حمیدرضا میرزاده
روزنامهنگار
حمیدرضا میرزاده
۲۰ مهر ۱۴۰۳
جهان در نقطه بدون بازگشت
گزارش سال ۲۰۲۴ «سیارهٔ زنده» (Living Planet Report) روز پنجشنبه منتشر شد. این گزارش هر دو سال یکبار توسط «صندوق جهانی حیاتوحش» (WWF) و با همکاری باغوحش لندن (ZSL) منتشر میشود و در آن شاخصهای وضعیت طبیعت در جهان مورد بررسی قرار میگیرد. صندوق جهانی حیاتوحش در گزارش امسال خود اعلام کرده که اگرچه اقدامات امیدوارکنندهای برای حفاظت از گونههای زنده و زیستگاههای طبیعی در جهان به چشم میخورد، اما کماکان فعالیتهای انسانی، در حال هدایت طبیعت بهسوی «حذف فاجعهبار گونهها» است. هشداری که میگوید طی سالهای ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۰ میلادی، حدود سهچهارم جمعیت مهرهداران وحشی از روی کرهٔ زمین حذف شدهاند و حذف این گونهها، بهمعنای از دست رفتن اکوسیستمهای طبیعی و بهخطر افتادن بقای انسان روی کرهٔ زمین است.
حمیدرضا میرزاده
۱۹ مهر ۱۴۰۳
جایزهٔ نوبل و لزوم سرمایهگذاری در علوم پایه
سالها قبل، زمانی که در شهر کرمان دانشجو بودم، شبی در کوپهٔ قطار تهران-کرمان همسفر مردی میانسال بودم که مدرک دکتری ریاضی داشت. امروز را نمیدانم، ولی آنزمان دانشگاه کرمان و پژوهشکدهٔ «ماهانی» قطب ریاضی کشور بود و دانشجویان زیادی در رشتههای مختلف ریاضی در آن تحصیل میکردند. آنشب، صحبتمان با آن آقای دکتر به اینجا کشید که علوم پایه مانند ریاضیات، مادر علوم و فناوریهای نوپدید هستند از جمله اینکه «در شرکت (خودروسازی) بی.ام.و چند صد ریاضیدان مشغول به کارند.» اگرچه در آن زمان این حرف برای من و دیگر همسفران دانشجو در آن کوپهٔ قطار کمی عجیب و غیرقابل هضم بود، اما حالا با گسترش فناوریهای جدید درک جملهٔ آن آقای دکتر برایم آسانتر است.
حمیدرضا میرزاده
۳ مهر ۱۴۰۳
مراقب سرمایهٔ اجتماعی باشید
ظاهراً قرار بر این است که هر بار همهچیز تکرار شود؛ تلاش برای محدود کردن اطلاعرسانی، اخبار ضدونقیض و بیاعتمادی افکار عمومی به خبرها، نارضایتی مدتدار و فراموشی آنچه گذشت. بله! این چرخهایست که هر بار در هر واقعهای که نگاههای جامعه را به خود معطوف میکند، تکرار میشود. اینبار هم دربارهٔ واقعهٔ (بخوانید فاجعه) جانباختن عدهای از هموطنانمان در معدن زغالسنگ معدنجو طبس هم در بر همین پاشنه میچرخد.واقعهای رخ داده که جزو بزرگترین حوادث شغلی در چند سال اخیر دستهبندی میشود. طبیعی است که افکار عمومی بهدنبال آگاهی از چندوچون و ابعاد آن، دلایل و قصورهای احتمالی، وضعیت افراد درگیر در حادثه و بسیاری موارد دیگر باشند. و ناگفته پیداست که رسانهها باید بتوانند در محل حادثه حاضر شوند تا اطلاعرسانی شفاف و بدونپرده از موضوع داشته باشند.
حمیدرضا میرزاده، ستاره حجتی
۲۱ مرداد ۱۴۰۳
تغییرات دقیقۀ ۹۰ در صندوق ملی محیطزیست
زمانی که پس از چند سال کشمکش، صندوق ملی محیطزیست در دولت «حسن روحانی» کار خود را آغاز کرد، قرار بود سرمایهٔ آن صرف راهاندازی بسیاری از طرحها و پروژههای محیطزیستی کشور خصوصاً در بخش خصوصی شود. در چند سال گذشته، این صندوق که سرمایهای یکهزار میلیارد تومانی در یکی از بانکهای کشور دارد، توانسته بود تسهیلاتی برای برخی طرحها و پروژهها فراهم کند. اما در اواخر اردیبهشت، خبر برکناری مدیرعامل این صندوق و انتصاب فردی دیگر که پیش از این هیچ نشانی از او در موضوع محیطزیست نبود، در بحبوحهٔ اخبار انتخابات زودهنگام ریاستجمهوری گم شد. اما در همین ماهها، خبری از اعطای تسهیلات به طرحها و پروژهها به چشم نمیخورد. طرحی برای انتقال سرمایهٔ صندوق به بانکی دیگری در دست پیگیری است و مدیر عامل جدید، انتصاباتی که چارچوب قوانین و مقررات نیستند را انجام داده است؛ تغییراتی که به نظر میرسد در دقیقهٔ ۹۰ دولت نیمهتمام سیزدهم، باعجله درحال انجامند.
حمیدرضا میرزاده
۲۷ تیر ۱۴۰۳
معدنی از طلای قابل کشت
بیش از یک قرن پیش، یک گیاهشناس بریتانیایی پروژهای را کلید زد که بسیاری آن را تنها یک گردآوری ساده میدانستند، اما همان پروژه، یک قرن بعد پاسخ سؤالهای فراوانی را به دانشمندان داد و برای مقابله با کمبود غذا در جهان، راههایی جدید و کارآمد پیش پای آنها قرار داد. پروژهای که این گیاهشناس انجام داد، گردآوری ارقام مختلف گندم از سراسر جهان بود که حالا به دانشمندان کمک میکند تا نسخههایی بهتر برای مقابله با کمبود غذا بپیچند؛ آنهم در کرۀ زمین که روزبهروز درحال گرمترشدن است و همین افزایش دما، نگرانیهای فراوانی برای امنیت غذایی ساکنان زمین به وجود آورده است.
حمیدرضا میرزاده
۲۶ تیر ۱۴۰۳
تقلیل مشارکت نخبگان
حمیدرضا میرزاده
۲۰ تیر ۱۴۰۳
فردای داغ شهرها
زمین روزبهروز گرمتر میشود و پیشبینیهای اقلیمی، شرایط مطلوبی را برای سالهای آینده رقم نمیزنند. توفانهای شدید، سیل، خشکسالی، موجهای گرما و سرمای غیرمنتظره، آتشسوزیهای گسترده و... پیشبینیهایی برای دهههای آینده هستند که دستکم نیمی از کرۀ زمین را درگیر خود میکنند. اما بسیاری از این پیشبینیها یا با زبان و ادبیات تخصصی هستند یا آنکه دادههایی کلی را ارائه میدهند که تجزیه و تحلیل آنها برای متخصصان امکانپذیر است. معمولاً مردم عادی کمتر از این دادهها و تجزیه و تحلیلها سردرمیآورند. بااینحال، بهتازگی جمعی از دانشمندان دادههای مربوط به پیشبینی وضعیت شهرها در دهههای آینده را روی نقشه پیادهسازی کردهاند تا مردم عادی بتوانند این موضوع را درک کنند که محل سکونت آنها در چند دههٔ آینده چه شرایطی را تجربه خواهد کرد.
حمیدرضا میرزاده
۱۳ تیر ۱۴۰۳
گربهای که از قطار انقراض پیاده شد
فهرست سرخ گونههای در معرض خطر که توسط اتحادیهٔ جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) منتشر میشود، پنجشنبهٔ هفتهٔ گذشته بهروزرسانی شد و در این فهرست جدید، یک گونه گربهسان بهنام «سیاهگوش ایبریایی» با نام علمی (Iberian lynx Lynx pardinus)، از وضعیت «در معرض خطر» (EN) به وضعیت «آسیبپذیر» (VU) ارتقاء پیدا کرد. ارتقایی که باوجود برنامههای متعدد حفاظت و احیا،، معمولاً برای گوشتخواران رخ نمیدهد. وبسایت IUCN از این پروژه بهعنوان «بزرگترین پروژهٔ احیاء یک گونه گربهسان» یاد کرده و موفقیت آن را نتیجهٔ همکاری بین نهادهای مختلف، از سازمانهای دولتی و مؤسسات علمی تا کشاورزان و شکارچیان و جوامع محلی دانسته است. وضعیت سیاهگوش ایبریایی در اسپانیا و پرتغال، دو دههٔ قبل بیشباهت به یوزپلنگ آسیایی در ایران نبود. اما امروز با وجود آنکه برنامههای مختلف حفاظت هر دو گونه در جریان است، یوزپلنگ آسیایی هنوز در وضعیت «بحرانی» (CR) به سر میبرد.