پیام ما؛ رسانه توسعه پایدار ایران

انرژی پاک

نگین شریفی

خبرنگار

وسایل سرمایشی نیمی از برق تولیدی را مصرف می‌کنند

تعویض کولرهای فرسوده نسخه‌ای برای مهار ناترازی

رئیس هیئت‌مدیره انجمن بهینه‌سازی: تعویض یک میلیون کولر معادل آن است که ۲۰۰۰ مگاوات نیروگاه به کشور اضافه کرده باشیم

۶ مرداد ۱۴۰۵، ۲۱:۳۴

سال ۱۳۹۸ بود که برای نخستین‌بار برنامه تعویض کولرهای فرسوده مطرح شد، اما به جایی نرسید. حالا هفت سال پس از آن، ساتبا با سازوکاری تازه، تعویض موتور و پمپ کولرهای آبی پرمصرف را در دستورکار قرار داده است. رئیس هیئت‌مدیره انجمن بهینه‌سازی مصرف انرژی در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید تعویض یک میلیون کولر، معادل اضافه‌شدن ۲۰۰۰ مگاوات نیروگاه به ظرفیت برق کشور است. به گفته او، قرار است سرمایه‌گذاری این برنامه را بخش خصوصی بر عهده بگیرد؛ سازوکاری که صرفه اقتصادی آن برای سرمایه‌گذاران، سرنوشت دومین تلاش برای تعویض کولرهای فرسوده را رقم خواهد زد.

۱۷ تیرماه ۱۴۰۵ «علیرضا پرنده‌مطلق»، معاون فنی و مهندسی ساتبا، از اجرای طرح تعویض موتور و پمپ آب کولرهای آبی با موتورهای کم‌مصرف BLDC خبر داد. او دراین‌باره گفت: «تاکنون حدود ۲۴۰ هزار مجوز برای اجرای این طرح صادر شده و برنامه‌ریزی‌ها به‌گونه‌ای است که در آینده، این طرح به سمت تعویض ۲۰ میلیون موتور کولر آبی در سراسر کشور توسعه یابد.»

او مهم‌ترین موضوع در راه اجرای این طرح را تأمین منابع مالی موردنیاز برای آغاز و توسعه طرح‌ها دانست: «فرایند تأمین تجهیزات موردنیاز طرح نیز به‌خوبی در حال انجام است و اجرای طرح در استان‌های تهران و یزد پیشرفت مناسبی دارد. همچنین اجرای این طرح در استان‌های کرمان و قم نیز آغاز شده و در حال انجام است.»

پرنده‌مطلق تأکید کرد که این طرح برای مشترکان رایگان است و مردم برای این طرح هیچ‌گونه هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنند: «پس از ثبت‌نام مشترکان، شرکت‌های مشارکت‌کننده در طرح موظف هستند فرایند تعویض موتور و پمپ آب کولرهای آبی را حداکثر ظرف ۱۰ روز انجام دهند.»

بااین‌حال، اهمیت اجرای این طرح زمانی روشن‌تر می‌شود که سهم وسایل سرمایشی از مصرف برق کشور و ظرفیت کاهش مصرف آن‌ها را در نظر بگیریم.
نیمی از میزان مصرف برق متعلق به وسایل سرمایشی است

«مهدی مسائلی»، دبیرکل سندیکای صنعت برق، درباره اهمیت طرح تعویض موتور کولرهای پرمصرف با کم‌مصرف به «پیام ما» می‌گوید: «در تابستان ۱۴۰۵ بالغ بر ۱۰۰ هزار مگاوات نیروگاه منصوبه داریم. در حال حاضر پیک مصرف نزدیک به ۵۰ هزار مگاوات رسیده است. در سال ۱۴۰۴ پیک مصرف به ۷۷ هزار مگاوات رسیده بود و ما نتوانستیم بیش از آن را تأمین کنیم. امسال هم به‌نظر می‌رسد فقط بتوانیم همان معادل سال قبل را تأمین کنیم.»

او ادامه می‌دهد: «نیمی از این تأمین به وسایل برودتی تعلق دارد. یعنی اگر میزان مصرف را ۷۰ هزار مگاوات فرض کنیم، ۳۵ هزار مگاوات آن برای وسایل سرمایشی است که معادل نیمی از توان تأمینی برق و یک‌سوم توان منصوبه برق است.»

در نتیجه، به‌نظر او طرح تعویض موتور کولرهای پرمصرف با کم‌مصرف طرح صحیحی است: «ما ۲۰ میلیون کولر آبی و همچنین به تعداد کمتر کولرهای گازی، با مصرف چهار تا پنج برابر بیشتر برق، داریم که می‌توان میزان مصرف آن‌ها را در طرح مدیریت مصرف به یک‌چهارم رساند. اگر بتوانیم کولرهای گازی قدیمی را به کولرهای گازی اینورتر با مصرف کمتر و همچنین کولرهای آبی را به کولرهای کم‌مصرف تبدیل کنیم، ظرفیت قابل‌توجهی در شبکه برق آزاد می‌شود. در نتیجه این امر، میزان تاب‌آوری شبکه برق افزایش می‌یابد.»

نفس‌های صنعت برق به شماره افتاده

به گفته مسائلی، اگر نتوانیم مصرف را کنترل کنیم، هرگز نمی‌توانیم سرعت تولید را به میزان مصرف برسانیم و همچنان درگیر ناترازی برق خواهیم بود: «امسال ضمن آنکه راندمان نیروگاه‌ها به‌دلیل کیفیت سوخت پایین آمده، افزایش دمای کشور نیز مزید بر علت شده و نفس‌های صنعت برق را به شماره انداخته است. اگر این طرح به‌درستی عملیاتی نشود، هرسال وضعیت برق کشور بدتر خواهد شد.»

اما با وجود ضرورتی که برای اجرای این طرح وجود دارد، چگونگی تأمین هزینه‌های آن همچنان پرسش اصلی است. مسائلی می‌گوید: «قیمت یک کولر آبی کم‌مصرف، دو برابر کولر آبی پرمصرف است. در بین کولرهای گازی هم همین اختلاف قیمت وجود دارد. مسئله اصلی این است که چه کسی می‌خواهد پول این طرح را بدهد؟ اگر این هزینه روی قبض افراد بیاید، یعنی یارانه‌ای است که دولت می‌دهد، اما اگر قرار است مصرف‌کننده هزینه را پرداخت کند، این طرح موفقیت زیادی کسب نمی‌کند. چون در حال حاضر افراد زیادی توانایی پرداخت این هزینه را ندارند.»

تأمین مالی، تنها ابهام پیش روی این برنامه نیست و نحوه نظارت بر اجرای گسترده آن نیز اهمیت دارد.

نظارت بر طرح نیازمند نیروی انسانی زیادی است

دبیرکل سندیکای صنعت برق درباره نظارت بر این طرح می‌گوید: «نظارت بر چنین طرح‌هایی حتماً باید صورت گیرد، اما اینکه این وزارتخانه نیروی موردنیاز برای این کار را دارد، بحثی دیگر است. ما معادل ۴۲ میلیون مشترک برق داریم و اینکه چگونه می‌توان این تعداد را کنترل کرد، به‌سادگی انجام نمی‌گیرد.»

او معتقد است که اگر درباره این طرح به‌خوبی فکر شده باشد، این هزینه‌ها هم باید در برنامه‌ریزی‌ها دیده شده باشد: «اگر قرار است کولر پرمصرف حذف و کولری کم‌مصرف‌تر جایگزین آن شود، هم برای نصب، هم جابه‌جایی هزینه‌هایی باید در نظر گرفته شود. درواقع چنین طرحی در سال اول هزینه‌بر است، اما در سال‌های بعد هزینه‌ها کاهشی می‌شود. البته این امر ممکن است که به‌دلیل ضعف اقتصادی، این طرح در بلندمدت ادامه نیابد. ولی درهرحال عملی‌شدن چنین طرحی ضروری است.»

به گفته مسائلی، دلیل آنکه هنوز ما می‌توانیم کولرهایی با موتورهای قدیمی ببینیم، هزینه پایین آن است: «قیمت کولرهای نوین بسیار گران‌تر است. اگر بخواهیم کلان نگاه کنیم، سال‌های طولانی و نیروی انسانی زیادی برای عملی‌کردن و نظارت بر این طرح نیاز است. اگر بُعد اقتصادی این طرح بازتر شود، می‌توان فهمید که آیا این طرح جواب می‌دهد یا نه. اما به‌نظر من در حال حاضر نه اقتصاد مردم و نه دولت پاسخ‌گوی چنین طرحی است.»

با وجود تردیدهایی که درباره توان مالی مردم و دولت مطرح می‌شود، سازوکار پیش‌بینی‌شده برای اجرای این برنامه بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی استوار است.

بخش خصوصی، تأمین‌کننده مالی طرح

«آرش نجفی»، رئیس هیئت‌مدیره انجمن بهینه‌سازی مصرف انرژی، درباره چگونگی تأمین مالی این طرح به «پیام ما» می‌گوید: «سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، کولرها را خریده و تعویض می‌کنند. پس از آنکه تعویض کولرها تأیید شد، به آن‌ها به‌اندازه میزان برق صرفه‌جویی‌شده، حواله برق داده می‌شود.

سرمایه‌گذار می‌تواند این حواله را در بازار بورس انرژی، در تابلوهای مختلف مثل برق آزاد، به صنعتگران بفروشد. بخشی از صنعتگران هم با هدف تأمین برق واحدهای صنعتی خود در این طرح سرمایه‌گذاری می‌کنند و از حواله آن برای تأمین برق صنعت خود استفاده می‌کنند.»

نجفی، واحد ام‌اندوی (واحد اندازه‌گیری و راستی‌آزمایی صرفه‌جویی) سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) را مسئول نظارت بر این طرح می‌داند: «همچنین راستی‌آزمایی این طرح با قرائت کنتور قابل احصاست.»

اما پرسش دیگر این است که چنین سازوکاری، در کنار تأمین منافع سرمایه‌گذاران، چه صرفه‌ای برای دولت و شبکه برق خواهد داشت.

این طرح در بلندمدت برای دولت توجیه اقتصادی دارد

به گفته نجفی، ضرورت چنین کاری ناشی از آن بوده است که فشاری که کولرهای قدیمی به شبکه می‌آوردند، به‌قدری بود که به شبکه آسیب می‌زد: «این موضوع باعث افت برق زیادی می‌شد. با طرح تعویض کولرها هم شبکه سالم می‌ماند و هم افت برق کاهش می‌یابد. نتیجه این امر آن است که در درازمدت برای دولت توجیه اقتصادی دارد. زیرا به‌جای احداث نیروگاه‌های جدید و صرف هزینه برای آن، برق را مدیریت کرده و مصرف آن را کاهش می‌دهد. اگر مردم از این طرح استقبال کنند و دولت هم بتواند کار خود را به‌خوبی انجام دهد، با تعویض یک میلیون کولر، مانند آن است که ۲۰۰۰ مگاوات نیروگاه به کشور اضافه کرده باشیم.»

البته طرح تعویض کولرهای فرسوده با نو در سال ۱۳۹۸ هم مطرح شده بود و قرار بود از سال ۱۳۹۹ اجرایی شود. اما به دلایل مختلف، این طرح در آن سال‌ها عملی نشد. حال باید دید این طرح جدید در قالب بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط‌زیست می‌تواند به اهداف خود برسد یا آن هم در نیمه‌راه و بدون نتیجه باقی می‌ماند.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

بهینه‌سازی مصرف برق، بورس انرژی، توسعه پایدار، سازمان ساتبا، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، سندیکای صنعت برق، کاهش پیک مصرف، مدیریت مصرف انرژی، موتور کولر BLDC، ناترازی برق