محیط زیست به همهٔ محیط‌هایی که در آن‌ها زندگی جریان دارد، گفته می‌شود. مجموعه‌ای از عوامل فیزیکی خارجی و موجودات زنده که با هم در کنش هستند، محیط زیست را تشکیل می‌دهند و بر رشد و نمو و رفتار موجودات تأثیر می‌گذارند.
حفاظت محیط زیست در قرن بیست و یکم به عنوان یکی از هشت هدف توسعهٔ هزاره و یکی از سه پایهٔ توسعهٔ پایدار شناخته می‌شود.

جهان در نقطه بدون بازگشت

گزارش سال ۲۰۲۴ «سیارهٔ زنده» (Living Planet Report) روز پنجشنبه منتشر شد. این گزارش هر دو سال یکبار توسط «صندوق جهانی حیات‌وحش» (WWF) و با همکاری باغ‌وحش لندن (ZSL) منتشر می‌شود و در آن شاخص‌های وضعیت طبیعت در جهان مورد بررسی قرار می‌گیرد. صندوق جهانی حیات‌وحش در گزارش امسال خود اعلام کرده که اگرچه اقدامات امیدوارکننده‌ای برای حفاظت از گونه‌های زنده و زیستگاه‌های طبیعی در جهان به چشم می‌خورد، اما کماکان فعالیت‌های انسانی، در حال هدایت طبیعت به‌سوی «حذف فاجعه‌بار گونه‌ها» است. هشداری که می‌گوید طی سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۰ میلادی، حدود سه‌چهارم جمعیت مهره‌داران وحشی از روی کرهٔ زمین حذف شده‌اند و حذف این گونه‌ها، به‌معنای از دست رفتن اکوسیستم‌های طبیعی و به‌خطر افتادن بقای انسان روی کرهٔ زمین است.

تهاجم گیاهی به محیط‌زیست

کاشت گونه‌های گیاهی غیربومی در مناطق بیابانی ایران، به‌ویژه گونه‌های پاکستانی، موضوعی است که در سال‌های اخیر توجه بسیاری از محققان و کارشناسان محیط‌زیست را به خود جلب کرده ا­ست. این اقدام می‌تواند پیامدهای مثبت و منفی زیادی به‌همراه داشته باشد که در ادامه به بررسی مضرات آن پرداخته خواهد شد. گفتنی است گونه‌­های گیاهی که برای مهار بیابانزایی مورد استفاده قرار می­‌گیرند، معمولاً گونه‌­هایی بسیار مقاوم و تاب‌آور هستند و به همین دلیل، به‌مرور زمان، از مناطق دست‌­کاشت فراتر می‌روند و سطح بیشتری را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند که پیش از آن، گونه‌­های گیاهی بومی در آنها وجود داشته ­است. همچنین، گاهی ممکن است این گونه‌­های وارداتی، نقش تهاجم به مزارع و مراتع روستاییان را نیز ایفا کنند.این گزارش نشان‌دهنده اهمیت توجه به مضرات کاشت گونه‌های غیربومی است و نیاز به اقدامات حفاظتی برای حفظ اکوسیستم‌ها و تنوع زیستی کشور را یادآور می‌شود.باتوجه‌به مضرات متعدد کاشت گونه‌های گیاهی عمدتاً پاکستانی در بیابان‌های ایران، لازم است تصمیم‌گیرندگان و کارشناسان محیط‌زیست با دقت بیشتری به این موضوع بپردازند و از کاشت گونه‌های غیربومی پرهیز کنند. توجه به حفظ تنوع زیستی و اکوسیستم‌های محلی باید در اولویت قرار گیرد.

حیوان‌‎دوستی یا حیوان‌آزاری؟

روز جهانی حیوانات، که از آن به‌عنوان روز جهانی رفاه حیوانات یا روز جهانی حمایت از حیوانات نیز یاد می‌شود، رویدادی سالانه در چهارم اکتبر است که حقوق و رفاه حیوانات را در سراسر جهان جشن می‌گیرد. این روز از سال ۱۹۲۵ با هدف تلاش برای افزایش آگاهی جامعه جهانی در مورد حیوانات مخصوصاً گونه‌های در خطر انقراض، نامگذاری شده‌ است. افزایش آگاهی و بهبود آموزش در سرتاسر جهان منجر به ایجاد تفکری می‌شود که به حیوانات، به‌مثابه موجودات آگاه با افکار، احساسات و شخصیت‌های فردی نگاه می‌کند. البته که این تفکر باید به مرحلۀ عمل رسیده و انسان را ملزم کند که جهان اطراف خود را به عنوان یک سیستم شناخته و بداند که شرط بقای خود، بقای دیگر جانداران این کرۀ خاکی است. از طرفی، حیوان‌دوستی رایج در جامعه، به دلیل ناآگاهی افراد، منجر به رفتارهای غلطی شده‌است که ممکن است در نهایت به آسیب حیوانات بیانجامد. به همین مناسبت «علیرضا شهرداری»، فعال حقوق حیوانات، در گفت‌وگویی با «پیام ما»، به مسائلی که عمدتا موقع فرهنگ‌سازی درباره حیوانات نادیده گرفته می‌شوند، پرداخت و مصادیق حیوان‌دوستی غلط و آسیب‌زا را برشمرد.

تاریخ تاریک تخریب میراث‌فرهنگی در ایران

ایران، به‌عنوان گذرگاهی در تاریخ‌تمدن‌ها، نقشی حیاتی در پیوند دادن فرهنگ‌ها و انتقال دانش و ایدئولوژی‌ها ایفا کرده و همواره پلی میان حوزه‌های مدیترانه، چین، هند و آسیای میانه بوده و تأثیرات عمیقی بر روی تمدن‌های مختلف گذاشته‌است. این سرزمین به دلیل زادگاه ادیان باستانی مانند زرتشت، مهر و مانی، انتقال مسیحیت به چین و آیین مهر به روم، همچنین اشاعه‌ی حکمت یونانی و اندیشه‌های افلاطونی در جهان اسلام، واسطه‌ای قدرتمند در تبادل فرهنگی بوده و زبان فارسی نیز در آسیای صغیر، هند و فراتر از آن، در گسترش این تبادلات کمک شایانی کرده است.

سنگ‌سار رودخانه‌ها

دست را که دراز می‌کردند، از کنار آب روان رودخانه «چشمه‌کیله» ماهی آزاد می‌گرفتند. ماهیان آزاد و سفید روزگار شیرینی در آب زلال این رود تنکابن داشتند. بعدها پلی بر روی رودخانه ساخته شد و آنجا محل نظارهٔ ماهیانی بود که در آب می‌پریدند و رقص ماهیان آزاد خاطرهٔ اغلب ساکنان قدیمی شهر بود. همان کسانی که حالا دیدن حال‌وروز فعلی رودخانه برایشان سخت شده است. برداشت گستردهٔ شن و ماسه، کم کردن عرض رودخانه و تصرف حریم آن و از بین رفتن ماهیان داخل آب با وارد شدن انواع آلودگی‌ها حالا برای مردان و زنانی که کودکی و جوانی‌شان در زمان پررونقی رود گذشته، تلخ است. آنها حالا دست که دراز می‌کنند، به‌جای ماهی، سنگ برمی‌دارند. سنگ‌هایی که ماشین‌آلات سنگین از دل رودخانه بیرون کشیده و به اطراف پرت کرده‌اند و شن و ماسه را با خود برده‌اند. وضعیت رود «تیروم»، دیگر رودخانهٔ تنکابن هم بهتر از این نیست و وزارت نیرو از سال ۱۳۹۷ و بعد از سیل گستردهٔ آن سال به‌بهانهٔ سیل‌بند، تخریب و برداشت گسترده‌ای را در آن شروع کرده. این است روزگار فعلی رودهای غرب استان مازندران؛ بی‌آب و کم جان.

مدیریت پسماند با تربیت نسل دانش‌آموزان محیط زیستی

مدیریت پسماند از مبدأ، یعنی اجرای تفکیک زباله‌های عادی از زباله‌های خطرناک، از مهمترین سیاست‌های به‌کار‌گرفته در جهان برای جلوگیری از چرخهٔ ناسالم زباله و خسارات وارده به محیط‌زیست است. به همین دلیل است که در جهان از زباله‌ها به‌عنوان طلای کثیف با ارزش بالای اقتصادی یاد می‌شود. اجرایی شدن این سیاست نیازمند اجرای قوانین مربوط به مدیریت پسماند در شهرداری، سازمان حفاظت محیط‌زیست و دیگر نهادهای مربوطه و همچنین نهادینه کردن این فرایند در فرهنگ عمومی است. در قانون اساسی بر برخورداری تمامی نهادها از تکلیف قانونی برای مشارکت در جهت مدیریت بهینهٔ پسماندها تأکید شده‌است.

تیمار و بازگشت به طبیعت سه پلیکان آلوده به مواد نفتی در هورالعظیم

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان از تیمار و پاکسازی و بازگشت به‌ طعبیت سه قطعه پلیکان که به شدت به مواد نفتی آلوده شده بودند، خبر داد.

وضعیت قرمز هوای یک شهر خوزستان

داده‌های سامانه پایش کیفی هوای کشور نشان می‌دهد وضعیت هوا در یک شهر خوزستان در وضعیت قرمز قرار دارد.

آیا خشکی ۱۰۰ درصدی ۹ تالاب ایران در تابستان جاری صحت دارد؟

مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست درباره با خشک شدن ۹ تالاب کشورمان طی تابستان جاری توضیح داد.

ضرورت بازنگری در بودجه محیط زیست

مدیرعامل صندوق ملی محیط زیست گفت: براساس مطالعات صورت گرفته اگر بندهای بودجه‌ای با هدف رفع مشکلات زیست محیطی تقویت نشود تا ۵ سال آینده شاهد عدم تحقق اهداف برنامه هفتم و منفی شدن رشد صادرات و رشد اقتصادی خواهیم بود.

چند مطالبه صریح یک اقتصاددان از پزشکیان/ برای ایجاد توسعه منطقه‌ای، با دولت وارد گفت‌وگو شویم

میکائیل عظیمی، استاد اقتصاد، با بیان اینکه باید از دولت آقای پزشکیان مطالبه کرد که نسبت به توانمندکردن دستگاه‌های اجرایی و ارتقاء توان تحلیل و تبیین آنها در دستگاه برنامه‌ریزی گام‌هایی جدی بردارد، گفت: زمان آقای خاتمی، مصوبه‌ای با عنوان تفویض اختیار به استانداران و تقویت جایگاه آنها، به‌عنوان رئیس شورای برنامه‌ریزی استان اعلام شد و شرح وظایف شواری برنامه‌ریزی و توسعه استان‌ها هم بازنگری و نقش آنها تقویت و بهبود یافت. اما در دولت آقای احمدی‌نژاد این مسائل به حاشیه رفت و فراموش شد، احیای زمان آقای روحانی هم نتوانست رویه‌هایی که در این هشت سال ایجاد شده بود را تغییر دهد و اینجاست که با آقای پزشکیان حرف داریم.

جای خالی تنها روزنامه محیط زیست، در اولین نشست خبری رئیس‌جمهور

«مسعود پزشکیان» در نخستین نشست خبری خود با رسانه‌ها، برخلاف آنچه در دوران انتخابات مدعی آن بود، دست به گزینش زد. رئیس‌ دولت چهاردهم که در کوران انتخابات بر پیگیری توسعه بر محور محیط‌زیست تأکید داشت، از بی‌برنامه‌گی و رونوشت امور از سوی دولت‌ها در چهل سال گذشته گله کرده بود، از هراس نبود آب در تهران گفته و وعدۀ بهره از تصمیمات کارشناسی و نه دستوری برای حل مسائل داده بود، از آینده و لزوم توجه ویژه به محیط‌زیست گفته و قول داده بود در ۶ محور سیاست‌های محیط‌زیست را پی بگیرد، در اولین گام‌های دولتش، نشان داد حتی در یک دعوت ساده هم مسائل دیگر را بر محیط‌زیست ترجیح می‌دهد.