نگاهی به جهان داستانی «ازهر جرجیس» در رمان «خواب در باغ گیلاس»

هوش مصنوعی به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی بسیاری از ما تبدیل شده است. هر بار پرسشی ذهنمان را مشغول می‌کند، از این دستیار هوشمند می‌خواهیم در منابع مختلف جست‌وجو کند و پاسخمان را بدهد. گاهی نیز از آن می‌خواهیم تصاویر و ویدئوهای مختلفی بسازد. هرکدام از این کارها شاید کمتر از یک دقیقه زمان ببرد و ما از اینکه وقت خود را هدر نداده‌ایم، خوشحال باشیم؛ اما آنچه نمی‌دانیم، آثار محیط‌ زیستی استفاده از این دستیار هوشمند است. گزارشی که سازمان ملل متحد به‌تازگی منتشر کرده، نشان می‌دهد هر دستور مجازی ما به هوش مصنوعی، پیامدهایی واقعی برای منابع انرژی، آب و حتی زمین دارد؛ آثاری که هنوز برای بسیاری از ما ملموس نیست، اما پیامدهای آن به‌شکل مستقیم و غیرمستقیم سراسر جهان را درگیر می‌کند.

تصور کنید بنگاهی اعلام می‌کند با فروش محصولات محلی، برای ۵۰ زن روستایی شغل ایجاد کرده است. صورت‌های مالی می‌توانند میزان فروش، هزینه مواد اولیه و سود یا زیان این بنگاه را نشان دهند، اما پاسخ بسیاری از پرسش‌ها در دفاتر حسابداری پیدا نمی‌شود: آیا این زنان پیش از ورود به طرح بیکار بوده‌اند؟ درآمدشان چقدر تغییر کرده است؟ شغل ایجادشده پایدار است یا چند ماه بعد از میان می‌رود؟ آیا زنان در تصمیم‌گیری‌های کسب‌وکار سهم دارند یا فقط نیروی کار ارزان آن‌اند؟ زندگی خانواده‌هایشان چه تغییری کرده است و چه کسی درستی این ادعاها را بررسی می‌کند؟

ریسباف اصفهان پس از سال‌ها کشمکش بر سر مالکیت، اکنون با پرسشی دشوارتر از گذشته روبه‌روست؛ چه کسی قرار است هزینه تبدیل این کارخانه تاریخی به موزه را بپردازد، با چه مدلی آن را اداره کند و چگونه میان الزامات موزه‌داری، هزینه‌های سنگین مرمت و نگهداری و ضرورت تأمین منابع پایدار تعادل برقرار شود؟ «مهدی طغیانی»، نماینده مردم اصفهان و ورزنه در مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از آنچه بلاتکلیفی و خوش‌بینی مفرط در تعیین تکلیف ریسباف می‌خواند، معتقد است بدون ارائه برنامه‌ای روشن برای تأمین مالی و مدیریت مجموعه، ادامه این مسیر می‌تواند به از دست رفتن یکی از مهم‌ترین فرصت‌های میراثی اصفهان منجر شود.

«بز و گوزن می‌اومدن رود هراز آب می‌خوردن، همه منقرض شدن. همه‌چی نابود شد.» مرد این جمله را با صدای بلند می‌گوید و بعد پلاکارد بزرگی را که در دست دارد، نشان می‌دهد. روی آن نوشته شده است: «مخالفت و اعتراض به صدور مجوز و فعالیت معدن در جاده روستاهای کمربن، هلیچال، کُپین و روستاهای همجوار». آنها در روزهای اخیر به فعالیت معدنی معترض‌اند که به‌تازگی در اطراف جاده هراز مجوز برداشت مخروط کوهی گرفته و حالا برای برداشت به بالادست رفته است. می‌گویند این معدن نه‌تنها زندگی روستاییان را نابود می‌کند، بلکه آب و خاک را از بین می‌برد و عامل رانش کوه نیز می‌شود. ممکن است کوه به جاده سرازیر شود و این مصیبت دیگری است. آنها می‌پرسند چطور در جاده هراز، از چلاو و پل بلده تا سیاه‌بیشه و کهرود، معادن، کوه و زندگی را نابود کرده‌اند و هیچ‌کس سالیان متمادی جلودار آنها نبوده است؟

تصویب طرح اخیر مجلس برای کاهش سقف ضمانت اجرای کیفری مهریه به ۱۴ سکه، بار دیگر بحث توازن حقوق زن و مرد در قوانین خانواده را به میان آورده است. موافقان این مصوبه، آن را راهکاری برای کاهش تبعات اقتصادی و قضایی مهریه می‌دانند. بااین‌حال، منتقدان معتقدند بدون ایجاد سازوکاری شفاف برای دسترسی زنان به اطلاعات مالی زوج، این مصوبه وصول حقوق مالی زنان را دشوارتر می‌کند و شکاف موجود در ساختار حقوقی خانواده را عمیق‌تر می‌سازد. به گفته «فاطمه موسوی»، «عضو انجمن جامعه‌شناسی ایران»، این مصوبه ضمن حذف تنها امتیاز حقوقی زنان در قوانین مدنی، به بازتولید خانواده سنتی با ساختاری مردسالار می‌انجامد.