یاسمن طاهریان

هر سال ۲۴ اکتبر، روزی مهم برای افزایش آگاهی درباره اثرات گرمایش زمین و اهمیت حفاظت از اکوسیستم‌ها و کره‌زمین است؛ روزی که به ما یادآوری می‌کند تک‌تک افراد روی زمین، دولت‌ها و شرکت‌ها با ترویج سیاست‌ها، فناوری و عادات سازگار با محیط‌زیست می‌توانند در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و مراقبت از اکوسیستم مشارکت کنند. مجمع عمومی سازمان ملل برای ارتقای آگاهی عمومی و تقویت تعهدات بین‌المللی حاصل از توافقنامه‌هایی مانند معاهده پاریس، این روز را انتخاب کرده است که در آن کشورها به محدود کردن افزایش دمای جهان و ترویج اقداماتی برای کاهش و سازگاری متعهد شدند. در سه دهه گذشته دمای سطح آب‌ها بیش از هر زمان دیگری (از سال ۱۸۸۰ که نظارت بر آن آغاز شده) به‌طور مداوم افزایش یافته است. از طرف دیگر، با افزایش دمای هوا به‌دلیل گرمایش زمین و تغییراقلیم، اقیانوس‌ها گرم‌تر شده‌اند و بیش از ۹۰ درصد از گرمای ناشی از گازهای گلخانه‌ای را جذب می‌کنند. در این میان تغییراقلیم تأثیر چشمگیری بر ایران داشته است. به‌گزارش یونیسف، میانگین دمای ایران از دهه ۱۳۴۰ تاکنون ۲ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته، میزان بارندگی در ۲۰ سال گذشته ۲۰ درصد کاهش پیدا کرده و الگوهای بارش نیز تغییر کرده‌اند. در این گزارش اما پیگیر اوضاع دریاها هستیم. سؤال این است که تغییراقلیم با کاسپین یا خزر بزرگترین دریاچه جهان و خلیج‌فارس در جنوب ایران چه کرده است؟

در جهان امروز، کنترل حقیقت به یکی از محورهای گفتمان سیاسی تبدیل شده است. «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسرائیل، اخیراً ادعا کرد تمام جهان به اسرائیل وابسته است: «تلفن همراهی که در دستان شماست، گوجه‌فرنگی‌ای که می‌خورید، دارویی که مصرف می‌کنید.» این اظهارات صرفاً ادعایی درباره تولید و عرضه نیست، بلکه نظریه‌ای است مبنی‌بر اینکه حقیقت، گزینه‌های انتخابی و حتی حق زندگی را یک مرکز واحد تعیین می‌کند.

اوایل ماه مارس، «عابد» ۴۵ساله در دشت حاصلخیز منطقه «هوران» در جنوب‌غرب سوریه کدو می‌کاشت که خودروهای نظامی وارد زمین‌های روستایش شدند، گردوخاک به‌پا کردند و محصولات کشاورزی او را از بین بردند. عابد می‌گوید: «آنها محاصره‌مان کردند. ما را به داخل خودروها کشاندند، چشم‌بند زدند و ما را به مرز اسرائیل بردند.» به‌مدت هفت ساعت، عابد که برای محفوظ‌ماندن هویتش از این نام استفاده می‌کند، به‌همراه هفت کشاورز دیگر از سوی سربازان اسرائیل مورد بازجویی قرار گرفتند. «آنها از ما پرسیدند که مردم روستایمان مسلح‌اند و اینکه آیا اعضای داعش، حزب‌الله یا مبارزان ایرانی در میان ما زندگی می‌کنند؟ به آنها گفتیم که ما جامعه‌ای وابسته به کشاورزی هستیم.» در ماه‌های بعد، نیروهای اسرائیلی به حملات خود در استان‌های «قنیطره» و «درعا» ادامه دادند. اسرائیل در استان درعا برای تصرف کنترل سد مهم این منطقه با ساکنان روستاهای «معریه» و «گویا» درگیر شد. آنها اوایل آوریل حملات مشابهی در نزدیکی روستای «نوی» ترتیب دادند؛ جایی که دو هزار نفر از مردانی که غیرمسلح بودند یا سلاح‌های شکاری محدودی در دست داشتند، تلاش کردند مانع تصرف سد «جبالیا» و «تل جمعه»، منابع زیرزمینی که منبع اصلی آب آشامیدنی روستای نوی و شش روستای دیگر است، شوند.

«اگر این واژگان به شما رسید، بدانید که اسرائیل در کشتن من و خاموش‌کردن صدایم موفق شده». این پیامی است که در حساب کاربری ایکس «انس الشریف»، خبرنگار ۲۸ساله «الجزیره» که به‌طور گسترده‌ای حملات اسرائیل در شمال غزه را پوشش می‌داد، منتشر شده است. یکشنبه‌شب او به‌همراه چهار خبرنگار دیگر الجزیره در چادری در نزدیکی بیمارستان «الشفاء» در حمله‌ای از سوی ارتش اسرائیل کشته شد.

«ما واقعاً گرسنه‌ایم. در غزه هیچی برای خوردن نیست. من هیچی نمی‌خورم. وزن‌مون خیلی کم شده. من شاید ۱۰ کیلو کم کرده باشم. و استخوان‌هام، می‌تونید استخوان‌هامو ببینید. خیلی زود به یک اسکلت تبدیل می‌شم.» شاید به ذهن هیچ‌کس خطور نکرده بود که در سال ۲۰۲۵ جمعیتی از گرسنگی جان می‌دهند. رنج مردم غزه عمق جدیدی پیدا کرده است. دستیابی به مواد غذایی همیشه به‌سختی ممکن بود، اما اکنون به تقلایی مرگبار برای مردم غزه تبدیل شده است.

«خانواده‌ام گرسنه‌اند. همسایه‌ها دارند می‌میرند. من باید این بی‌عدالتی‌ها را به اشتراک بگذارم؛ چون آنها باید دست از این کار بردارند.» این نوشته‌ای از «مصعب ابو توهه»، نویسنده و پژوهشگر فلسطینی، در مجله نیویورکر است. او در سراکیوز در ایالت نیویورک آمریکا زندگی می‌کند. از شب نقض آتش‌بس در غزه، بین ۱۷ و ۱۸ مارس ۲۰۲۵، ارتش اسرائیل اقدامات نظامی خود را تشدید کرده که براساس گزارش آنروا، آژانس امدادرسانی و کاریابی برای آوارگان فلسطینی در خاور نزدیک، ده‌ها هزار مورد تلفات، ویرانی زیرساخت‌های غیرنظامی و جابه‌جایی گسترده مشاهده شده است. درحالی‌که یکی از فرستادگان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به واشنگتن رفته تا درباره آتش‌بس احتمالی گفت‌وگو کند، هواپیماها و تانک‌های اسرائیلی شمال و جنوب غزه را در هم می‌کوبد.

جهان قول داده بود تا سال ۲۰۲۵ کار کودکان را پایان دهد. پس چرا هنوز ۱۳۸ میلیون کودک کار می‌کنند؟

کشتی حامل ۱۲ فعال فلسطینی از جمله «گرتا تونبرگ»، فعال ۲۲ساله، و «ریما حسن»، نماینده فرانسوی پارلمان اروپا، قرار است به‌زودی به غزه برسد. ارتش اسرائیل اعلام کرده که اجازه نمی‌دهد این کشتی در غزه پهلو بگیرد و آن را به‌سمت بندر اشدود در اسرائیل هدایت خواهد کرد. این دومین تلاش کنشگران برای رساندن کمک‌های بشردوستانه به نوار غزه است، اما خدمه این گروه این‌بار آماده مواجهه با خطرات پیش‌ رو است. تونبرگ به ساندی‌تایمز می‌گوید: «خطر واقعی ساکت ماندن است.» ارتش اسرائیل می‌گوید تمام سرنشینان این کشتی دستگیر خواهند شد و به‌محض آماده‌شدن کشتی فوراً اخراج می‌شوند. طبق آخرین خبرها، کشتی «مدلین» به سواحل مصر نزدیک شده است و فاصله کمی با غزه دارد. سؤال اینجاست که چرا فعالان محیط‌زیست حالا روی مسئله غزه متمرکز شده‌اند و مقابله با تغییراقلیم را در گرو پایداری صلح در جهان می‌بینند.

پس از دو سال متوالی از آتش‌سوزی‌های گسترده در کشوری خسته از مبارزه با شعله‌های ویرانگر، آتش‌سوزی‌های جنگلی، بار دیگر آسمان کانادا را سیاه کرده است. در میانه ماه مه و با آغاز فصل آتش‌سوزی‌های جنگلی، بیش از ۱۶۰ آتش‌سوزی، عمدتاً استان‌های منیتوبا، اونتاریو و ساسکاچوان را در بر گرفته و هزاران نفر را آواره کرده است. در همین حال که آلودگی برآمده از آتش‌سوزی‌ها به‌سمت ایالات متحده به راه افتاده و کیفیت هوای بعضی شهرها در سطح هشدار قرار گرفته است، خطرات ناشی از تنفس در دود آتش‌سوزی‌ها زیر ذره‌بین قرار گرفته است؛ هرچند که مطالعه پیامدهای خطرناک این دود، به‌عنوان پدیده‌ای‌ تازه، چندان جدی گرفته نمی‌شود.

بالای تپه‌های جنگل پوتوماجو، آتش در خیمه‌های بومیان همچون قلبی می‌تپد و هرم هوای داغ آمازون را با شعله‌های گرم خود در هم می‌آمیزد. صدای زنگوله‌های آویزان از درختان، همراه با عطر گیاهان شفابخش، نوای رازآلود طبیعت را در گوش جنگل زمزمه می‌کند. اینجا، در قلب آمازون، مراسمی مقدس در جریان است؛ آیینی که برای قرن‌ها پیوندی ناگسستنی میان انسان و زمین برقرار کرده است.

«بچه‌هام بعد از خوردن اینها، استفراغ می‌کنند. بوی خیلی بدی می‌ده.» این را «ایمان رجب»، مادر شش فرزند می‌گوید که داخل چادری پر از مگس در شهر غزه نشسته و مشت‌مشت آرد الک می‌کند. این نصفه کیسه آرد را از داخل یک سطل زباله پیدا کرده است. کیسه پر از حشره است و آلودگی در آن موج می‌زند. اما همین هم امید ایمان برای سیرکردن فرزندان و زنده نگه‌داشتن آنهاست. او بار دیگر آرد را الک می‌کند تا نان درست کند.

دهمین نسخه «گزارش جهانی از آوارگان داخلی» یا GRID، بار دیگر آمار بی‌سابقه‌ای اعلام کرده است؛ تا پایان سال ۲۰۲۴، ۸۳ میلیون و ۴۰۰هزار نفر در کشور خود آواره شده‌اند.شمار آوارگان داخلی ۲۰۲۵ که تعداد بی‌خانمان‌شده‌های داخل کشورها را تا پایان سال ۲۰۲۴ محاسبه کرده، بیش از دو برابر آمار اولین گزارش این سازمان است که یک دهه پیش منتشر شد.