پنج سال پس از ثبت در فهرست میراث ملی اتفاق افتاد

«بازار فرانسه» کیش جولانگاه مارمولک‌ها





«بازار فرانسه» کیش جولانگاه مارمولک‌ها

۲۱ خرداد ۱۴۰۴، ۱۸:۱۶

پنج سال از اعلام ثبت ملی بازار فرانسه کیش به‌عنوان یکی از بناهای شاخص دوره معاصر در فهرست آثار غیرمنقول تاریخی فرهنگی ایران می‌گذرد. قرار بود این بنا بعد از مرمت و باززنده‌سازی تبدیل به موزه شماره۲ ایران باستان شود، درحالی‌که هر روز متروکه‌تر از قبل و به محل زندگی پرندگان، مارمولک‌ها و جانوران دیگر تبدیل می‌شود.

جزیره کیش، شش اثر ثبت‌شده در فهرست آثار تاریخی کشور دارد: شهر تاریخی حریره، کاخ مرجان، بازار فرانسه، کاخ الیت، مسجد امیر و ماشه؛ که به‌جز دو مسجد، وضعیت دیگر آثار شرایط چندان مطلوبی ندارند.

اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۰ بود که مدیر وقت توسعه گردشگری و میراث‌فرهنگی سازمان منطقه آزاد کیش از مرمت چهار اثر تاریخی خبر داد که نام بازار فرانسوی‌ها نیز در این میان دیده می‌شد. «ماهان مدون» اعلام کرده بود: «انتظار می‌رود درصورت تأمین اعتبار، مرمت سه مورد از این بناها تا پایان سال جاری به اتمام برسد.» از بین چهار اثری که او خبر از مرمتشان داد، در حال حاضر دو مسجد ماشه با ۱۲۴ قدمت و مسجد امیر(ع) با صد سال قدمت وضعیت قابل‌قبولی دارند و دو اثر متعلق به دوره پهلوی بعد از گذشت چهار سال از اعلام خبر مرمت، همچنان وضعیت اسفناکی دارند. 

پیشینه ساخت بازار فرانسوی‌ها به پیش از انقلاب اسلامی برمی‌گردد و جزو اولین بازارهای جزیره کیش است. بازاری مدرن که زمانی مرکز فروش برندهای خارجی اعیانی فرانسوی بوده است و اصلاً به همین دلیل هم اسم فرانسوی‌ها رویش ماند. اما حالا از صدای پرشور گردشگرانی که برای خرید وارد آن می‌شدند، فقط سکوتی به‌جا مانده که صدای بال‌زدن پرنده‌های خانه‌کرده در بنای متروکه‌اش، آن را می‌شکند و یادگاری‌نویسی وندال‌ها روی دیوارهای این مرکز خرید قدیمی بی‌داد می‌کند.

مطالعات ابتدایی مرمت بازار فرانسوی‌ها یک سال پس از ثبت آن یعنی سال ۱۳۹۹ در فهرست آثار تاریخی کشور انجام شد تا به‌عنوان یکی از آثار تاریخی شاخص در حوزه سبک معماری جزیره کیش پس از مرمت به کاربری فرهنگی تبدیل شود، اما پس از گذشت چهار سال، این بازار خاک می‌خورد و متروکه‌تر از قبل است.

«غلامحسین مظفری»، مدیرعامل وقت سازمان منطقه آزاد کیش، در مردادماه سال ۱۳۹۹ اعلام کرده بود: «مرمت و باززنده‌سازی بنای بازار فرانسه با هدف تبدیل آن به موزه شماره۲ ایران باستان با همکاری اداره‌کل موزه‌های وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در دستورکار سازمان منطقه آزاد کیش قرار گرفته است که  اتفاقی مبارک برای تمامی کیشوندان و علاقه‌مندان به میراث‌فرهنگی کشور خواهد بود.» او درباره چگونگی تبدیل این بنا به موزه، تأمین امنیت و محافظت آثاری که قرار است در آن به نمایش گذاشته شود، توضیحی نداد. برای بازار فرانسوی‌ها بعد از مرمت، کاربری‌های دیگری از جمله بازار کالاهای هنری و صنایع‌دستی هم در نظر گرفته شد که تاکنون هیچ‌کدام از آن موارد به سرانجام نرسیده است.

معماری بازار فرانسوی‌ها که در شمال‌شرقی جزیره واقع شده است، تلفیقی از معماری سنتی و معماری مدرن کیش به‌شمار می‌آید که با مجموعه کاخ‌ها، هتل شایان و دیگر سازه‌های شرکت مرکوری (سازنده مجموعه کاخ‌های دوره پهلوی در کیش) تناسب دارد؛ معماری که خاص اقلیم جزیره کیش است و درعین‌حال، از معماری سنتی مناطق کویری ایران و ساباط‌های بافت تاریخی شهر یزد الهام گرفته شده است. همچنین، در مقابل هر غرفه این بازار، سکوهای کوچکی برای نشستن طراحی شده که نگاهی به پیرنشین‌ها در دو طرف ورودی خانه‌های سنتی ایرانی داشته است. سطح خارجی بازار فرانسه در تماس با محیط آزاد و تابش نور خورشید قرار دارد، طراحی آن به‌جای اینکه سه سطح تماس با محیط داشته باشد (یعنی دو دیوار کناری و سقف)، دو سطح اریب دارد به‌طوری‌که همیشه یکی از دو سطح دیوار بازار در مقابل تابش مستقیم نور خورشید قرار می‌گیرد؛ از طلوع خورشید تا نیمروز سطح شرقی و از نیمروز تا غروب سطح غربی. این کار مانع رسیدن نور مستقیم خورشید به داخل گذر بازار فرانسه می‌شود.

هنوز هم اثراتی از گچ‌بری‌ها، آینه‌کاری‌ها و کاشی‌کاری‌ها و دیگر تزئینات سنتی ایرانی به‌کاربرده‌شده در بنای متروکه بازار فرانسوی‌ها به‌جا مانده است، اما خبری از در و پنجره‌های شیشه‌ای نیست.

بعد از آنکه جزیره کیش به‌عنوان منطقه آزاد اعلام شد، تأسیسات بازار فرانسه هم بازسازی و نوسازی شد و فعالیتش را در سال ۱۳۶۵ از سر گرفت، اما این فعالیت بیش از یک دهه ادامه پیدا نکرد. حالا بازار فرانسه با مساحت تقریبی سه هزار و ۷۰۰ مترمربع و دو بازوی اصلی در دو طبقه (زیرزمین و همکف) و ۵۲۲ واحد تجاری، یک فضای اداری در قسمت شمالی و همچنین فضای باز به‌همراه رستوران با شیشه‌های خردشده، دیوارهای پوسیده و ترک‌خورده و سنگفرش‌های کنده‌شده، به حال خود رها شده است و در خیل عظیمی از ساخت‌وسازهای ناهماهنگ با اقلیم جزیره کیش خاک می‌خورد و به‌نظر می‌رسد هیچ برنامه‌ای برای حفاظت و نگهداری از این اثر ثبت‌ملی‌شده، وجود ندارد.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیشترین نظر کاربران

گنج‌یابی در سایه جنگ

گنج‌یابی در سایه جنگ