نقشه ژنتیکی خرس‌های قهوه‌ای کشور تهیه شد

به گزارش پیام ما به نقل از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، محمدرضا اشرف زاده ضمن تاکید بر ضرورت تولید نقشه‌های ژنتیکی گونه‌های در معرض تهدید حیات‌وحش گفت: با بررسی و ارزیابی داده‌ها و اطلاعات پژوهش‌های پیشین، استخراج داده‌های موجود در بانک ژن جهانی (NCBI) و مطالعه نمونه‌های زیستی موجود در بانک ژن دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی، نقشه ژنتیکی خرس‌های قهوه‌ای کشور بر اساس توالی‌هایی از ژنوم میتوکندری تهیه شد.

به گفته اشرف‌زاده، بر اساس تحقیقات داخلی و خارجی طی سال‌های اخیر از جمله پژوهش‌های انجام شده در دانشگاه تهران و یافته‌های حاصل از تحقیقات انجام شده در دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی، خرس‌های قهوه‌ای ایران در یک تبار مادری کاملاً مجزا از دیگر خرس‌های قهوه ای جهان قرار می‌گیرند. بر این اساس، خرس‌های قهوه‌ای ایران در مقایسه با دیگر خرس‌های قهوه‌ای جهان دارای تنوع ژنتیکی به نسبت بالایی هستند و در سه دسته خرس‌های قهوه‌ای موجود در سراسر رشته کوه‌های البرز تا ارسباران، جمعیت‌های خرس قهوه‌ای موجود در سراسر رشته کوه‌های زاگرس و جمعیتی بسیار کوچک در بخشی از استان فارس و ناحیه‌ای بسیار محدود در جنوب غربی استان یزد قرار می‌گیرند.

اشرف‌زاده افزود: در سطح جهانی، خرس قهوه‌ای به عنوان یک گونه مدل در تحقیقات مرتبط با پیامدهای ناشی از نوسانات و تغییر اقلیم بر تنوع زیستی شناخته می‌شود. انجام تحقیقات در زمینه گونه‌های مدل و الگو می‌تواند در اتخاذ رویکردهای مدیریتی کارآمد در برابر تغییر اقلیم و اثرات آن بر حیات وحش راهگشا باشد.
سرپرست دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی همچنین با اشاره به اینکه در طول 100 سال گذشته، خرس‌های قهوه‌ای در سراسر جهان بیش از 50 درصد گستره پراکنش جغرافیایی و اندازه جمعیت خود را از دست داده‌اند، گفت: در خاورمیانه، خرس‌های قهوه ای بخش عمده‌ای از پراکنش جغرافیایی خود را از دست داده و به جمعیت‌های کوچک و مجزایی در ایران، ترکیه و عراق محدود شده‌اند که در خطر انقراض قرار دارند.

اشرف‌زاده در پاسخ به این سوال که تولید نقشه‌های ژنتیکی گونه‌های شاخص حیات‌وحش کشور چه اهمیتی دارد، گفت: تولید نقشه‌های ژنتیکی گونه‌های شاخص حیات‌وحش در موارد مختلف از جمله در ایجاد و به‌روزرسانی سامانه اطلاعات منابع ژنتیکی کشور (مورد اشاره در قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع ژنتیکی کشور)، دستیابی به اطلاعات فضایی مرتبط با تنوع و ساختار ژنتیکی جمعیت‌های حیات‌وحش، شناسایی جمعیت‌های در اولویت حفاظت، شناسایی واحدهای مدیریت و حفاظت جمعیت‌ها، ارزیابی امکان معرفی مجدد گونه‌ها، ارزیابی و مدیریت ارتباط بین جمعیت‌ها و کریدورهای زیستگاهی، تصمیم‌گیری بهتر در خصوص منشا افراد مکشوفه، تولید و به‌روزرسانی نقشه‌های نقاط داغ تنوع زیستی، شناسایی جمعیت‌های ناشناخته و شناسایی هدفمند اولویت‌های پژوهشی اهمیت و کاربرد بسیاری دارد.

او ادامه داد: بر اساس دستورالعمل پایش تنوع ژنتیکی جمعیت‌ها و گونه‌ها که توسط اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN, 2022) منتشر شده است، گوشتخواران بزرگ جثه، گونه‌های شاخص، جمعیت‌های منطقه‌ای و ملی که از نظر ژنتیکی از دیگر جمعیت‌های گستره پراکنش جهانی یک گونه متمایز هستند (نظیر تمایز خرس‌های قهوه‌ای ایران از دیگر خرس‌های قهوه‌ای جهان)، جمعیت‌هایی که به طور جدی تحت‌ تاثیر تغییر اقلیم قرار دارند، جمعیت‌ها/گونه‌های در رده‌های تهدید و در فهرست‌های ملی و بین‌المللی تحت حمایت، گونه‌های کاریزماتیک و نمادین، گونه‌های کلیدی اکوسیستم و خویشاوندان وحشی دام‌های اهلی و محصولات کشاورزی باید در اولویت پایش تنوع ژنتیکی قرار گیرند.

سرپرست دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی اعلام کرد: طی تحقیقات انجام شده بر روی خرس قهوه‌ای، علاوه بر تولید نقشه ژنتیکی خرس‌های قهوه‌ای کشور، واحدهای مدیریتی و حفاظتی خرس‌های قهوه‌ای، جمعیت‌های نیازمند تحقیقات بیشتر و اولویت‌های پژوهشی و حفاظتی مرتبط با خرس‌های قهوه‌ای نیز مورد ارزیابی و شناسایی قرار گرفتند.