یک خبر مرگ دیگر از باغ‌وحش ارم آمد. این‌‌بار «لئو» توله‌شیر پرحاشیه‌ یک سال گذشته، توسط همنوعانش در این باغ‌وحش کشته شده است. آبان‌ماه پارسال یکی از ورزشکاران رزمی فیلم‌هایی از این توله‌شیر در خانه‌اش منتشر کرد. بعد از انتشار این فیلم و واکنش فعالان حقوق حیوانات به حضور این حیوان در خانه این ورزشکار، سازمان حفاظت محیط‌زیست مجبور به مداخله شد. پس از حواشی بسیار، مانند عکس گرفتن فرمانده وقت یگان حفاظت محیط‌زیست با این ورزشکار و بی‌اطلاع جلوه دادن این ورزشکار از قانون، درنهایت با فشار افکار عمومی، اسفندماه پارسال توله‌شیر به باغ‌وحش ارم سپرده شد. حالا تنها هفت ماه بعد از انتقال این توله‌شیر به باغ‌وحش خبر آمده که با شیرهای دیگر درگیر و کشته‌ شده است. این خبر یکبار دیگر نظارت ضعیف بر باغ‌وحش‌ها و بی‌توجهی به وضعیت نگهداری گونه‌ها را مطرح کرده است.

اردیبهشت سال ۱۳۹۸ و در کوران خبری گسترده، یک شیر آسیایی از باغ‌وحش بریستول انگلستان به باغ‌وحش ارم ایران آمد. نامش «کامران» بود و برای همکاری در پروژه بازگشت شیر آسیایی به ایران، به تهران منتقل شد. نامش را در کشورمان به «هیرمان» تغییر دادند. ورود این شیر با پوشش گسترده رسانه‌ای و تبلیغات «بازگشت شیر ایرانی» همراه بود اما در روزهای گذشته هیرمان در سکوت خبری در باغ‌وحش ارم از دست رفته است و از آن نگران‌کننده‌تر، واکنش اداره محیط‌زیست تهران بود که بدون ارائه هیچ مستنداتی و در اظهار نظری عجیب «کهولت سن» را عامل مرگ اعلام کرد. در حالی که این شیر تنها ۱۲ سال سن داشت. ورود پر سر و صدا و مرگ در سکوت، نه تنها سرنوشت یک شیر، که آینه‌ای از وضعیت باغ‌وحش‌ها و مسئولیت‌گریزی برخی مدیران است.

در سال‌های گذشته ۱۳ یوز در این محور بر اثر تصادفات جاده‌ای جان خود را از دست داده‌اند و در حال حاضر فقط هفت یوز بالغ و ۱۰ توله‌یوز در این منطقه شناسایی شده‌اند که اهمیت حفاظت از این گونه ارزشمند را دوچندان می‌کند. طرح پایش کریدور یوز آسیایی از ۲۷ اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۶ فروردین ۱۴۰۴ به دعوت اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان سمنان اجرا شد. این طرح در محور عباس‌آباد به میامی در مسیری به طول تقریبی ۴۵ کیلومتر انجام گرفت و شاهد حضور ده‌ها نفر از علاقه‌مندان، فعالان محیط‌زیست و حامیان طبیعت بود،‌ کسانی که قید سفرهای نوروزی و استراحت را زدند و شبانه‌روز برای یک هدف تلاش کردند؛‌ حفاظت از یوز آسیایی! آنچه می‌خوانید برداشت نگارنده به‌عنوان فردی است که در طول این طرح به‌مدت ۱۱ روز در پاسگاه محیطبانی عباس‌آباد و پایش‌های میدانی حضور داشته.

چهار ماه از کشف و ضبط سه توله‌شیر سفید در ایست و بازرسی نایین می‌گذرد، در چندروز گذشته نیز این توله‌شیرها به باغ‌وحش دزفول واگذار شدند، اما همچنان هیچ پاسخ شفافی درباره مبدأ بارگیری و مقصد حمل این حیوانات ارائه نشده است. توله‌‌شیرهای سفیدی که از یک خودروی عبوری به‌سمت تهران کشف شدند، اکنون نمادی از ضعف نظارت و بی‌توجهی به حلقه‌های اصلی قاچاق حیات‌وحش شده‌اند. اما چرا هیچ‌کس به‌دنبال خریدار و فروشنده این حیوانات نیست؟

پآن چیزی که ما در سال‌های گذشته شاهدش بودیم، تداوم قانون‌گریزی باغ‌وحش‌ها و فقدان برخورد لازم از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست است. این مسئله در طول سالیان متمادی ادامه داشته و در پاره‌ای موارد وضعیت بدتر هم شده است. برای مثال در بهمن‌ماه سال ۱۴۰۰ در باغ‌وحش شهرداری اراک یک کارگر توسط شیرها کشته شد. همین اتفاق در فروردین سال ۱۴۰۲ در باغ‌وحش صفه اصفهان رخ داد و خرس‌ها کارگر آنجا را کشتند. سؤال اینجاست که تخلف در چه سطحی باید انجام شود که سازمان حفاظت محیط‌زیست برخورد لازم را انجام دهد؟ متأسفانه هرکجا مالک باغ‌وحش یا باغ پرندگان شهرداری یا سایر نهادهای حکومتی هستند، عملاً برخوردی انجام نگرفته است و فقط تماشاچی بوده‌اند.

وضعیت باغ‌وحش‌ها، باغ‌های پرندگان و مراکز نگهداری حیوانات در کشور نامناسب و بعضاً بحرانی است. فعالان حقوق حیوانات و محیط‌ زیست در سالیان گذشته بارها بر این موضوع تأکید کرده‌اند و چندی پیش «علی سلاجقه»، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز گفت: «تعدادی از باغ‌وحش‌ها به حال خود رها شده است.» دستورالعمل قدیم ایجاد و مدیریت مراکز نگهداری حیات‌وحش سال ۱۳۹۱ نوشته شده بود و امسال وقتی بار دیگر قرار بر نوشتن و اصلاح دستورالعمل قدیم شد، انتظار می‌رفت با این اعتراف دست‌کم در بازنگری وضعیت باغ‌وحش‌ها و تهیه و تدوین دستورالعمل جدید نظارت و ارزیابی باغ‌وحش‌ها از تمام نظرات، به‌خصوص نظرات فعالان این حوزه استفاده شود؛ اما نه‌تنها اینگونه عمل نکردند بلکه دستورالعملی جدید در سکوت و بدون آنکه اسامی کارشناسان این طرح اعلام شود، تدوین و ابلاغ شده است.

«روزنامه پیام» در اجرای اصل پنجاهم قانون اساسی موفق بود

مرگ «پیروز»، یوزپلنگ ده ماهه، موجی از ناراحتی مردم و فعالان محیط زیست را در پی داشت