حال که این محوطه ارزشمند به فهرست میراث جهانی یونسکو راه پیدا کرده است، برای حفاظت از این شش غار تاریخی که شامل «کلدر»، «یافته»، «کنجی»، «گیلوران»، «قمری» و پناهگاه صخره‌ای «گر ارجنه» چه کاری باید انجام داد، تا اهداف تعیین‌شده توسط یونسکو که طبق همین اصل آثار تاریخی ملموس را در فهرست میراث جهانی ثبت می‌کند، اجرایی شوند؟ «عطا حسن‌پور»، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان لرستان در این زمینه به «پیام ما» می‌گوید: «مهمترین بخش هر پرونده که برای ثبت در فهرست میراث جهانی به یونسکو ارسال می‌شود، «حفاظت» از آن اثر است، به‌حدی که می‎توان گفت یونسکو صرفاً برای حفاظت، یک اثر یا محوطه آن را در فهرست میراث جهانی، ثبت می‌کند.» این باستان‌شناس با تأکید بر اینکه اگر حفاظت برای یک محوطه تاریخی که در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده است، انجام نشود، آن پرونده رد می‌شود، ادامه می‌دهد: «نخستین چکشی که برای ثبت جهانی یک اثر روی میز مدیر جلسه یونسکو زده می‌شود، برای حفاظت از آن اثر است؛ کاری که برای غارهای «دره خرم‌آباد» انجام و اعلام کردند «حفاظت غارهای پیش‌ازتاریخ لرستان در حد اعلاست» مرحله بعدی در روند ثبت جهانی بعد از حفاظت، پلان مدیریت، اصالت و حریم اثر یا محوطه است.»

برخی غارها، آغل گوسفندان و برخی از شدت حفاری سوراخ شده بودند
حسن‌پور درباره شرایط این غارها قبل از آغاز اقدامات اجرایی میراث‌فرهنگی لرستان برای ثبت جهانی محوطه می‌گوید: «برخی از غارها به آغل گوسفندان و برخی دیگر به محل زیست دامداران تبدیل شده بود، در دل برخی از این غارها، خانه و اتاقک ساخته بودند و بعضاً بیش از یک متر، فضولات حیوانی متعلق به دویست‌سیصد سال قبل در غارها وجود داشت.» او حتی به انجام حفاری قاچاق در برخی از غارها در سال‌های گذشته اشاره می‌کند: «از شدت حفاری‌های قاچاق در این غارها، نقاطی مانند غارهای «یافته» و «قمری» سوراخ‌سوراخ شده بودند. به همین دلیل، برای حفاظت از آنها، ورودی آنها با در فلزی بسته شد، فضا نورپردازی و به دوربین‌های مداربسته مجهز شد.»

حفاظت از غارها قبل از ثبت جهانی آغاز شد

به‌گفته او، در غارهای «کلدر» و «یافته» که در منطقه حفاظت‌شده محیط‌زیست قرار گرفته‌اند، دوربین محیط‌زیست نیز برای کنترل بهتر اوضاع نصب شده است. مدیرکل میراث‌فرهنگی استان لرستان تأکید می‌کند: «قفلِ غارها فقط با هماهنگی یگان حفاظت میراث‌فرهنگی باز می‌شود و هر گردشگری برای ورود به این محوطه ثبت‌جهانی‌شده نیاز به هماهنگی با تورلیدرها دارد.»

به‌‌گفته حسن‌پور، در پرونده ثبت جهانی «محوطه پیش‌از‌تاریخ خرم‌آباد» همه اقدامات مدیریتی و حفاظتی که از قبل آغاز پروسه ثبت انجام شده بود، به‌شکل ویژه مطرح شد و حتی ارزیاب ایکوموس نیز در زمان بررسی محوطه این اقدامات را که از ۱۷ شهریور سال گذشته آغاز شد، بررسی و آن را به‌صورت تأییدشده در فرم ارزیابی خود برای ارائه به یونسکو آورد.

راه‌اندازی مرکز اطلاعات گردشگران برای بازدید از این منطقه جهانی
در این شرایط نحوه حضور گردشگران در این محوطه جهانی که بخشی از آنها در منطقه حفاظت‌شده محیط‌زیست قرار دارند، خود نیز قطعاً به برنامه‌ریزی درستی نیاز دارد؛ حسن‌پور دراین‌باره توضیح می‌دهد: «برای جلوگیری از سرگردان شدن توریست در منطقه، دفتر «مرکز اطلاعات گردشگران» راه‌اندازی و یکی از ساختمان‌های قدیمی قلعه فلک‌الافلاک که ساختمانی قدیمی و با نام «باشگاه افسران» بود، به‌نام «توریست‌سنتر» معرفی شد، همچنین اتاقی با نام مرکز کتابخانه و اسناد تاریخی این محوطه تاریخی انتخاب شد.» به‌گفته او، با توجه به قرار گرفتن بخشی از این محوطه در منطقه حفاظت‌شده محیط‌زیست خرم‌آباد، امکان حضور گردشگران به‌تنهایی و بدون هماهنگی وجود ندارد؛ او توضیح می‌دهد: «گردشگر در قدم نخست، بعد از ثبت‌نام در این مرکز و به‌دست‌آوردن اطلاعاتی درباره این منطقه پیش‌از‌تاریخی، به‌همراه یک تورلیدر و طبق برنامه زمان‌بندی‌شده، از غارها بازدید می‌کند.»

پیشنهاد یونسکو برای «قلعه فلک‌الافلک»
حسن‌پور همچنین درباره رد شدن پرونده ثبت جهانی «قلعه فلک‌الافلاک» می‌گوید: «کمیته ایکوموس به‌صراحت اعلام کرد فلک‌الافلاک پس از انجام مطالعات باستان‌شناسی و ارائه نتایج در سطح بین‌المللی، می‌تواند با اصلاح برخی جزئیات به پرونده «محوطه‌های پیش‌ازتاریخ خرم‌آباد» اضافه شود. یونسکو در زمان بررسی پرونده «دره خرم‌آباد» با تغییر نام پرونده به «مکان‌های پیش‌ازتاریخ خرم‌آباد» دست ما را برای اضافه کردن دیگر محوطه‌های این منطقه به آن پرونده باز گذاشت تا بتوانیم به‌تدریج آثار و محوطه‌های تاریخی دیگر مانند فلک‌الافلاک، غار، یا پناهگاه‌های صخره‌ای را به این منطقه اضافه کنیم.» او اما درباره «پل شکسته» که پرونده آن نیز جداگانه به یونسکو فرستاده شده بود، می‌گوید: «چون این اثر متعلق به دوره ساسانی و تک‌اثر بود و ارتباطی با غارها ندارد، قرار شد در قالب پرونده‌ای زنجیره‌ای با نام «پل‌های تاریخی» اضافه و ثبت شود.»