بحران تالاب‌ها و دریاچه‌های ایران سال‌هاست که به یکی از جدی‌ترین چالش‌های محیط‌زیستی کشور بدل شده است. همگان می‌دانیم که ریشه‌های اصلی این بحران را باید در توسعه ناپایدار، بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب و خاک و مدیریت بخشی و منفصل منابع‌طبیعی جست‌وجو کرد؛ الگویی که در تضاد با اصول توسعه پایدار و حفاظت از اکوسیستم‌های حساس آبی عمل کرده است. بااین‌حال، در کنار این عوامل بیرونی، یک بُعد کمتردیده‌شده نیز وجود دارد: چالش‌های نهادی و موانع درون‌سازمانی نهاد متولی محیط‌زیست، یعنی سازمان حفاظت محیط‌زیست. نهادی که اگرچه وظیفه سیاستگذاری، نظارت و پیگیری وضعیت محیط‌زیست کشور را برعهده دارد، اما ساختار درونی آن با وظایف و مسئولیت‌های رو به گسترش هم‌راستا نیست و نیازمند بازنگری اساسی است. این مطلب، نگاهی دارد به برخی از مهم‌ترین موانع ساختاری درون این سازمان که بر توان آن در ایفای نقش مؤثر در بازسازی اکوسیستم‌های تالابی کشور سایه افکنده‌ است؛ با این هدف که اصلاح ساختار، هم‌پای اصلاح سیاست‌های توسعه، در اولویت قرار گیرد.

در خبرها می‌شنویم تالاب صالحیه مجدداً خشکیده است، آن‌هم در فصل زمستان که انتظار می‌رود تالاب صالحیه از حیاتی نسبی برخوردار باشد. این اتفاق در شرایطی روی داده که این تالاب یکی از نقاط کانونی انتشار ریزگردهاست و گردوغبار حاصل از خشکیدگی تالاب صالحیه، استان‌های البرز، قزوین و تهران را متأثر می‌کند. به‌علاوه، اغلب مناطق کشور این روزها به‌شدت و به‌قدر کافی و وافی درگیر چالش آلودگی هوا هستند. در سال‌های گذشته بسیاری از تالاب‌های کشور خشکیدند. در این میان، اما نمونه‌هایی مانند «تالاب بین‌المللی کمجان» در استان فارس را داریم که اهالی روستای کمجان کمر همت به احیای آن بسته‌اند. سؤال اینجاست که چرا این تجربه در سایر نقاط کشور استفاده نمی‌شود؟ اگر تجربه احیای تالاب کمجان که با کنشگری و مشارکت مستقیم جوامع محلی بوده به دیگر تالاب‌های مشابه منتقل شود و بخش‌های دولتی ذی‌ربط نیز مسئولیت بسترسازی، فراهم‌آوری امکانات، هدایت‌گری و نظارت فنی را عهده‌دار شوند، می‌توان به روند احیای آنها امیدوار بود.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست پس از جلسۀ هیأت دولت و همزمان با هفته محیط زیست در گفت‌وگو با رسانه‌ها

به‌طور کلی قوانین و سیاست‌های حفاظت محیط زیست، نباید منحصر به فصل محیط زیست در برنامه‌های توسعه باشند

بازدید اخیر رئیس‌جمهور از تالاب شادگان

لزوم جریان‌سازی حفاظت از تالاب‌ها در برنامه هفتم توسعه

چرا با وجود برنامه‌های مدیریتی و اسناد بالادستی وضعیت تالاب‌ها هر روز شکننده‌تر می‌شود؟