ناترازی تولید و مصرف به بیش از ۱۰ هزار مگاوات تخمین زده می‌شود. این خاموشی‌های زودهنگام، پیش از رسیدن به زمان اوج مصرف تابستان، در حالی رخ‌ داده که اوج مصرف برق در روزهای اخیر ۶۰ هزار مگاوات بوده که حتی پنج هزار مگاوات کمتر از توان عملی نیروگاه‌های کشور است.

فرافکنی وزیر
وزارت نیرو سعی کرده تا توجه در بحث ناترازی را به‌سمت ماینرهای غیرمجاز جذب کند. «عباس علی‌آبادی» در پنجمین همایش صندوق توسعه ملی با محوریت «حکمرانی توسعه؛ صندوق توسعه ملی و رفع ناترازی‌ها» اعلام کرد از سال گذشته تا الان ۲۴۸ هزار ماینر غیرمجاز کشف شده است: «طرف اصلاً در ایران نیست و خانه اجاره می‌کند و ماینر می‌گذارد. ما روزانه اعداد عظیمی ماینر کشف می‌کنیم و تا این اشکالات برطرف نشود، مشکلات ناترازی کماکان وجود دارد.»
۳۱ اردیبهشت‌ماه نیز «علیرضا نثاری»، عضو کمیسیون عمران، در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی در تذکری با اشاره به «نگرانی‌ها درباره وضعیت ناامیدکننده برق در کشور» اعلام کرده بود مصرف برق ماینرها معادل ۲۰ درصد مصرف برق کشور است و این پرسش را مطرح کرده که چرا این موضوع به‌درستی مدیریت نمی‌شود؟

چهار برابر شدن سقف پاداش
توجهات به‌سمت ماینرها جلب شده و بار اتهامات ناترازی بر دوش ماینرها افتاده است. از ۵ خرداد سقف پاداش معرفی استخراج‌کنندگان رمزارز غیرمجاز چهار برابر شده است. تا پیش‌ازاین به‌ازای معرفی هر ماینر غیرمجاز، یک میلیون تومان و مجموعاً تا سقف ۵۰ میلیون تومان پاداش پرداخت می‌شد که هم‌اینک این سقف تا ۲۰۰ میلیون تومان افزایش‌ یافته است.
براساس گزارش «تکنولوژی ریویو»، ماینرها در قزاقستان به‌عنوان بزرگترین استخراج‌کننده رمزارز در اوج فعالیت استخراجی در سال ۲۰۲۱، نهایتاً هفت درصد از کل ظرفیت تولید برق این کشور را مصرف می‌کردند. کارشناسان حوزه انرژی نیز معتقدند سهم ماینرها در ناترازی برق ناچیز است. «هاشم اورعی»، رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی انرژی ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» با بیان اینکه اگر همین امروز تمام ماینرهای غیرمجاز را کشف و ضبط کنند، باز مشکل ناترازی ما حل نمی‌شود، می‌گوید: «ناترازی ما فراتر از آن است که با ۴۰۰ تا ۵۰۰ ماینر غیرمجاز حل شود و این صحبت‌ها صرفاً یک بهانه است. مصرف کل ماینرهای غیرمجاز در کشور به‌اعتقاد بنده زیر سه درصد است و درنتیجه می‌توانیم ۹۷ درصد حجم مصرف را رها کنیم و همه مشکلات کشور را گردن این سه درصد بیندازیم.»
از نگاه این کارشناس عامل اصلی قطعی‌های برق بهاره عدم تعمیرات به موقع نیروگاهی بوده است. اورعی معتقد است اگر تعمیرات نیروگاهی به موقع به انجام می‌رسید، کشور با ناترازی ۱۰ هزار مگاواتی در فصل بهار مواجه نبود. او دراین‌رابطه توضیح می‌دهد: «اگر قرار بود طبق برنامه ۶ بهمن که توانیر ۱۴ مگاپروژه تعریف کرد که یکی از آنها تعمیرات نیروگاه‌ها بود، به موقع انجام می‌شد، الان تمام توان شبکه در مدار بود؛ ولی قطعاً تمام توان شبکه در مدار نیست که ما نمی‌توانیم میزان ۶۰ هزار مگاوات برق را تأمین کنیم و با ناترازی مواجه شده‌ایم.»
وزارت نیرو به پشتوانه تیم یکصدهزارنفری خود در زمستان سال گذشته اعلام کرده بود با هدف کاهش ناترازی‌های تولید و مصرف برق در اوج بار تابستان سال ۱۴۰۴، اجرای ۱۴ مگاپروژه را برنامه‌ریزی کرده و در دستورکار خود قرار داده است. این ۱۴ مگاپروژه شامل احداث نیروگاه‌های حرارتی، انجام به موقع و کامل تعمیرات نیروگاه‌ها، ارتقا و رفع محدودیت واحدهای نیروگاهی موجود، احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر، استفاده از حداکثر تولید برق نیروگاه‌های صنایع و نفت، تأمین سوخت نیروگاه‌های حرارتی و تولید کامل نیروگاه‌های برقابی، توسعه و رفع محدودیت از شبکه‌های برق کشور، هوشمندسازی شبکه و نصب کنتورهای هوشمند، مدیریت مصرف و بهینه‌سازی، توسعه تبادلات برون‌مرزی برق، جمع‌آوری مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز و انشعاب‌های غیرمجاز، استفاده حداکثری از قابلیت‌های شبکه، جلب سرمایه‌گذاری در سمت عرضه و تقاضای برق و تأمین منابع مالی و پیگیری الزامات مورد نیاز بود. براساس این برنامه کلان، قرار بود اوج بار سال آینده سه هزار و ۶۲۹ مگاوات نیروگاه توسعه‌ای جدید به مدار آید؛ اما اکنون دولت در تأمین برق ۶۰ هزار مگاوات که زیر توان عملی ۶۵ هزار مگاوات تولید برق خود است مانده است.

۱۲ هزار مگاوات مانده
به‌رغم اینکه «مسعود مرادی»، مدیرعامل شرکت تعمیرات نیروگاهی کشور، در ۳۱ فروردین‌ماه نشست خبری می‌گذارد و از تعمیرات ۹۵ درصدی نیروگاه‌های کشور خبر می‌دهد؛ اما مرور اخبار در روزهای اخیر این خبر را تأیید نمی‌کند. «مصطفی رجبی مشهدی»، سخنگوی صنعت برق کشور، در نشست مدیریت اوج بار تابستان که با حضور معاونان و مدیران ارشد توانیر برگزار شد، از اضافه شدن حدود ۱۲ هزار مگاوات نیروگاه حرارتی به برنامه‌های تعمیراتی تا یک ماه بعد خبر می‌دهد.

اکتشاف بزرگ
آمار منتشرشده از میزان کشف و امحای ماینرهای غیرمجاز در سایت وزارت نیرو نیز اعدادی متفاوت از آنچه وزیر نیرو اعلام کرده است، نشان می‌دهد. جدول عملکرد شرکت توانیر در حوزه برخورد با استخراج غیرمجاز رمزارز از ابتدای ۹۸ تا پایان ۱۴۰۳ نشان می‌دهد در این بازه زمانی شش‌ساله سرجمع ۲۴۷ هزار و ۶۲۵ ماینر غیرمجاز کشف شده است که توان مصرفی آنها حدود ۸۸۰ مگاوات بوده است. اینکه چگونه در مدت ۱۱ ماه قدر شش سال ماینر غیرمجاز کشف شده، خود صحت این عدد را زیر سؤال می‌برد. «مسیح علوی»، دبیر کارگروه استخراج انجمن بلاکچین ایران، پیش‌ازاین در مصاحبه‌ای با تجارت نیوز عدد تقریبی مصرف برق ماینرهای غیرمجاز را هزار و ۷۰۰ مگاوات اعلام می‌کند. علوی با تأکید بر اینکه رویکرد وزارت نیرو و توانیر نسبت به رمزارزها، هیچ تغییر ملموسی نداشته است، گفته: «تخمین زده می‌شود حدود یک‌هزار و ۷۰۰ مگاوات برق توسط استخراج رمزارز زیرزمینی مصرف می‌شود که معادل ۱.۵ درصد کل تولید برق کشور است. در سال ۱۴۰۰ نیز سخنگوی صنعت برق، صنعت استخراج را مسبب ناترازی برق و آلودگی‌ها دانست. در حال حاضر هم مسئولان به‌جای دیدن سوءمدیریت خود، صنعت استخراج را مقصر می‌دانند. درحالی‌که کمتر از ۱.۵ درصد کل برق تولیدی کشور صرف صنعت استخراج می‌شود و مشخص است که نمی‌تواند عامل ناترازی برق و خاموشی‌های جاری باشد.»

دیواری کوتاه‌تر از ماینینگ پیدا نکردند
«رضا قربانی»، نایب‌رئیس کمیسیون تحول، نوآوری و بهره‌وری اتاق بازرگانی تهران، نیز معتقد است دولت با تأکید بر انرژی‌بر بودن ماینینگ به مردم آدرس غلط می‌دهد. به‌گفته قربانی، مشکل اصلی آن است که رشد تولید برق کشور متناسب با برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته نبوده و رویکردی که در بخش‌های مختلف وزارت نیرو در سال‌های گذشته حاکم بوده، تضعیف تولید و محدودسازی صنایع بوده است. قربانی در این گفت‌وگو متذکر می‌شود که توانیر اگر اذعان می‌کند استخراج رمزارز به ناترازی تولید و مصرف برق انجامیده، باید این ادعا را با ارائه آمار اثبات کند، نه اینکه تمام مشکلاتی را که از سال‌های پیش تاکنون در صنعت برق کشور وجود داشته است، مربوط به یک بخش نوپدید اقتصاد بداند.
به‌نظر می‌رسد بسته ۱۴پروژه‌ای دولت برای عبور از پیک برق رها شده است. توان تولید برق نه‌تنها افزایشی نداشته؛ بلکه دولت نتوانسته تعمیرات نیروگاهی را در بازه زمانی مقرر به انجام برساند و هنوز حداقل ۱۲ هزار مگاوات از توان نیروگاهی به‌علت تعمیرات خاموش است. آنچه باعث ناترازی برق در بهار شده است، ماینر نیست. داده‌های وزارت نیرو تأیید می‌کند که در بازه زمانی شش سال کل ماینرهای کشف‌شده ۲۴۷ هزار و ۶۲۵ ماینر غیرمجاز است که میزان مصرف آنها به هزار مگاوات هم نمی‌رسد.