با آغاز فصل «گاوبانگی» در جنگل‌های هیرکانی استان سمنان، اداره کل حفاظت محیط‌زیست این استان، عملیات گسترده پایش و حفاظت از مرال‌ها (گوزن قرمز) را در مناطق حساس نظیر پرور و رودبارک آغاز کرد. این برنامه با هدف کاهش تهدیدهای شکارچیان و کنترل آلودگی‌های صوتی، با مشارکت محیط‌بانان و جوامع محلی برای تضمین بقای این گونه ارزشمند اجرایی شده است.

با آغاز فصل گاوبانگی در جنگل‌های هیرکانی، اداره کل حفاظت محیط‌زیست مازندران با همکاری دانشگاه تربیت مدرس، عملیات علمی پایش و حفاظت از مرال‌ها را آغاز کرد. این برنامه با هدف عبور ایمن گوزن‌های قرمز از فصل جفت‌گیری و مقابله با تهدید شکارچیان غیرمجاز اجرا می‌شود.

با آغاز فصل جفت‌گیری گوزن قرمز (مرال) در استان گلستان، تیم‌های حفاظتی با برپایی چادرهای پایش شبانه‌روزی در پارک ملی گلستان و منطقه حفاظت‌شده لوه، عملیات ویژه مقابله با شکار غیرمجاز و سرشماری حیات وحش را آغاز کردند. این اقدامات که با همکاری گروه‌های بومی و مردم‌نهاد انجام می‌شود، با هدف صیانت از این گونه ارزشمند و پایش دقیق رفتارشناسی آن‌ها در حساس‌ترین فصل سال صورت می‌گیرد.

با آغاز فصل «گاوبانگی»، دوره حساس جفت‌گیری مرال‌ها، یگان حفاظت محیط زیست کشور از تشدید گشت و کنترل در زیستگاه‌های این گونه ارزشمند خبر داده است. سردار رضا رستگار، فرمانده یگان، تأکید کرد که با هرگونه شکار و تخلف در این ایام بدون مماشات و برابر قانون برخورد خواهد شد.

در نشست هماهنگی استان‌های شمالی برای حفاظت از گوزن قرمز (مرال)، رویکرد «حکمرانی پنجره‌های زمانی حساس» به عنوان راهبردی برای هم‌زمان‌سازی اقدامات حفاظتی با چرخه‌های طبیعی معرفی شد. این نشست که با حضور مدیران محیط‌زیست چهار استان برگزار شد، بر هماهنگی بین‌استانی و مشارکت جوامع محلی برای عبور ایمن مرال‌ها از فصل گاوبانگی تأکید دارد.

بانگ چند گوزن در جنگل می‌پیچد. «پیمان» می‌گوید این «صداهای پسرانه» از گلوی مرال نر جوانی می‌آید که هنوز جفتی پیدا نکرده. دقیقه‌ای بعد، ارتفاعات جنوبی ارفع‌کوه از صدای مرالی بزرگ به لرزه می‌افتد. در عصر یکی از آخرین روزهای فصل گاوبانگی، گوزن‌های قرمز هنوز سرمست‌اند. «تا چند سال پیش این‌همه بانگ مرال نبود.» «داریوش» می‌گوید «مرال‌ها می‌دانند که اینجا دیگر امن است» و «مرال‌ها می‌دانند» را محکم ادا می‌کند. آنها دوست و برادرند، نگهبانان این راشستان بزرگ، حافظان مرال‌های تیزرو در یکی از آخرین نقاط بکر ایران.

در اواسط ماه شهریور، جنگل‌های شمال ایران میزبان یکی از شگفت‌انگیزترین و حساس‌ترین پدیده‌های طبیعی می‌شود؛ گاوبانگی. این اصطلاح به دوره جفت‌گیری مرال‌ها یا همان گوزن‌های قرمز اشاره دارد، که در آن مرال‌های نر با فریادهای بلند، هم گوزن‌های ماده را به قلمرو خود جذب می‌کنند و هم برای رقبای نر خط و نشان می‌کشند. این دوره که حدوداً از ۱۵ شهریور تا ۱۵ مهرماه برگزار می‌شود، با نمایش قدرت و رقابت‌های شدید میان نرها همراه است و نقش حیاتی در بقای این گونه دارد. درعین‌حال، همین نمایش طبیعی باشکوه، مرال‌ها را در معرض خطر شکارچیانی قرار می‌دهد که با تقلید صدای گوزن‌های نر، آنها را فریب می‌دهند و شکار می‌کنند. از نظر برخی کارشناسان، تهدید دیگری که بقای این گوزن‌ها را به خطر می‌اندازد، برگزاری تورهای علمی و تخصصی گاوبانگی است. به‌ همین‌ دلیل، سازمان حفاظت محیط‌زیست ورود و حضور افراد بدون مجوز سازمان حفاظت محیط‌زیست را در عرصه‌های جنگلی و مناطق حفاظت‌شده ممنوع اعلام کرده است.

«مرال‌هایی که طی نسل‌های متوالی در اسارت تکثیر شده‌اند و تجربه مواجهه با دشمنان طبیعی را ندارند، در برابر شکار آسیب‌پذیرترند.» این گفته پوریا سپهوند،‌ مدیر علمی پروژه «بازوحشی‌سازی و تقویت جمعیت مرال در جنگل آموزشی دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس و منطقه حفاظت‌شده البرز مرکزی»، به این معناست که اگر پلنگ یا سایر گونه‌های گوشتخوار به گوزنی که تمام زندگی‌اش در اسارت بوده نزدیک شوند،‌ احتمال آسیب دیدن و مرگش بیشتر است. هراس از این اتفاق اما سبب نشد که یک تیم ۲۸ نفره از دانشگاه تربیت مدرس، اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست مازندران و همه اهالی روستاهای «ملاکلا» و «صلاح‌الدین‌کلا» از رهاسازی چهار مرال صرف‌نظر کنند و زندگی دائم در اسارت را برایشان رقم زنند. سپهوند معتقد است مرال‌ها (گوزن‌های قرمز) باید به دو دلیل رها می‌‌شدند؛ نخست، به نتیجه رساندن سرمایه‌گذاری کلان تکثیر در اسارت که بدون بازوحشی‌سازی ناقص می‌ماند و دوم، جلب توجه به جنگل‌های هیرکانی که با تخریب و تعارضات انسانی مواجه‌اند. در گفت‌وگو با این حفاظتگر از او پرسیدم باتوجه‌به بودجه محدود محیط‌زیست چه ضرورتی به انجام این پروژه بود؟ چه چالش‌هایی پیش روی آن وجود دارد؟ و گام‌های بعدی پس از این رهاسازی چیست؟ و چرا ردیاب‌ها اهمیت دارند؟