بایگانی مطالب: کشاورزی
کشاورزی شهری فرصتی برای پایداری و احیای گیاهان بومی
دریاچه این‌گونه خشکید
روند اقناع و تسهیلگری تغییر الگوی کشت کشاورزی و باغداری در زمین‌های اطراف دریاچه ارومیه صورت نگرفته است
«دلالی» جای تعاون را می‌گیرد
|پیام ما|قانون می‌گوید تعاونی‌ها باید ۲۵ درصد از اقتصاد را در اختیار داشته باشند؛ اما این عدد هیچ زمان و در هیچ یک از برنامه‌های توسعه کشور محقق نشده است. مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی که سال گذشته منتشر کرده است هشدار داده بود درحالی‌که تعاونی‌ها با توانمندسازی مردم به‌ویژه اقشار کم‌درآمد نقشی مهم در پیشرفت اقتصادی کشور و توانمندسازی مستضعفین و محرومیت‌زدایی داشته باشد، حمایت ناکافی دولت از این بخش و عدم تخصیص منابع به آن، این بخش را با چالش‌های مختلفی روبه‌رو کرده است. اما موضوع به حمایت ناکافی ختم نمی‌شود و گروهی از کارشناسان می‌گویند ازآنجا که دولت خودش را یک تشکل اقتصادی می‌پندارد و با بخش خصوصی و تعاونی رقابت می‌کند امکان رشد برای بخش تعاون که ضعیف‌تر از سایر بخش‌های خصوصی است فراهم نمی‌کند. تعاونی‌ها به‌عنوان یکی از اهرم‌های مؤثر در توسعه اقتصادی روستاها به‌ویژه در بخش کشاورزی محسوب می‌شوند؛ اما این تعریفی روی کاغذ است. سهم حدود ۵ درصدی از اقتصاد و اشتغال دومیلیون‌نفری در بخش تعاون خلأ بزرگی در عمل به قوانین حمایتی را نشان می‌دهد. حالا معاون فنی سازمان مرکزی تعاونی روستایی می‌گوید: «زمانی که ما کم‌کم تعاونی‌ها را مورد بی‌مهری قرار داده و مدیران عامل آموزش‌دیده را از این ساختار جدا کردیم، تعاونی‌ها تحت عنوان فریبنده ولی مخرب خودگردان شدن، نفوذ و برد خود را از دست دادند و دلالان جایگزین این تعاونی‌ها شدند.»
آلودگی‌های «قره‌سو»
نقص تصفیه‌خانه شهرک صنعتی شماره ۲ اردبیل و توسعه‌نیافتگی تصفیه‌خانه فاضلاب اردبیل، کشتارگاه صنعتی اردبیل و مهمتر از همه کم‌توجهی مسئولان شهرک صنعتی به هشدارهای اداره‌کل محیطزیست اردبیل، حیات رودخانه قره‌سو را بیش از هر زمان مورد تهدید قرار داده و نفس‌های آن را به شماره انداخته است. رودخانه قره‌سو دچار آلودگی بالا شده و آخرین هشدار مربوط به آن را پنج روز پیش مدیرکل حفاظت محیطزیست اردبیل صادر کرده است. با وجود تلاش‌های این دستگاه و تشکل‌های مردمی فعال در بخش محیطزیست شهرستان نمین، اما کارخانه‌دار و متولیان کارخانه تاکنون زیر بار رفع چالش‌های این شهرک صنعتی نکرده‌اند. با وجود کتمان برخی از نهادهای متولی اما مصاحبه‌های رسمی و مکاتبات سازمان بازرسی و اداره حفاظت محیطزیست در اردبیل گویای آلودگی بالا در این رودخانه است که حتی امنیت غذایی منطقه را نیز به خطر انداخته است.
شوربختی رودخانه شور
به ساعت نمی‌رسد که ریه‌هایت شروع به سوزش می‌کند. بوی اسید از ساعت ۵ بعدازظهر در حوالی شهرک صنعتی اشتهارد به مشام می‌رسد و نیمه‌شب‌ها به اوج می‌رسد. بو اولین چیزی بود که مردم را از آلایندگی‌های این شهرک صنعتی خبردار کرد، بعد از آن رنگ زغالی پسابی که از طریق زهکش به رودخانه شور می‌رسد، به فعالان محیطزیست فهماند که وضعیت اضطراری است. پساب آلوده این شهرک از مرز استان البرز رد شده. «رودخانه شور و چاه‌های کشاورزی اطراف آلوده است»؛ این را بازرس سابق شهرک صنعتی اشتهارد می‌گوید و از رسیدن این آب آلوده به تالاب «مره» در قم از طریق آب واردشده از طریق رودخانه شور اشتهارد-ماهدشت خبر می‌دهد. هنوز کسی روی تبعات این پساب آلوده که وارد چاه‌های کشاورزی و رود در البرز شده است، تحقیقی انجام نداده؛ اما نتایج آزمایشگاهی که در اختیار «پیام ما» قرار گرفته حاکی از آلایندگی شدید پساب ورودی به رودخانه شور است. این پساب چهار برابر فاضلاب خام شهری آلاینده است و در برخی از آیتم‌ها حجم آلایندگی به ۱۹ برابر حد استاندارد می‌رسد. اسنادی که به‌صورت محرمانه در اختیار این رسانه قرار گرفت است، از صدور حکم حبس برای برخی از دست‌اندرکاران مرتبط با این موضوع حکایت دارد.
تردید در سوءاستفاده از صادرات سیب
|پیام ما| موضوع سوءاستفاده از «مجوزهای صادرات» برای «واردات» و استفاده از مجوزهای واردات محصولاتی غیر از موز، در موضوع واردات موز کشور، از روزهای نخست مهر از سوی اتحادیه و همچنین صادرکنندگان و واردکنندگان میوه در کشور مطرح شد. حالا ادارهٔ کل بازبینی گمرک کشور دستور بازبینی واردات موز را «به ظن سوءاستفاده از مجوزهای صادرات مرکبات و سیب» صادر کرده است. این اتفاق معطوف به سابقه است و یک‌بار دیگر در سال‌های ۹۶ و ۹۷ نیز تکرار شده بود. اما باوجود تأیید تخلف، نتیجهٔ برخورد با متخلفان اعلام نشده است.
زعفران در تنگنای خرده‌مالکی
زعفران برند کشاورزی ایران است. برندی که تنها مختص این دوره نیست. بلکه سازمان فائو مهارت کشت زعفران در اقلیم خشک ایران را به‌عنوان دانش بشری به ثبت رسانده است. بااین‌حال، گویی این دانش بومی در سال‌های اخیر کسانی را که آبا و اجدادی بر آن اشتغال داشتند، دچار چالش کرده است. زعفران‌کاران می‌گویند هزینه‌های بالا و خرید پایین دولت آنان را ناچار به فروش به دلال‌ها می‌کند و دلال‌ها همه این محصول ایرانی را روانه بازار اروپایی می‌کنند تا با نام کشورهایی غیر از ایران به فروش برسد. کارشناسان اما می‌گویند زعفران در تله خرده‌مالکی گرفتار شده است و تا زمانی که به نظام تعاونی بازگردانده نشود، کاری از کسی برنمی‌آید. به باور این کارشناسان تعاونی‌ها با تجمیع اراضی خرد و کوچک زیر کشت زعفران نه‌فقط می‌توانند کیفیت محصول را بالا ببرند بلکه می‌توانند مستقیماً آن را ذیل برند ایرانی صادر کنند. از آن گذشته تعاونی‌های دانش‌بنیان می‌توانند این محصول را به چرخه جدیدی از ارزش یعنی مواد بهداشتی، آرایشی و دارویی وارد کنند.
راه مسدود کوچ
عشایر می‌گویند ایل‌راه‌ها از بین رفته‌اند و این بزرگترین چالش کوچ است. در کنار آن نیامدن باران و خشکسالی در همان مراتعی که برایشان مانده است نیز برکتی باقی نگذاشته و باعث شده است دام‌ها به‌جای اینکه از علوفه قشلاق چرا کنند، از دپویی که ایل همراه خود می‌آورد، تغذیه کنند. همزمان مسدود شدن ایل‌راه‌ها با توسعه روستاها و زمین‌های کشاورزی، عشایر را ناچار می‌کنند برای قشلاق از ییلاق علوفه ببرند و در نبود میان‌بندها زمین‌های کشاورزی را از روستاییان اجاره کنند. همان زمین‌هایی که در مسیر تاریخی کوچ، و منابع طبیعی و ملی کشور بود؛ اما حالا دیگر نیست. سازمان منابع‌طبیعی هم بر پروانه چرای مراتع سخت می‌گیرد و سازمان عشایری برای ییلاق و قشلاق تاریخ تعیین می‌کند. هر تخطی از این مقررات، تخلفی ثبت‌شده به پای عشایر می‌شود. عشایر اما می‌گویند فقط حفظ ایل‌راه‌ها و بازگشت به مقررات قدیمی که جریان داشت، چاره کار است؛ وگرنه این مداخلات اقتصاد عشایر را فلج‌تر می‌کند.
بازتعریف نقش فضای عمومی روستایی
تعریف محیط‌های روستایی اغلب در زمینه‌های اداری و حرفه‌ای دشوار است؛ چراکه تعصبات و پیچیدگی‌های قابل‌توجهی در این مناطق وجود دارد. جمعیت و تراکم، رایج‌ترین عوامل تعیین‌کننده برای ترسیم مرزهای اداری هستند، اما عوامل دیگری مانند زیرساخت‌ها، اشتغال و خدمات در توصیف محیط‌های روستایی نقش دارند. طراحی، برنامه‌ریزی و تعریف آینده محیط‌های روستایی از جهت طراحی چارچوبی جدید برای انعطاف‌پذیری، سازگاری و سلامت مهم است.
ناترازی به «برنج» رسید
موضوع انباشت برنج میان کشاورزان و در کارخانه‌های شالیکوبی به مرحله‌ای رسید که سازمان بازرسی کشور را ناچار به مداخله کرد. این سازمان طی نامه‌ای خطاب به وزیر جهادکشاورزی اعلام کرد برای سال جاری نیاز به تدوین سیاست‌های حمایتی بیشتری است و البته موضوع عدم تجهیزات و هدررفت این محصول کشاورزی را نیز یادآور شد. کشاورزان اما می‌گویند مسئله مربوط به اعمال سیاست‌های واردات و زمان‌های ممنوعیت آن است که بازار برنج و قیمت تمام‌شده را پریشان کرده است. در سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ در پی انباشت برنج در کارخانه‌های شالیکوبی با افزایش قیمت برنج ایرانی و همزمان با ممنوعیت واردات، میزان تولید ضایعات این محصول افزایش معنادار داشت و حالا کارشناسان می‌گویند همین اتفاق در شرف وقوع دوباره است و باید با مسببان ایجاد ناترازی برنج برخورد شود.
