نتایج نظرسنجی «پیام ما» از ۹۰ کارشناس حوزۀ منابع طبیعی، نشان داد که میان رسالت‌های تعریف‌شده برای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، تعارض وجود دارد و کارشناسان ترجیح می‌دهند که این سازمان به‌جای عمل به رسالت «بهره‌برداری و توسعۀ عرصه‌های طبیعی کشور»، به رسالت «حفظ و احیاء» این عرصه‌ها اهتمام ورزد. نظرسنجی همچنین نشان داد، کارشناسان بر این باورند که سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، اختیارات لازم برای محقق‌کردن وظایفی که به آن محول‌ شده را ندارد و فردی باید ریاست آن را برعهده بگیرد که توانایی بازنگری در نقش، جایگاه و رسالت‌های این سازمان در نقشۀ حکمرانی کشور را داشته باشد.

دلایل بسیاری برای شکل‌گیری و استمرار بحران آب و راهکارهای بسیاری برای رفع آن در کشور عنوان می‌شود. روزنامۀ «پیام‌ما» طی یک نظرسنجی از ۳۵ متخصص و کارشناس مرتبط با بخش‌های مختلف مدیریت منابع آب کشور، دلایل وضعیت فعلی و راهکارهای کلان رفع یا کاهش «ابرچالش آب» را به شور گذاشت. عمده پاسخ‌های دریافتی، بر اهمیت کم دلایل اقلیمی و طبیعی نسبت به علل مدیریتی حکایت می‌کند. اما آنچه به نظر دارای اهمیت بسیار زیادی است، این نکته است که بر اساس تحلیل پاسخ‌های دریافت‌شده، فضای کارشناسی در بخش آب، چندان امیدی به تغییر سیاست‌های آبی کشور، ذیل عملکرد دولت چهاردهم ندارد و در خوشبینانه‌ترین حالت ممکن، احتمال کمی از انجام چند اقدام اصلاحی را انتظار می‌کشد. اما نگاه غالب در این پاسخ‌های دریافتی، «بر عدم تغییر و استمرار سیاست‌های مخرب گذشته» حکایت دارد. پاسخ‌دهندگان به این پرسشنامه، پیامدهای «محیط‌زیستی» و «اجتماعی» بحران آب را بسیار جدی ارزیابی می‌کنند و بر این باورند که «انتخاب وزرا و معاونان رئیس‌جمهوری هماهنگ و باورمند به مسئلۀ آب در وزارتخانه‌های نیرو، جهاد کشاورزی، صنعت و معدن و تجارت و سازمان حفاظت محیط‌زیست و طراحی ساختار جدید و یکپارچه برای مدیریت منابع آب و محیط‌زیست»، گام‌های نخست تغییر در روند مدیریت منابع آب کشور است.

فضای حاکم بر انتخابات ریاست‌جمهوری چهاردهم، متأثر از حوادث سال‌های اخیر و بیانگر عزم اکثر کاندیداها برای میدان‌دادن به زنان در سطح عالی مدیریت و تصمیم‌گیری بود. با پیروزی «مسعود پزشکیان» در انتخابات، این حال‌وهوا در نحوۀ امتیازدهی در کمیته‌هایی که برای انتخاب وزیران و معاونان رئیس‌جمهور تشکیل شد، تجلی پیدا کرد. کار کمیته‌ها دراین‌باره و روندی که برای گزینش نامزدهای پیشنهادی وزارت و معاونت طی کردند، ارزشمند بوده است، به‌شرطی که شاهد حصول نتیجه‌ای عینی باشیم. حالا نوبت به تصمیم خود رئیس‌جمهور رسیده است.

دانش‌آموختۀ مهندسی مکانیک از دانشگاه شریف، کار به‌عنوان استاد دانشگاه‌ شریف، معاون وزیر صنایع،‌ پست مدیریتی در شرکت هواپیمایی هما، مدیریت در محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست، معاون وزیر تعاون، مدیرعامل شرکت حمل‌ونقل ریلی رجا،‌ رایزن علمی ایران در چین،‌ ژاپن و کرۀ جنوبی و معاون سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، بخشی از رزومۀ کاری «یوسف حجت» یکی از کاندیداهای ریاست سازمان حفاظت محیط‌زیست است. در گفت‌وگو با او، دربارۀ برنامه‌هایش برای مدیریت محیط‌زیست پرسیدیم و اینکه باتوجه‌به عدم تسلط او بر بخش محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست، چه برنامه‌ای برای غافل‌نماندن از این بخش دارد؟ حوزه‌ای که جزو وظایف هیچ نهاد و ارگان دیگری نیست و سازمان حفاظت محیط‌زیست باید آن را یک‌تنه پیش ببرد و نقش اجرایی در آن دارد.

در ادامۀ گزارش‌های چند روز گذشته در مورد نظر کارشناسان و فعالان محیط‌زیست دربارۀ ویژگی‌های لازم برای ریاست سازمان محیط‌زیست، امروز نیز دیدگاه دو تن از صاحب‌نظران این حوزه منتشر می‌شود. هدف از این گزارش‌ها کمک به افزایش شناخت اعضای کمیتۀ محیط‌زیست ستاد رئیس‌جمهور منتخب از اولویت‌های جامعۀ محیط‌زیستی کشور است. در گفت‌وگوهایی که تا اینجای کار از متخصصان، صاحب‌نظران و فعالان حوزۀ محیط‌زیست دربارۀ خصوصیات رئیس مناسب برای سازمان محیط‌زیست در دولت چهاردهم انجام شد، به یک جمع‌بندی دربارۀ ویژگی‌های لازم رئیس سازمان رسیدیم که در ادامه می‌خوانید.

در ادامۀ گزارش روز گذشته در مورد نظر کارشناسان و فعالان محیط‌زیست دربارۀ «ویژگی‌های آیندۀ رئیس سازمان محیط‌زیست»، امروز نیز دیدگاه سه تن از صاحب‌نظران این حوزه منتشر می‌شود. هدف از این گزارش‌ها کمک به افزایش شناخت اعضای کمیتۀ محیط‌زیست ستاد رئیس‌جمهور منتخب از اولویت‌های جامعۀ محیط‌زیستی کشور است.

ساعات اولیۀ شنبه ۱۶ تیرماه، انتخاب مردم برای سکان‌داری مدیریت اجرایی کشور از صندوق‌های رأی بیرون آمد و اکنون زمان انتخاب بهترین‌ها برای مناسب معاونت و وزارت فرا رسیده است. معاون رئیس‌جمهور و رئيس سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز یکی از مقام‌هایی است که از حالا حدس‌وگمان‌ها دربارۀ گزینه‌های احتمالی آن بالا گرفته است. مهم است که فرد منتخب به‌ معنای واقعی کلمه شایستۀ این صندلی باشد و توانایی حفاظت حداکثری از محیط‌زیست ایران را داشته باشد. به‌منظور کمک به انتخاب بهترین فرد برای ریاست سازمان حفاظت محیط‌زیست، «پیام ما» نظرات کارشناسان و فعالان محیط‌زیست در حوزه‌های مختلف مربوط را جویا شد. آنها به این پرسش که «یک رئیس خوب برای سازمان محیط‌زیست چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟» پاسخ دادند که از امروز این پاسخ‌ها را به‌ مرور منتشر می‌کنیم.

انتشار خبری مبنی‌بر اولتیماتوم شهرداری تهران به «انجمن جامعه‌شناسی ایران» برای تخلیه ساختمانی که در آن کلاس‌های آموزش عمومی علوم اجتماعی برگزار می‌کند، موجی از نگرانی را در علاقه‌مندان به علوم اجتماعی برانگیخته است. شهرداری تهران که در سال ۱۳۹۲ ساختمانی در محله یوسف‌آباد تهران را در اختیار انجمن جامعه‌شناسی قرار داد تا ضمن حمایت از این نهاد فرهنگی و آموزشی، از ظرفیت‌های آن برای حل مشکلات شهر و تعالی زیست اجتماعی شهروندان بهره‌مند شود، هم‌اکنون با تصرف ساختمان مذکور در حال ارسال این پیام است که زیست فرهنگی و اجتماعی شهروندان برای مدیران جدید شهرداری اهمیت ندارد. سعید معیدفر، رئیس انجمن جامعه‌شناسی ایران در این‌باره به «پیام ما» گفت که آن‌ها با ارسال نامه‌ای اعلام کردند که انجمن جامعه‌شناسی برای واگذاری ساختمان تا اواسط تیرماه مهلت دارد و در صورت عدم‌واگذاری تا این تاریخ، شبانه و با مامور هجوم می‌آورند و وسایل انجمن را به خیابان می‌ریزند. جزئیات این موضوع را در گفت‌وگوی زیر می‌خوانیم.

اقتصاد رابطۀ مستقیمی با کیفیت زندگی انسان‌ها دارد و بحث حول آن همیشه داغ است. به‌خصوص در بزنگاه‌های انتخاباتی که جریان‌های سیاسی و نامزدها در پی جذب رأی مردم‌اند. اما گاهی سیاسیون به این نکته توجه ندارند که اگر اقتصاد به رفاه مردم گره خورده است، محیط‌زیست با بقاء انسان پیوند دارد. شاهد آنکه در پنج مناظرۀ تلویزیونی طراحی‌شده در این دوره از انتخابات ریاست‌جمهوری، سه‌تای آن به اقتصاد، یکی به سیاست و امور بین‌الملل و یکی به فرهنگ اختصاص یافته و سهم محیط‌زیست از این خوان، هیچ است. به‌جبران این غفلت از زیست و بقای مردم ایران در رسانۀ ملی، ما در روزنامۀ «پیام ما» تصمیم گرفتیم، با برشمردن چندی از ابرچالش‌های محیط ‌زیستی ایران، متخصصان هر حوزه را پای کار آوریم تا یک پرسش اصلی دربارۀ هریک از ابرچالش‌ها مطرح کنند. «پیام ما» متعهد است که در راستای افزایش آگاهی مردم از برنامه‌های محیط‌زیستی کاندیداهای محترم برای انتخاب اصلح، پاسخ‌های هر شش نامزد ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ به این پرسش‌ها را منتشر کند.

نتایج یک مطالعۀ منتشرشده در نشریۀ علمی «ساینس ادونسز» (Science Advances) درخصوص فرونشست و کاهش آب‌های زیرزمینی در ایران نشان داد که پمپاژ فزایندۀ آب از سفره‌های آب زیرزمینی که عمدتاً برای مصارف کشاورزی انجام می‌شود، سبب تخریب این سفره‌ها و فرونشست زمین در ایران شده است. کاهش سالانه ۱.۷ میلیارد مترمکعب از آب‌های زیرزمینی ایران باعث شده است که بیش‌از سه‌هزار کیلومترمربع از مساحت این سرزمین با فرونشست شدید مواجه شود. این مطالعه نشان داد که علاوه‌بر جمعیت ۲۵۶ شهر و زیرساخت‌هایی مثل مترو که از فرونشست اثر می‌پذیرند، یک هزار و ۳۸۰ کیلومتر از خطوط راه‌آهن بین‌شهری و هشت فرودگاه ایران نیز در معرض آسیب از این معضل قرار دارند.

بکرترین نقاط این کرۀ خاکی نیز امروز از فعالیت‌های بشری اثر می‌پذیرند و هرجا ردپای بشر وجود داشته باشد، جامعه‌شناسی درپی فهم آن می‌رود. ضرورت‌های محیط‌زیستی ایجاب کرده است که جامعه‌شناسان توجه خود به این حوزه را روزبه‌روز افزایش دهند که یکی از جلوه‌های آن مطالعۀ روند اقدامات کنشگران محیط‌زیستی و دلایل موفقیت و شکست آنان در تغییر رفتار انسان با محیط‌زیست است. این شیوۀ نگریستن به موضوع، به فعالان محیط‌زیست کمک می‌کند که با استفاده از تجربیات پیشین، توانمندی خود برای ایجاد تغییر به‌نفع محیط‌زیست را افزایش دهند. از این منظر، آیندۀ محیط‌زیست در گرو فهم جامعه‌شناسانه از آن است.

تعارض انسان با حیات‌وحش یکی از چالش‌های بزرگ امروزین برای حفظ تنوع‌زیستی است که معمولاً از منظر توسعۀ زیست انسانی در حریم حیات‌وحش، مثل پیشروی در جنگل‌ها یا سایر مناطق بکر به آن نگریسته می‌شود. اما نویسندگان پژوهشی با عنوان «تغییر اقلیم عامل جهانی تشدیدکنندۀ تعارض انسان با حیات‌وحش» تلاش کرده‌اند به این مسئله از زاویه‌ای نو نور بتابانند و نقش تعیین‌کنندۀ تغییر اقلیم در افزایش این تعارض را معرفی کنند. محققان با ترسیم یک الگوی خطی نشان دادند که تغییر اقلیم با تشدید کمبود منابع و نیز تغییر در پراکندگی و رفتار حیوانات و انسان‌ها سبب رویارویی بیشتر انسان با حیات‌وحش می‌شود. این الگو بیان‌گر آن است که محرک‌های اقلیمی با تغییردادن زیست‌بوم، خط سیر طبیعی زیست حیات‌وحش و انسان را تغییر می‌دهد و تعارض میان این دو را تشدید می‌کند که نتیجۀ آن چیزی جز تهدید آسایش انسان‌ها، آسیب به حیات‌وحش و کاهش تنوع گونه‌های زیستی نیست.