از سوی دیگر، انباشت زباله‌ها و پسماندهای تولیدی به حدی رسیده است که احتمالاً زمین دیگر توان جذب آنها را ندارد. امروزه توافق نسبتاً وسیعی در این زمینه در حال شکل‌گیری است که رشد اقتصادی دیگر نمی‌تواند بدون به‌حساب‌آوردن آلودگی‌ها، ضایعات و آسیبی که فعالیت اقتصادی، نحوه تولید و مصرف بر محیط‌زیست و درنهایت برخورد انسان وارد می‌آورد، تداوم یابد. ازاین‌رو، در سال‌های اخیر مفهوم توسعه پایدار مورد توجه قرار گرفته است. توسعه پایدار به توسعه‌ای گفته می‌شود که نیازهای زمان حال را فراهم می‌کند، بدون اینکه توانایی نسل‌های آینده در تأمین نیازهایشان را به مخاطره اندازد. کمیسیون جهانی محیط‌زیست و توسعه که از سوی مجمع عمومی سازمان ملل ایجاد شده، توسعه پایدار را چنین تعریف کرده است: «فرایند تغییری که با استفاده از منابع، هدایت سرمایه‌گذاری‌ها، سمت‌گیری توسعه تکنولوژیکی و تغییر نهادی با نیازهای حال و آینده سازگار باشد.»

خطر نابودی زندگی

بحران آلودگی محیط‌زیست بر اثر استفاده بیش‌ازپیش از سوخت‌های فسیلی و خطر ازبین‌رفتن ذخایر و منابع‌طبیعی، بالا رفتن مصرف انرژی به‌دلیل رشد ناهمگون صنایع و افزایش روزافزون جمعیت، تولید گازهای گلخانه‌ای از جمله مونوکسید کربن، گرم‌شدن دمای زمین، ذوب‌شدن یخ‌های قطبی، شیوع انواع بیماری‌های ناشناخته، نابودی جنگل‌ها، وقوع طوفان‌های غیرعادی، بارش باران‌های سیل‌آسا و اسیدی و بالاخره خشکسالی‌های طولانی‌مدت، که در ادبیات جهانی از آن به‌عنوان تغییراقلیم نام برده می‌شود، زندگی روی کره زمین را با خطر نابودی مواجه کرده است.

حفظ و ادامه شرایط فعلی زندگی در جامعه بشری در آینده بدون توجه به عرضه انرژی به قیمت مناسب امکان‌پذیر نیست. اثرات محیط‌زیستی وابسته به هر تولید انرژی در نرخ فعلی به‌سمت شرایط غیرقابل‌قبول پیش می‌رود و زیان آن به‌شکل وسیعی در حال گسترش است. استفاده از سوخت‌های فسیلی در فرم‌های مختلفی همچون زغال‌سنگ، نفت و گاز، حجم قابل‌ملاحظه‌ای از اکسیدهای کربن و گازهای آلاینده دیگر را وارد محیط‌زیست می‌کند که باعث ایجاد اثرات زیانباری همانند باران‌های اسیدی، گرمایش جهانی و… می‌شود. استفاده از انرژی‌های دیگر مانند انرژی هسته‌ای برای تولید برق هم مشکلات متعددی دارد، مشکل چگونگی دفع زباله‌های هسته‌ای همچنان حل‌نشده باقی مانده، یا احتمال وقوع سوانحی مانند چرنوبیل شوروی سابق یا نیروگاه فوکوشیما ژاپن، همچنان موجب نگرانی است. بنابراین، راهی جز بهره‌گیری از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر نداریم و دسترس‌‌پذیرترین آنها انرژی خورشیدی، انرژی باد، زمین گرمایی و امواج اقیانوس است.

انرژی‌های قابل‌اعتماد

 توسعه و گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر راه را برای تحقق اهداف توسعه‏ اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی کشور که از عوامل اساسی در رسیدن به توسعه پایدار به‌شمار می‌روند، هموار می‌کند. استفاده از انرژی‌های نو می‌‏تواند باعث کاهش وابستگی به منابع فسیلی، کاهش انتشار گازهای آلاینده شود. انرژی‌های تجدیدپذیر ساختار انرژی متفاوتی نسبت به فناوری‌های تولید انرژی متعارف دارند؛ چراکه فرایند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نیاز به هزینه‌های سرمایه‌گذاری اولیه بالا نیاز دارد و در مقابل هزینه تعمیر و نگهداری در آنها پایین است، ولی در روش‌های تولید انرژی از منابع متعارف، هزینه‌های سرمایه‌گذاری اولیه پایین است. مزایای متفاوتی برای توسعه کاربرد انواع انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور می‌توان متصور بود که عموماً وابسته به شرایط محلی، ویژگی منابع جایگزین و نگرانی‌های اجتماعی است. از مزایای کاربرد انرژی تجدیدپذیر می‌توان به این موارد اشاره کرد: افزایش امنیت عرضه انرژی، کاهش میزان گرمایش جهانی، تحریک رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال، افزایش میزان در‏آمد سرانه، افزایش عدالت اجتماعی و حفاظت محیط‌زیست در تمام زمینه‌ها. بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر همچنین باعث افزایش دسترسی به منابع انرژی پایدار و مطمئن برای مناطق روستایی و کمترتوسعه‌یافته می‌شوند. بنابراین، در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، لازم است بیشتر به دیدگاه توسعه‌ای این انرژی‌ها توجه کرد، نه به دیدگاه‌های اقتصادی محض. انرژی‌های تجدیدپذیر، تمیز (پاک)، فراوان و قابل‌اعتماد هستند و درصورتی‌که به‌طور صحیح توسعه پیدا کنند، می‌توانند به‌عنوان منابع انرژی پایدار نقش مهمی در رسیدن به اهداف توسعه پایدار کشورها بازی کنند.

در حال حاضر، کشورهای مختلف جهان به‌سمت استفاده از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر، به‌ویژه خورشید و باد حرکت کرده‌اند. به‌عنوان مثال، طی پنج سال گذشته در کشور آلمان سهم صنایع فتوولتائیک در تولید نیروی برق ۱۹ برابر شده و حدود سه درصد انرژی مورد نیاز آن کشور را تأمین می‌کند؛ قرار است تا سال ۲۰۲۶ برق مورد نیاز ۱۵ میلیون آلمانی از انرژی خورشیدی تأمین شود. بایسته است این نکته را یادآوری کنیم که تا سال ۲۰۲۵ هزینه‌های تمام‌شده انرژی خورشیدی ارزان‌تر از سوخت فسیلی خواهد شد. 

در ایران، در برنامه پنجم توسعه کشور، استفاده از انرژی‌های تجدید‌پذیر به‌میزان پنج هزار و ۹۹۹ مگاوات پیش‌بینی شده بود که هدف خوبی به‌شمار می‌رود؛ اما باید بپذیریم رسیدن به چنین هدفی نیازمند نگرش کلان است و اینکه درک کنیم که شرایط گذار از یک اقتصاد مبتنی‌بر انرژی‌های فسیلی به اقتصاد انرژی‌های تجدید‌پذیر چیست. در حال حاضر کشور ما هزینه سنگین اعتقاد به اقتصاد نفتی را پرداخت می‌کند، هزینه‌هایی مانند یارانه سوخت، دارو و درمان، مواد غذایی، حمایت از صنایع زیان‌ده دولتی و بخش خصوصی شبه‌دولتی و غیره. بدیهی است که ادامه این روش نه ممکن و نه منطقی است و نه توجیه‌پذیر. ما امروز در شرایط نوین گذار به‌سر می‌بریم که با رایانه‌های بسیار کوچک و فناوری اطلاعات روبه‌رشد به‌وجود آمده. در این سیستم قدرت نرم کشورها، جایگزین قدرت نظامی سخت‌افزاری و حتی دیپلماسی کلاسیک شده است. سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند تکمیل‌کننده این پروسه باشد و با اقتصاد جدید، افزایش ثروت عمومی از طریق ایجاد کسب‌وکار نو به‌وجود می‌آید. بدیهی است در چنین نظام نوظهوری باید منتظر بروز مشکلاتی هم باشیم. باید با دقت‌نظر و تیزبینی این مشکلات را شناسایی کنیم و با حرکت به‌سوی فناوری‌های انرژی‌های پاک و همراه با حرکت جهانی، اقتصادی علمی و مبتنی‌بر این نوع انرژی را سامان دهیم. به یاد داشته باشیم پیشرفت‌های همه‌جانبه در حوزه‌های رشد و توسعه، در اثر ظهور فناوری‌های جدید به‌وجود می‌آیند، مثلاً اختراع موتور بخار باعث تسریع در پیدایش عصر راه‌آهن شد؛ یا ساخت کامپیوتر راه را برای به‌وجود‌آمدن عصر اطلاعات هموار ساخت و کمپانی‌های متعدد با امکان ایجاد مشاغل فراوان پا به این عرصه گذاشتند. اختراع اتومبیل باعث پیشرفت در ایجاد و تکمیل جاده‌ها، خیابان‌ها، پمپ‌بنزین‌ها و مشاغل خدمات فنی خودرو و غیره شد. بنابراین، استفاده از انرژی‌های تجدید‌پذیر به‌شرط آینده‌نگری و مدنظر قراردادن تمامی مسائل و نیازمندی‌های موجود، برای رسیدن به توسعه پایدار بسیار مفید خواهد بود. درواقع، ما ناچاریم با توجه به شرایط جدید جهان و نیاز روزافزون بشر به انرژی برای ادامه حیات و توسعه خود به‌سوی انرژی‌های نو برویم تا ضمن برآوردن نیازهای خود، محیطی پاک، امن و مناسب برای نسل‌های آینده فراهم کنیم؛ به‌نحوی که در سایه اقدامات و آینده‌نگری منطقی ما زندگی سالم و امیدوارانه‌ای داشته باشند. شاید بتوان گفت تنها راه حفظ زمین با کیفیت و شرایط کنونی که متضمن حقوق نسل‌های آینده برای زندگی سالم باشد، استفاده از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر است.