دست‌های پنهان علیه یک محوطه ۳۵۰۰ساله مشغول به کار شدند. براساس اسنادی که به دست ما رسیده، درخواست‌های متعددی برای ساخت‌وساز روی عرصه و حریم محوطه «کل‌‌تپه» در بوکان آذربایجان‌غربی داده شده است که درصورت تأیید شهرداری و اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی این استان، مردم به‌زودی باید با بخشی از هویت و تاریخ خود خداحافظی کنند. در حال حاضر، مردم بوکان در آستانه یک تصمیم بسیار مهم قرار گرفته‌اند؛ اینکه محوطه‌های باستانی خود را فدای منفعت برخی از مالکان بکنند یا اینکه نشانه‌های هویت ملی خود را پاس‌ بدارند و میراث‌دار بحق فرزندانشان باشند. در این میان، حق حاکمیتی این است که از پایمال شدن حق هویتی و میراثی بی‌شماری از مردم در برابر عده‌ای انگشت‌شمار جلوگیری کند.

اینجا بافت تاریخی شیراز است؛ بی‌هیچ‌ نشانی از تجربه زیسته هزاران انسان که در آن متولد شده، بالیده و مرده‌اند. روی تصورتان خط بطلان بکشید که اینجا بتوانید جلوه‌هایی از معماری و فرهنگ را ببینید و جهانیان را انگشت به دهان بگذارید. دوربین‌ها اینجا فقط می‌توانند عملیات تروریستی مردی را ثبت و ضبط کنند که برای کشتار آمده است. اینجا صحبت از نور نیست و درهای باز و حوض‌های آبی و کاشی‌های رنگی. یورش بافت‌خواران دوباره شروع شده است. هسته تاریخی شهر شیراز ملغمه‌ای شده است از پارکینگ‌ها با نرده‌های آهنی، کارگاه‌های بی‌بنیه، خانه‌های نیمه‌خراب، سیم‌های بیرون‌زده از در و دیوارها و پنجره‌های کور. اینجا بوی زباله می‌دهد و خاکروبه.

هفتم آبان است و موسوم به روز کوروش. در این روز کارکنان محوطه جهانی پاسارگاد می‌توانند به مرخصی بروند، چرا که کسی حق ورود به این مجموعه را ندارد. رویه‌ای که از سال ۱۳۹۶ آغاز شد و نبود کنترل روی جمعیت حاضر در مجموعه، عده‌ای را بر آن داشت که کلاً درهای مجموعه را ببندند. حالا هفت سال از آن روزهای پرآشوب می‌گذرد و همچنان ۷ آبان، جاده‌ منتهی به پاسارگاد بسته می‌شود. از چند روز قبل بوم‌گرد‌ی‌ها باید کاروکاسبی خود را تعطیل کنند. پاسارگاد به اغما می‌رود و گردشگری‌اش تعطیل می‌شود. دیگر در این مقطع از تاریخ مهم نیست که در چشم‌انداز برنامه هفتم توسعه تأکید بر توسعه گردشگری شده است. نشانی بر اینکه مسئولان عاجزند از برپایی گردهمایی، همایش و برنامه‌های گردشگری در یک روز خاص برای یک مجموعه باستانی. اصلاً این را هم بندازیم گردن کوروش‌پرست‌های افراطی و چشم ببندیم به سیل علاقه‌مندان به هویت و تاریخ وطن و بگوییم این فقط درد یک روز از ۳۶۵ روز سال است.

هنوز خبر آثار به‌تاراج‌رفتۀ موزۀ امام علی (ع) در سرخط خبرهاست که تحقیقات میدانی خبرنگار «پیام ما» از موزۀ زندان قصر نشان می‌دهد، بسیاری از درها و بخش‌های این موزه، با زنجیر بسته شده‌اند، به‌جز تالارهایی از موزۀ قصر که زمانی با تابلوها و و ویدئوپروژکتورها، روایت‌گر زندانی‌ها در دوران پهلوی بودند یا نشان از تاریخچۀ این موزه داشتند. عجیب اما این است که تابلوها و اشیاء این تالارها، به‌صورت ناشیانه‌ای کنده و از جا درآمده‌ و به جایش یک‌سری آثار شبهه‌صنایع‌دستی به نمایش یا فروش گذاشته شده‌اند. این موزه اکنون به‌جای اینکه پاتوق گروه‌های فرهنگی باشد، محل گردهمایی نت‌ورکی‌ها شده است تا در سالن موزه، جلسات توجیهی خود را برگزار کنند! البته پیش از این هم عکس‌هایی به دست ما از پشت درهای بستۀ این موزه رسیده که نشان می‌دهد، ساخت‌وسازی ناشفاف در تالارهای تاریخی این موزه در جریان است. برخی از کارشناسانی که نمی‌خواستند نامشان آورده‌ شود، عنوان کردند، تعدادی از اتاق‌های تاریخی موزه در حال تخریب است؛ این درحالی‌است که موزۀ قصر، جزو آثار ملی ایران بوده و در ۲۶ آبان ۱۳۷۵ به شمارۀ ۱۷۶۶، در فهرست آثار ملی ثبت شده است. پیگیری از رئیس موزه و همچنین رئیس ادارۀ میراث‌ فرهنگی تهران، به جایی نمی‌رسد؛ چون مدام رد تماس می‌دهند یا تلفنشان از شبکۀ ارتباطی خارج می‌شود. «اسکندر مختاری» که از کارشناسان پیشکسوت میراث‌ فرهنگی و از نخستین طراحان این موزه بوده، می‌گوید: «این وضعیت نشان می‌دهد که چگونه سرمایه‌های ملی و فرهنگی ما نابود می‌شود. اینجا زمانی قطب فرهنگی بود، نشست‌های مهمی برگزار می‌شد، اما سال‌هاست که همه‌چیز تعطیل شده و رویه‌ای نادرست در این موزه در جریان است.» «احمد محیط طباطبایی» رئیس ایکوم هم، وضعیت کنونی این موزه را محکوم کرد.

سال ۱۳۸۳ بود که یک معلم خرم‌آبادی با نام «کرمی» در زمین‌های کشاورزی یونجه و کلزا و باقلای خود در روستای چوبتراش به چند سنگ قدیمی برخورد. دیدن این سنگ‌ها کم‌کم داشت دردسرساز می‌شد و قاچاقچیان عتیقه با گنج‌یاب‌ها به سراغ زمین‌هایش آمدند و دست‌بردار نبودند. در همین احوال، همسر آقای کرمی به کارشناسان ادارهٔ میراث‌فرهنگی، صنایع ‌دستی و گردشگری خرم‌آباد تماس می‌گیرد و ماجرا را می‌گوید. کارشناسان میراث‌فرهنگی هم به محل آمدند و دست‌به‌کار شدند. آنها یک گمانهٔ آزمایشی زدند و در عمق ۳۰ سانتی‌ زمین ناگهان به یک کشف مهم رسیدند. یک تابوت مفرغی سر از خاک درآورد که اسکلتی در آن بود با یک تکه‌طلا بر چشم‌هایش و تکه‌طلایی دیگر بر دهانش. این اسکلت که بود و از کدام زمان به دنیای ما پا گذاشته بود؟ اکنون پس از ۲۰ سال یک باستان‌شناس و یک پژوهشگر تاریخ این اسکلت را مورد بررسی قرار دادند و به نظریهٔ جدیدی دربارهٔ قدمت آن رسیدند.

روایت اول: دزد بر سر دار شد شاید این نخستین دزدی موزه‌ای در درازای تاریخ ایران باشد. دزدی‌ای که در کاخ گلستان رقم خورد؛ کاخی که مشهور است به ورسای ایران. گفته می‌شود یک روز سلطان صاحب‌قران از خواب بلند و ارادهٔ همایونی‌اش بر آن شد که در این کاخ موزه‌ای برپا کند. واقعیت این است فرنگ رفتن‌های ناصرالدین‌شاه اگرچه خیر و برکت چندانی برای مردم نداشت، اما پای اولین‌های بسیاری از دنیای مدرن را به ایران باز کرد. قبلهٔ عالم در همان سفر اولش به اروپا شیفتهٔ جایی شد به‌نام موزه. ناصرالدین‌شاه از قدیم‌الایام به رسم پادشاهان پیش‌کش‌های سرزمین‌های دیگر را برای به رخ کشیدن در شمال کاخ نگهداری می‌کرد. این پادشاه هنرمندخوی در دههٔ سی‌ام پادشاهی‌اش فهمید در دنیا برای حفظ این هدایا اقدامات دیگری انجام می‌دهند. پس فرمایش کرد در یکی از تالارهای وسیع عمارت خروجی کاخ گلستان، بین شمس‌العماره و گوشهٔ شمال‌شرقی فضاهایی منطبق با ایده‌های غربی بسازند؛ یعنی موزه، کتابخانه و... . حاج ابوالحسن معمارباشی را هم مسئول اجرای این پروژه کردند.

زندگی زنان ایران در هزار سال پیش چگونه بوده است؟ ابهامات بسیاری در این زمینه وجود دارد. هنوز هم نظریات مختلفی از شخصیت این زنان ارائه می‌شود که ضد و نقیض است. از آزادی تا اسارت، از ضعف تا قدرت این زنان در چنبره‌ٔ دوران پدرسالاری با فاصلهٔ معناداری مطرح می‌شود. نوع پوششان هم هر‌بار به‌نوعی بر سر زبان‌ها می‌افتد و رنگ می‌بازد. مطالعات باستان‌شناسان اما پرده از راز یکی از زنان قدرتمند دورهٔ ساسانی برداشته است، شاهپور دختک. او را یکی از قدرتمندترین زنان دوران ساسانی می‌خوانند. آخرین بررسی‌های باستان‌شناسان نشان می‌دهد که نقش‌برجستهٔ زن محوطه‌ٔ نقش‌‌رجب مرودشت، از آن اوست و مردی که پشت سر او در این قاب قرار گرفته، پسرش بهرام سوم است، ولیعهد بهرام دوم. این نقش‌برجسته کنار نقش اردشیر پاپکان، پادشاه بزرگ و بنیانگذار سلسلهٔ ساسانی جای دارد. به احتمال زیاد خود شاهپور بختک دستور داده این نقش کنده شود. این زن والامقام را به‌صورت تمام‌قد و به‌حالت تقریباً نیم‌رخ درحالی‌که انگشت سبابه را به بالا گرفته، نقش زده‌اند. او کلاهی بر سر دارد که دنباله‌ٔ آن گردن و گوش سمت راستش را پوشانده‌اند. موهای بلند و گیسه‌شده‌ٔ او که قسمتی از آن از زیر کلاه بیرون آمده و صورت صاف و اندام ظریفش به‌طور حتم مسلّم می‌دارد که او زنی قدرتمند و از خاندان سلطنتی است، اما همواره ابهاماتی دربارهٔ هویت این زن وجود داشته و کارشناسان او را به نام‌های مختلف خوانده‌اند. در این میان نگارکندی دیگری هم در «برم‌دلک» فارس وجود دارد که نقاشی آن را شاید دیده باشید. در این نگارکند شاهزاده‌ای ساسانی در حال اعطای گل انار به بانوی سلطنتی است و اغلب پژوهشگران آن را متعلق به بهرام دوم می‌دانند. در کتیبهٔ این نگارکند نام ملکه اردشیر-آناهید معرفی شده است. همهٔ این نشانه‌ها و اختلافات باعث شد تا دوباره تحقیقی دربارهٔ نگارکندهای نقش‌رجب انجام شود. از همین رو با «حسین فیضی»، دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه مازندران که همراه با «سید رسول موسوی حاجی»، استاد باستان‌شناسی دانشگاه مازندران، این فرضیهٔ جدید را مطرح کرده‌اند، گفت‌وگویی کرده‌ایم.

بی‌مهری دولت به نخستین میراث جهانی ایران حد ندارد