|پیام ما| سایه جنگ هنوز از سر ایران کم نشده، ناو آمریکایی در نزدیکی دریای جنوب لنگر انداخته است. مادران و پدران بسیاری بعد از اعتراض‌ خون‌ بار دی‌ماه، به‌دنبال رد و نشانی از جگرگوشه‌هایشان گورستان‌ها را گز می‌کنند. ویدئوهایی از فضای بهشت زهرا از طریق تلفن‌های همراه دست‌به‌دست می‌شود. در یکی از همین روزها که مردم یک چشمشان به آسمان است و یک چشمشان به اخبار، دو نقل‌قول از رئیس سازمان بهشت زهرای تهران، توجه‌ها را به خود جلب کرد: «مجموعه‌ای در کنار عروجیان در سه هزار مترمربع در حال آماده‌سازی است که فضای نگهداری موقت متوفیان را به ما می‌دهد.» و «در سناریوهای احتمالی تجاوز زمینی یا هلی‌برن، موضوع ساماندهی موقت جنازه متجاوزان به کشور از جمله سربازان آمریکایی، محل‌ نگهداری و دفن موقت تا زمان تعیین‌تکلیف نهایی به‌میزان پنج هزار قبر آماده شده‌اند.»

بعد از ۱۸ و ۱۹ دی که زخمی تمام‌نشدنی بر پیکر ایران است و کشته‌شدگانی که نامشان به سوگ هر روزه مردم بدل شده، خبر از بازداشتی‌ها به‌سختی می‌رسد. آمارها نامشخص است و هنوز هیچ‌کس رقم دقیق بازداشت‌شدگان را اعلام نکرده‌. فقط برخی استان‌ها جسته‌وگریخته اعدادی از بازداشتی‌ها بیان می‌کنند. در این میان، چند فعال محیط‌زیست هم نامشان در لیست بازداشتی‌هاست. دو عکاس حیات‌وحش که روز گذشته و هنگام نوشتن این گزارش خبر آزادی یکی از آنها یعنی «شیرکو کانی‌سنانی» آمد، اما همچنان «فریبرز حیدری» دیگر عکاس حیات‌وحش، «نیایش مظفری» دانشجوی محیط‌زیست و فعال این عرصه و «آرش نیکخو» در بازداشت‌اند. نکته اصلی اما به‌گفته «محمد الموتی»، دبیر شبکه تشکل‌های محیط‌زیست و منابع‌طبیعی کشور، این است که تعداد فعالان محیط‌زیست بازداشتی بسیار بیشتر از این تعداد است و آنها منتظر خبر از استان‌های مختلف برای بررسی نهایی هستند.

|پیام ما| «اشراری که در مسیر تخریب میراث‌فرهنگی حرکت می‌کنند، همیشه آماده‌به‌رکاب‌اند؛ چه در دوران بحران و چه در دوران ثبات. تفاوت اینجاست که در دوران بحران، شمشیرشان تیزتر و رکابشان محکم‌تر می‌شود؛ چون توجه و حواس مدیران شهری و کشوری به آنچه پیشینه و فرهنگ ما را تعریف می‌کند، کمتر می‌شود و همین غفلت، میدان را برای تخریب بازتر می‌کند.» این جمله «مهدی تمیزی» شاید چکیده دیدگاه‌ ده کنشگر میراث‌فرهنگی در شهرها و استان‌های مختلف ایران باشد که در گفت‌وگو با «پیام ما» از وضعیت امروز میراث‌فرهنگی گفتند. کسانی که بیش از یک دهه است که در این حوزه فعالیت دارند و به‌خوبی با چالش‌ها و مشکلات آن آشنا هستند.

«زندگی معمولی» بسیاری از ایرانی‌ها در هفته‌های اخیر مختل شده. نمونه‌اش «مریم‌»، «محسن»، «تینا»، «فاطمه»،‌ «مهدی» و «پریرخ»! آنها عزیزی را از دست نداده‌اند‌، بهشت زهرا و کهریزک نرفته‌اند،‌ ناچار نبودند هر لحظه خبرها را دنبال کنند‌، به‌جز یک نفرشان بقیه برای پست‌هایشان در شبکه‌های اجتماعی مورد بازخواست قرار نگرفته‌اند. با این‌همه همان تصاویر و فیلم‌های محدودی که از اشک و خون و عزاداری‌ دیده‌اند، آنها را از پا درآورده است. بروز بیرونی آن هم شده درد و عود کردن بیماری!

در جهانی که بحران آب، تغییر اقلیم و تخریب زیست‌بوم‌ها هر روز ملموس‌تر می‌شود، تالاب‌ها آرام‌آرام از حاشیه به متن گفت‌وگوهای بین‌المللی راه یافته‌اند. سال ۲۰۲۵ نشان داد حفاظت از تالاب‌ها دیگر صرفاً یک دغدغه محیط‌زیستی نیست، بلکه به مسئله‌ای گره‌خورده با امنیت غذایی، معیشت جوامع محلی و آینده توسعه پایدار تبدیل شده است. مرور رویدادهای بین‌المللی این سال حاکی از آن است که آگاه‌سازی عمومی و مشارکت اجتماعی به محور اصلی سیاست‌گذاری جهانی در حوزه تالاب‌ها بدل شده‌اند.

به گزارش پیام ما شینا انصاری امروز در آیین ملی گرامیداشت روز جهانی تالاب‌ها که با حضور محمدرضا عارف - معاون اول رییس جمهوری - در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد، افزود: رویکردهای سازه‌محور و  بخشی و بی‌توجهی به نیازهای اکولوژیک تالاب‌ها از یک طرف و مسئله تغییر اقلیم و پیامدهای سوء بحران آب موجب شده است که مسئله تالاب‌ها یکی از موضوعات پرچالش‌ محیط زیست کشور باشد.

صدای پارو خوردن قایق‌های چوبی در هورالعظیم، بوی نی‌های خیس در تالاب انزلی، باد شورِ برخاسته از بستر خشکیده دریاچه ارومیه و دستان ترک‌خورده زنانی که در هامون حصیر می‌بافند، تصاویری آشنا اما رو به محوشدن‌اند. تالاب‌ها و دریاچه‌ها فقط پهنه‌هایی آبی با پرندگان مهاجر و چشم‌اندازهای شاعرانه نیستند؛ برای میلیون‌ها نفر در ایران و سراسر جهان، تالاب «خانه»، «منبع معاش»، «پناهگاهی در برابر بحران‌ها» و بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت فرهنگی، تاریخی و اجتماعی است. بااین‌حال، سرنوشت مردم تالاب‌نشین اغلب در سایه تصمیم‌هایی رقم می‌خورد که کیلومترها دورتر از زیست آنان شکل گرفته است؛ تصمیم‌هایی که تالاب را نه به‌مثابه یک سیستم زنده، بلکه به‌عنوان منبعی برای بهره‌برداری کوتاه‌مدت یا زمینی بلااستفاده می‌نگرند. این یادداشت تلاشی است برای نگاهی تشریحی و تطبیقی به وضعیت مردم تالاب‌نشین ایران در مقایسه با تجربه‌های جهانی. هدف، صرفاً فهرست‌کردن تالاب‌ها یا مقایسه جغرافیاها نیست، بلکه نشان‌دادن این واقعیت است که شباهت‌های معیشتی، فرهنگی و زیست‌محیطی میان تالاب‌نشینان جهان بسیار عمیق است و تفاوت اصلی، در شیوه حکمرانی آب، طبیعت و مشارکت جوامع محلی نهفته است. ایران از نظر تنوع تالاب‌ها و پیشینه فرهنگی تالاب‌نشینی، چیزی کمتر از بسیاری از کشورهای دارای تجربه‌های موفق جهانی ندارد، اما در تبدیل این سرمایه طبیعی و انسانی به توسعه پایدار، با چالش‌های جدی مواجه است.

تالاب‌های ایران، از هورالعظیم و شادگان در جنوب‌غربی تا گاوخونی، انزلی و میانکاله، در دهه‌های اخیر به یکی از حساس‌ترین نقاط تلاقی توسعه صنعتی و بحران‌های زیست‌محیطی بدل شده‌اند. در این میان، شرکت‌های نفتی و پتروشیمی به‌عنوان بازیگران اصلی اقتصاد انرژی کشور، بیش از هر بخش دیگری در معرض پرسش‌های جدی درباره مسئولیت اجتماعی شرکتی (Corporate Social Responsibility – CSR) قرار دارند. آیا مسئولیت اجتماعی در صنعت نفت و پتروشیمی کشور صرفاً به مجموعه‌ای از اقدامات نمایشی و مقطعی تقلیل یافته، یا می‌تواند به ابزاری واقعی برای حفاظت از تالاب‌ها تبدیل شود؟

تالاب‌ها فقط پهنه‌هایی از آب نیستند که بر نقشه‌ها با رنگ آبی مشخص شوند؛ آن‌ها حافظه زنده سرزمین‌اند. جایی که آب، خاک، گیاه، جانور و انسان در تعادلی ظریف با هم هم‌زیستی می‌کنند و نظمی پایدار شکل می‌گیرد که قرن‌ها دوام می‌آورد. استان فارس، با پیشینه‌ای کهن در هم‌زیستی انسان و طبیعت، زمانی میزبان تالاب‌هایی بود که همچون قلب‌هایی تپنده در کالبد سرزمین می‌زدند. امروز اما این قلب‌ها یا از تپش ایستاده‌اند یا ضربان‌شان چنان ضعیف شده که تنها پژواکش در خاطره‌ها شنیده می‌شود.