پانصدوهشتادودومین برنامه گروه «رفتگران طبیعت استان تهران» روز جمعه (۲۴ مرداد) در بوستان لاله برای جمع‌آ‌وری فیلتر سیگار با راهنمایی «ناصر نجفی»، یکی از اعضای این گروه، اجرا شد. قرار بود اعضای این گروه  از ۱۰ صبح در این بوستان با دستکش کار، لیوان غیر یکبارمصرف و بطری خالی برای فیلتر سیگار جمع شوند تا یک بار دیگر علاقه خود را به محیط‌زیست نشان دهند.

«کاظم نجاریون» بنیانگذار این گروه است که حالا در ۷۴سالگی هنوز هم این مسیر را ادامه می‌دهد. ۲۵ سال در اروپا و آمریکا و به‌خصوص آلمان زندگی کرده بود. ۲۵سالی که چشم‌های او را به تمیزی عادت داده بود. خودش ماجرای آن روزگار را در گفت‌وگو با «پیام ما» این‌طور شرح می‌دهد: «من فرهنگ نریختن زباله روی زمین را با چشمان خودم دیدم. بعد از چند سال زندگی در آلمان، برای دیدار با خانواده به ایران آمدم. اما دیدم واویلا! از همان فرودگاه دیدم که چقدر زباله روی زمین است. در خیابان‌ها که وحشتناک‌تر بود. اما آن زمان هنوز در آلمان زندگی می‌کردم و فقط برای دیدار آمده بودم. پس ناچار بودم مجدداً به آلمان بازگردم.» 

بالاخره بعد از ۲۵ سال برای همیشه به ایران بازگشت: «هر روز با این حجم زباله مواجه بودم و دائم به دوست و آشنا می‌گفتم زباله روی زمین نریزید. با خانواده که بیرون از شهر می‌رفتیم، کیسه زباله می‌بردیم و آن محل را تمیز می‌کردیم. این شد که در سال ۱۳۹۱ کاسه صبرم لبریز شد و دیدم صرف توصیه به دیگران فایده ندارد.»

آن زمان هنوز فضای مجازی به‌شکل امروزی، گسترده نبود و فیسبوک یکی از مهمترین راه‌های ارتباطی بود که نجاریون سراغ آن رفت. یک گروه به‌نام «رفتگران طبیعت تهران» تأسیس کرد تا در نقاط مختلف تهران زباله‌ها را جمع‌آوری کنند: «دلیل نامگذاری این گروه این بود که «رفتگر» یک لغت فارسی است و همه با آن آشنا هستند و «طبیعت» هم برای این بود که به طبیعت برای نظافت می‌رفتیم و اینها مکان‌هایی بودند که شهرداری در آنها کارگری برای نظافت نداشت.» 

نجاریون یادش می‌آید که اولین برنامه در بوستان سوهانک تهران اجرا شد: «خوب یادم است که ۷۰ نفر آمده بودند. وقتی که عکس‌هایش را در فیسبوک گذاشتیم، بسیار استقبال شد. آن‌موقع در نظر داشتم ماهی یک برنامه بگذارم، اما استقبال را که دیدم، تبدیل به یک برنامه هفتگی شد.»  

بعد از مدتی از شهرهای دیگر پیام دریافت می‌کرد که «بیایید شهرهای ما را هم تمیز کنید»؛ کاری که عملاً ممکن نبود: «پس تشویقشان کردم که گروه‌هایی را در شهرشان برای انجام این کار تشکیل دهند. گروه‌های خوبی ایجاد شد، اما متأسفانه به‌مرور زمان تعطیل شدند. در حال حاضر این گروه‌ها به‌جز تهران، در دماوند، مازندران و اصفهان فعال هستند.»

*کارهای کوچک و تأثیر بزرگ

او حالا به این سیزده سال نگاه می‌کند و درباره مسیر طی‌شده در این سال‌ها و تأثیر بزرگ کارهای کوچک می‌گوید: «فکر می‌کنم حداقل کاری که انجام شده، این است که الان که به اطراف خودم نگاه می‌کنم، می‌بینم تمام دوستان و آشنایانم نریختن زباله در مکان‌های عمومی را رعایت می‌کنند. عکس‌هایی را که ۱۳ سال پیش از درکه گرفته بودیم، با الان مقایسه می‌کنیم. وحشتناک بود. یادم است از یک منطقه کوچک در درکه نزدیک به ۲۰ کیسه زباله بزرگ زباله جمع کردیم. اما دو سه سال پیش که دوباره به آنجا رفتیم، چهار کیسه نیمه‌خالی زباله جمع کردیم و تمیزتر از قبل بود.»

به‌اعتقاد نجاریون، استمرار در این کار بسیار مهم است: «باید همیشه ادامه پیدا کند تا اثرگذار باشد. در شهرهایی که نام بردم هم تقریباً هر هفته یا دو هفته این برنامه انجام می‌شود.»

*خرید ویلچر با درهای بطری جمع‌آوری‌شده

«ناصر نجفی» هم یکی از علاقه‌مندان به محیط‌زیست است که از سال ۹۱ با این گروه آشنا شده و تاکنون فعالیت می‌کند. او که راهنمای برنامه روز ۲۴ مرداد هم بود، درباره فعالیت‌هایشان به «پیام ما» می‌گوید: «فعالیت ما در پارک‌ها و مناطق کوهستانی تهران مثل سرخه‌حصار، درکه و… است. برنامه‌ها هر هفته در یک مکان متفاوت انجام می‌شود. مثلاً یک هفته در پارک چیتگر اقدام به جمع‌آوری زباله می‌کنیم و یک هفته در پارک لاله.»

به‌گفته او، برنامه‌ها به‌صورت داوطلبانه است و از همه اقشار حضور دارند: «افراد خودشان هزینه می‌کنند و وابسته به هیچ ارگان دولتی نیستیم.» او می‌گوید به‌طور میانگین هفته‌ای ۴۰ نفر در این برنامه شرکت می‌کنند: «گاهی هفته‌ای پنج نفر هستیم و گاهی ۱۰۰ نفر.»

نجفی درباره دلیل علاقه‌اش به این کار توضیح می‌دهد: «تمیزی تأثیر خیلی مثبتی در روحیه افراد دارد و اولین تأثیر این کار یک تأثیر شخصی است. جدای از این موضوع، جنبه‌های محیط‌زیستی آن هم اهمیت دارد.»

مردم هم که فعالیت آنان را می‌بینند، بازخوردهای متفاوتی دارند؛ برخی تشکر می‌کنند، برخی می‌گویند این کار وظیفه دولت است و گاهی برخی می‌پرسند قرار است با زباله‌ها چه کار کنند: «مثلاً درهای نوشابه را که جمع می‌کنیم، اول گمان می‌کنند قرار است بازیافت کنیم، اما به آنها توضیح می‌دهیم که با جمع‌آوری این درهای پلاستیکی ویلچر می‌خریم. تاکنون حدود ۱۶۰ ویلچر خریده‌ایم. گاهی هم ممکن است با فروش آنها تصمیم بگیریم که این پول، خرج هزینه درمان یا خرید لوازم‌التحریر شود.»

درحالی‌که سرانه مصرف پلاستیک هر روز بیشتر می‌شود یا هنوز هم می‌بینیم که در تعطیلات چطور مناطق ساحلی و جنگلی پر از زباله می‌شوند، حضور داوطلبانی مانند «رفتگران طبیعت» یادآور این است که تغییر از یک نفر شروع می‌شود و ادامه‌اش در دست همه ماست.