدید، اهمیتی دوچندان برای گردشگران دارند. شکلگیری زیبای هر محله حول مسجد و بازار و اتصال محلهها توسط کوچهها و تشکیل شهری به نام اصفهان، حکایت از تفکر شهرسازی در پیشینۀ این شهر دارد. هماکنون ۱۷۰۰ هکتار بافت تاریخی اصفهان، بهصورت لکههایی در مناطق مختلف این شهر باقیمانده است. با تداوم خیابانکشیها و تعریض گذرها و ورود ماشینها به مرکز بافت، آیندۀ نامعلومی را برای آن رقم زده است. حال این شهر با داشتن شهرتی جهانی، قابلیتهای فراوانی بهمنظور تبدیلشدن به مکانی برای گردشگری در سطح ملی و بینالمللی دارد. اما پرسشی که مطرح میشود، با وجود ظرفیت بالای بافت تاریخی در شهر اصفهان، آیا گردشگری پایدار در آن شکل گرفته یا خیر؟
مقاومسازی ساختمانهای برزیل؛ پایداری و نوآوری در مرکز «سائوپائولو»
اصطلاح «بهسازی»، برخلاف بازسازی یا نوسازی، از سوی بازار برای پرداختن به ارتقاء تکنولوژیکی در ساختمانهای موجود پذیرفته شده است. این پروژهها بر همسویی ساختوسازها با استانداردهای فنی محلی و انطباق فضاها برای عملکرد بیشتر، پایدارتر و برآوردهکردن نیازهای فعلی تمرکز دارند.
«مسجد کازرونی» امتداد مساجد ایرانی
زمانی که پروژۀ ثبت جهانی مساجد ایرانی از سوی وزارت میراث فرهنگی دنبال میشود، تنها مسجد ایرانی معاصر شهر اصفهان، «مسجد کازرونی عباسآباد» بدون توجه به تذکرها و تأکیدهای میراثدوستان و صاحبنظران، توسط هیئتامنای مسجد که حکم هیئتامنایی آنان نزدیک شش ماه است از دایرۀ اعتبار ساقط شده است، به بهانۀ توسعۀ مسجد مورد تخریب قرار میگیرد و اگر نمازگزاران مسجد و میراثدوستان بهموقع وارد عمل نمیشدند، بهغیراز شبستان، کل این مسجد تاریخی همچون «حمام خسروآقا» اصفهان، در سکوت و بیخبری کامل تخریب میشد. این مسجد در کشوقوسهای چندساله چندینبار توسط هیئتامنای آن مورد تهاجم برای تخریب قرار گرفته است و این نمازگزاران و میراثدوستان بودند که تاکنون نگذاشتند این مسجد تاریخی تخریب شوند. باوجوداینکه پروندۀ مسجد کازرونی عباسآباد برای ثبت ملی دو بار به جریان افتاده، اما به دلیل تشدد آراء در ادارۀ کل میراث فرهنگی استان اصفهان و نفوذی که هیئتامنای مسجد در شهر دارند، متوقف شده است. آیا این مسجد واجد ارزش تاریخی برای ثبت در آثار ملی است؟ و مهمتر از همه، اگر قرار است توسعهای در این مسجد صورت بگیرد، باید بر چه اساسی باشد؟ روزنامۀ «پیام ما» در گزارش فوق به بررسی این موضوع پرداخته است.
معماری اقلیمی؛ خرد ازدسترفته در خانههای ایرانی
نزدیکترین تصویر به زندگی، دورنمایی از شهرهای تاریخی ایران در غروبی با رنگهای گرم و صمیمی است؛ تصویری از خانههای دستبهدستهمداده که در گذشته، تنها سقفی بیجان بر بلندای جریان زیستن نبود، بلکه تندیسی از جنس طبیعت بود که روح عواطف انسانی در آن دمیده شده باشد؛ تبلوری از دنیای درونی انسان. هماهنگی خانهها با مواهب طبیعت و نیازهای انسان، ضربآهنگ زندگی را در رگهای زندۀ شهر جاری میکرد و ازاینرو، نزدیکترین تصویر به انسان، دورنمایی از شهرهای تاریخی ایران در غروبی با رنگهای گرم و صمیمی است. عقل و خردورزی موجود در معماری سنتی ایران، نشریۀ آمریکایی «تایم» را بر آن داشت که سال گذشته در یکی از گزارشهای خود، بنویسد: «ایالات متحده برای مقابله با گرما باید در شهرهای خود از تکنیکهای خاورمیانه و ایران استفاده کند، زیرا این راهکار از هر لحاظ بهصرفهتر است.» دلیل این توصیۀ نشریۀ تایم، سازگاری و هماهنگی معماری سنتی ایران با اقلیم و آبوهوا، برای برطرفکردن معضلات آبوهوایی هر منطقه و بیشترین بهرهوری از مواهب طبیعت است. برای مثال، خانههای سنتی ایران بهنحوی ساخته میشد که گرمای هوای مناطق کویری، سرمای مناطق کوهستانی یا شرجی کرانههای خلیجفارس، کمترین آزار را برای ساکنان در پی داشته باشد. این گزارش حسرتبرانگیز، ما را بر آن میدارد که از خود بپرسیم چگونه از این میزان خرد و اندیشه فاصله گرفتیم و چه مسیری معماری ما را به امروز رساند که خانهها، نه روح و احساسی در جریان دارند و نه احترامی برای ساکنان خود قائل هستند؟ چگونه ممکن است با گذر زمان و پیشرفت علم و فناوری، در رویکرد معماری پسرفت داشته باشیم و فلسفۀ معماری را فدای اقتصاد و درآمد بیشتر کنیم؟ ازاینرو روزنامۀ «پیام ما»، در گفتوگو با «علی عطریان» معمار و مدرس دانشگاه، به بررسی اهمیت معماری اقلیمی و سازگاری و هماهنگی معماری سنتی ایران با اقلیم و آبوهوا پرداخته است که مشروح این گفتوگو را در ذیل از نظر میگذرانید.
در معماری، دو هزار سال از ایران قدیم عقبتریم
گردشگری امروزه یکی از مهمترین مقولههای جذب سرمایه و افزایش نقدینگی در هر کشوری است. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. ولی مسئلهای که در کشور ما در کنار گردشگری به آن بیتوجهی شده، معماری بومی و اصولی در سازههای گردشگری است. درباره اهمیت معماری بومی در سازههای تفریحی و گردشگری با «ساسان حیدری» طراح و معمار، گفتوگویی داشتیم که در ادامه میخوانید.
چگونه میتوان بهرهوری انرژی در ساختمانهای مدرن را بهبود بخشید؟
|پیام ما| در طول تاریخ معماری، بهرهوری انرژی و توجه به میزان انتشار دیاکسید کربن، بهعنوان موضوعی حاشیهای تلقی میشد. اما حالا در عصر تغییر اقلیم و کاهش منابع طبیعی، پایدارکردن ساختمانهای موجود و صرفهجویی در مصرف انرژی ضروری است؛ خواه ساختمانها مدرن باشند یا سنتی و بومی. اصطلاح «بهسازی» بهطور گسترده برای توصیف مجموعهای از پیشرفتها در یک ساختمان استفاده میشود تا نشاندهندۀ این باشد که ساختمان در برابر تغییر اقلیم انعطافپذیر و سازگار است.
خاک، بهعنوان ماده خام
«تبدیل مواد خام از خاک به ساختمان»؛ این ایدهای است که بسیاری از معماران آمریکای لاتین از آن استقبال میکنند و نشان میدهد که کمبود منابع اگرچه میتواند دلهرهآور باشد، اما همچنین فرصتی مناسب برای خلاقبودن است. استفاده از مواد استخراجشده از خاک محلی هدفی دوگانه دارد. در یکسری از مناطق، استفاده از مواد محلی است زیرا مواد صنعتی مانند بتن و فولاد گران تمام میشود. همچنین اغلب به حملونقل در مسافتهای طولانی نیاز دارند و به هزینه آنها میافزاید. از نظر محیط زیستی، استفاده از منابع محلی، نیازهای حملونقل و انتشار کربن را کاهش میدهد که در نوع خود تلاشی برای پایداری است.
تراژدی شهرهای غیرمقاوم
|پیام ما| جهان تغییر کرده و پذیرش این واقعیت دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه راهی است برای بقا. الگوهای بارندگی، دورههای خشکسالی و... همه در حال نوسان است. در این شرایط موضع انکار بسیاری از کشورها، از جمله برزیل، به موقعیتهای فاجعهباری، مانند آنچه که اخیرا اتفاق افتاده، منجر شده است.
