مهدی زارع

اثر تغییراقلیم بر جایی که «هلال حاصل‌خیز» نام داشت

بیست سال از زلزله بم می‌گذرد، اما مرور آنچه در آن فاجعه گذشت هنوز می‌تواند آموزنده باشد. قبل از لرزهٔ اصلی بم در ساعت ۵:۲۶ صبح پنجم دی‌ماه سال ۱۳۸۲ با بزرگای ۶.۵، دو پیش‌لرزهٔ کوچک به‌ترتیب در ساعات ۲۲:۰۰ و ۲۲:۳۰ شب قبل یعنی چهارم دی‌ماه ۱۳۸۲ و سومی ۴۵ دقیقه قبل از زلزلهٔ اصلی در شهر حس شد. پیش‌ازآن، دو زمین‌لرزه هم با بزرگاهای ۵.۳ و ۵.۵ نیز به‌ترتیب در تاریخ‌های ۱۳ و ۳۰ مرداد ۱۳۸۲ در شرق بم رخ داده بود. آیا این شواهد برای وقوع زلزله‌های آهسته قبل از زلزلهٔ بم و درک آنها به‌عنوان شواهد پیش‌نشانگری کافی هستند؟ به‌نظر می‌رسد همچنان مطالعات بیشتری لازم باشد.

مرور بحران محیطی بعد از زمین‌لرزه‌های ۶ فوریه ۲۰۲۳ ترکیه در روزهای پایانی سال ۲۰۲۳ ضروری است. در سامانهٔ اطلاعات مرکز ملی داده‌های ادارهٔ ملی اقیانوسی و جوی، NOAA آمریکا زمین‌لرزه‌های موجود در این پایگاه داده حداقل یکی از معیارهای زیر را دارند‌: ایجاد خسارت حداقل یک میلیون دلاری، تلفات ۱۰ نفر یا بیشتر، داشتن بزرگای ۷.۵ یا بیشتر، شدت حداقل ۱۰ در مقیاس شدت مرکالی اصلاح‌ شده، و یا باعث سونامی شده‌اند. براساس گزارش SED، در ۳۰ سال گذشته، ۳۰ زلزله با تلفات بیش از هزار نفر رخ داده است.

آخرین ارزیابی از تصاویر ماهواره ۴۵ روز پس از آغاز جنگ اشغالگران اسرائیلی در غزه، از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ اکنون می‌توان برآورد کرد که حدود نیمی از ساختمان‌ها در شهر غزه تخریب شده است. ولی غزه اساسا کجاست؟ غزه در دوران باستان، یکی از شهرهای اصلی فلسطینیان بوده است. شهر و نوار غزه به طور متناوب از سوی مصر و اسرائیل اشغال شده است (۶۷-۱۹۴۹). پس از جنگ شش روزه تحت حکومت اسرائیل (۱۹۶۷-۱۹۹۴) بوده و با توافقنامه اسلو در سال ۱۹۹۴ انتقال قدرت طی مراحلی پیش‌بینی شد تا که منجر به خودمختاری شود. غزه با مصر و اسرائیل هم مرز است. نوار غزه ۴۱ کیلومتر طول و ۱۰ کیلومتر عرض دارد و محل زندگی ۲.۲ میلیون نفر است. در بعضی منابع کلمه غزه را برگرفته از کلمه عبری عزه Azzah به معنای «شهر قوی» دانسته‌اند. ‌موضوع «قدرت» در کتاب مقدس به‌طور غیرمستقیم با غزه مرتبط است. بر اساس کتاب قضات، سامسون فوق بشری قبل از اینکه قدرت خود را بازیابد و معبد داگون را ویران کند، توسط فلسطینیان در غزه زندانی شد‌. مصریان آن را «غزت» (شهر با ارزش) می نامیدند. از سوی دیگر معانی غزه به نوعی از حلزون های دریایی یا پارچه نازکی که برای پوشاندن زخم‌ها استفاده می‌شود (در پزشکی «گاز استریل» به همین نام به کار می‌رود)، و همچنین مستحکم، قوی اطلاق شده است. منابع طبیعی غزه شامل زمین‌های قابل کشت است. نوار غزه تا حد زیادی به آب «وادی غزه» وابسته است که اسرائیل را نیز تامین می‌کند. ‌بیشتر آب از چاه‌های آب زیرزمینی به‌دست می‌آید (۹۰ درصد در سال ۲۰۲۱). کیفیت آن پایین است و بیشتر آن برای مصرف انسان نامناسب است. مابقی آن در کارخانه‌های آب شیرین کن تولید می شود یا از ‌اسرائیل خریداری می‌شود. ذخایر گاز دریایی غزه در فاصله ‌۳۲ کیلومتر از خط ساحلی نوار غزه گسترش یافته و حجم آن ۳۵ میلیارد متر مکعب‌‌ محاسبه شده است‌.

هجدهم آبان ۱۴۰۲ استاندار هرمزگان خبر داد که رئیس‌جمهور به‌زودی کلنگ نیروگاه اتمی در سیریک در شرق بندرعباس را در جریان سفر به هرمزگان به زمین می‌زند. البته این موضوع در دولت‌ها مسبوق به سابقه است. دهم آبان ۹۹ مجری طرح‌های نیروگاهی بخار شرکت تولید نیروی برق حرارتی گفته بود با پیمانکار جدید روسی برای ساخت نیروگاه سیریک هرمزگان توافق شده است و این پروژه به‌زودی با استفاده از وام دولتی فدراسیون روسیه آغاز خواهد شد.