اثرات تغییراقلیم وقتی حادتر از آنچه تا به امروز دیده‌ایم خودش را نشان دهد، می‌تواند چهره‌ای حقیقتاً ترسناک داشته باشد. چهره‌ای که به‌نظر می‌رسد زودتر از پیش‌بینی‌های جهانی در حال بروز است. «احد وظیفه»، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور، در گفت‌وگو با پیام‌ما از آنچه چشم‌انداز آینده ایران، خاورمیانه و مناطق جنب حاره‌ای درصورت تداوم روند انتشار کربن و تشدید اثر تغییراقلیم است، می‌گوید. او معتقد است ایران در برابر تغییراقلیم بسیار ضربه‌پذیر است. ما چاره‌ای جز پیوستن به توافق پاریس نداریم و چه آن را بپذیریم و چه نه، باید برای کاهش انتشار کربن فکری کنیم. وظیفه می‌گوید جهان آستانه‌های افزایش دما را خیلی زودتر از آنچه انتظار داشت، رد کرده است و اگر به اهداف کاهش کربن دست پیدا نکند، باید در انتظار فجایع اقلیمی باشد؛ به‌ویژه کشورهایی مانند ایران که به‌دلیل نوع روابط سیاسی و اقتصادی در جهان به منابع طبیعی خود بسیار وابسته است.

«شهر سوخته» را یکی از عجیب‌ترین تمدن‌های کهن بشری در جنوب‌شرق ایران می‌دانند. تمدنی با پنج هزار سال قدمت و مردمانی بسیار پیشرفته در مقایسه با تمدن‌های هم‌دوره‌شان! که در علم، صنعت و اقتصاد حرف اول را می‌زدند. در هنر چنان پیشرو بودند که در جامی زیبا نخستین انیمیشن جهان را خلق کردند. کشفیات این شهر باستانی نشان می‌دهد ساکنانش جمجمه جراحی و چشم‌ مصنوعی طراحی می‌کردند. اما شهر سوخته با تمدن عجیب و پیشرفت‌هایی که داشت، یکباره از صفحه روزگار ناپدید شد. باستان‌شناسان سالیان طولانی گورها و تپه‌های شهر سوخته را ‌کاویدند تا شاید دلیلی محکم و قانع‌کننده برای فروپاشی ناگهانی تمدن بزرگ مردمان شهر سوخته پیدا کنند؛ چراکه تمدن شهر سوخته با آن‌همه ویژگی‌های منحصر‌به‌‌فرد تمدنی، هیچگاه نتوانست در طول تاریخ احیاء شده و به اوج شکوفایی بازگردد. باستان‌شناسان براساس یافته‌های علمی می‌گویند چراغ زیباترین و روشن‌ترین تمدن بشری جهان در شرق ایران ناگهان و برای همیشه خاموش شد و از هزاره‌های گذشته تا آغاز دوره اسلامی در دل تاریکی فرو رفت. به‌اعتقاد آنها، شهر سوخته تنها تمدنی نبود که به این سرنوشت محکوم شد، بلكه تمدن اکد در بین‌النهرین به‌عنوان بزرگترین تمدن بشری جهان نیز دچار همین سقوط تاریخی شد. اما دلیل نابودی این تمدن‌ها چه بود؟ این گزارش براساس مستندات علمی و در گفت‌وگو با «حسن فاضلی نشلی» پاسخ‌هایی برای این سؤال دارد.

| پیام ما | در دیداری که به‌تازگی با هادی حق‌شناس، استاندار گیلان داشتیم، هشدارهایی تکان‌دهنده درباره وضعیت بحرانی محیط‌زیست، انرژی و اقتصاد این استان شنیدیم. این هشدارها نه‌تنها نگران‌کننده هستند، بلکه نشان از یک بحران جدی در حال رشد دارند. گیلان، یکی از چهار استان ویژه کشور با مرزهای دریایی و هوایی، اکنون در معرض تهدیدات مختلف زیست‌محیطی قرار دارد. به‌ویژه دو رودخانه زرجوب و گوهررود، که زمانی زیبا و پرآب بودند، اکنون به مسیر فاضلاب تبدیل شده‌اند و تالاب انزلی که روزی زیستگاهی منحصربه‌فرد بود، به یک بحران زیست‌محیطی عظیم بدل شده است. وضعیت این تالاب، که سالانه حجم زیادی از فاضلاب صنعتی و خانگی را به خود جذب می‌کند، به جایی رسیده که دیگر نمی‌تواند به‌تنهایی از پس آلودگی‌ها برآید. این مشکلات به‌خصوص در سال‌های اخیر با شدت بیشتری خود را نشان داده‌اند و آلودگی‌های ناشی از سموم کشاورزی، پساب‌های صنعتی و فاضلاب‌های شهری به‌شدت در حال افزایش هستند. در ادامه با سخنان استاندار گیلان، بررسی خواهیم کرد که چگونه می‌توان از این بحران نجات یافت و گیلان را دوباره به سرزمین طبیعت و رونق اقتصادی تبدیل کرد. با این توضیح که هادی حق‌شناس، متولد ۱۳۴۶ در بندر انزلی، سیاستمدار و مدیر ارشد اجرایی است که در حال حاضر استاندار گیلان است. او با داشتن دکتری اقتصاد و سابقه گسترده در بخش‌های مختلف اجرایی، همچون مدیریت بنادر و دریانوردی و نمایندگی مجلس، تجربه‌ و دیدگاه‌های متفاوتی در عرصه مدیریت کشور دارد.

|پیام ما| فرونشست زمین، چندسالی است که به سراغ دارابگرد رفته و علاوه‌بر شکاف‌های عمیق و جدی در محدوده این اثر ارزشمند بازمانده از عصر هخامنشی، فروچاله‌های عمیقی در محدوده این شهر باستانی کم‌‎نظیر ایجاد کرده است. سال‌هاست که درباره وضعیت این شهر هشدار داده می‌شود، اما اقدامی اساسی برای نجات آن صورت نمی‌گیرد. در آستانه سال نو و پنجمین روز فروردین -روز ملی دارابگرد- که اهالی داراب در کنار این محوطه ارزشمند گرد هم جمع می‌شوند، شاید مرور وضعیت بغرنج این اثر کم‌نظیر باستانی تلنگری باشد برای مدیرانی که در حال برنامه‌ریزی برای جذب گردشگران بیشتر و تهیه آمارهای قابل‌توجه در تورنمنت نوروز هستند.

داده‌های ماهواره‌ای، به‌ویژه داده‌های سنجش‌ از دور (Earth Observation) یکی از مهم‌ترین ابزارهایی هستند که می‌توانند به شکل‌گیری، مدیریت و بهینه‌سازی شهرهای هوشمند کمک کنند.

سفره‌های آب زیرزمینی تهران چه زمانی کاملاً بی‌آب می‌شوند؟

پدیده فرونشست زمین در اصفهان که به‌ویژه در سال‌های اخیر به‌شدت گسترش یافته است، یکی از بزرگترین تهدیدها برای میراث تاریخی و فرهنگی این شهر کهن محسوب می‌شود. این پدیده، که به‌دلیل کاهش شدید منابع آب زیرزمینی و برداشت بی‌رویه از چاه‌ها به وجود آمده، نه‌تنها به آسیب‌های زیست‌محیطی منجر شده، بلکه آثار تاریخی اصفهان را نیز در معرض خطر جدی قرار داده است. اصفهان به‌دلیل دارا بودن آثار تاریخی فراوان از دوران صفویه تا قاجار، یک مقصد بی‌بدیل در عرصه میراث فرهنگی جهانی است، اما در پی بحران فرونشست، این آثار ارزشمند در آستانه تخریب قرار دارند.

گلسنگ‌ها، موجودات زیستی که از ترکیب قارچ‌ها و جلبک‌ها به‌وجود می‌آیند، سال‌هاست که حیات آثار باستانی و تاریخی ایران را تهدید می‌کنند. از برج قابوس تا تخت‌جمشید و از بیستون تا تنگ چوگان در معرض آسیب‌های ناشی از رشد گلسنگ‌ها هستند. رشد این موجودات روی سنگ‌ها، دیوارها و بناهای باستانی می‌تواند منجر به تخریب تدریجی و آسیب به ساختار آنها به‌ویژه در مورد سنگ‌نبشته‌ها و نقش‌برجسته‌ها شود. در سال‌های اخیر، این موضوع نگرانی‌های زیادی برای متخصصان مرمت و حفاظت از میراث فرهنگی ایجاد کرده است. هرچند برخی معتقدند تشدید این پدیده در سال‌های اخیر به موضوع تغییراقلیم برمی‌گردد و برخی فعالیت مراکز صنعتی را در نزدیکی این آثار در تشدید رشد گلسنگ‌ها بی‌تأثیر نمی‌دانند. اما برخی کارشناسان معتقدند همچنان باید در مورد ریشه‌های بروز و شدت گرفتن این پدیده مطالعات دقیق صورت گیرد. در آخرین اظهارنظر «زهره بزرگمهر»، مدیرکل پیشین دفتر فنی حفظ و احیا وزارت میراث‌فرهنگی، به ایسنا گفته است: «تنها دلیل ایجاد گلسنگ مربوط به هوا و وجود رطوبت است و هیچ ربطی به آلاینده‌هایی نظیر پتروشیمی ندارد.»

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی گفت: کاهش منابع آب زیرزمینی، فرونشست زمین را به بحرانی ملی تبدیل کرده و ۴۰۰ شهر ایران را در معرض خطر قرار داده است.

استفاده از روش‌های سنتی کشاورزی، خاکی که کیمیا است را از حاصلخیزی ساقط می‌کند و آب که مایه حیات است را هدر می‌دهد؛ استفاده از کودهای شیمیایی هم می‌تواند آسیب‌زننده باشد. اما به‌کارگیری روش‌های نوین کشاورزی و کشاورزی پایدار می‌تواند از این تخریب‌ها جلوگیری کند؛ یعنی مانع هدررفت آب شود، از شوری خاک جلوگیری کند و حاصلخیزی خاک تهدید نشود، از طرف دیگر سود اقتصادی هم تأمین شود. به همین خاطر است که سالانه کشورهای بیشتری به استفاده از کشاورزی پایدار رو می‌آورند و زمین‌های بیشتری با این روش به زیر کشت می‌روند. برای بررسی «سیاست‌های کشاورزی پایدار در ایران» به سراغ عباس کشاورز، معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات آب و کشاورزی اتاق بازرگانی ایران رفتیم. او مقالات متعددی در خصوص کشاورزی پایدار دارد و در حوزه آب‌وخاک تحقیقات زیادی انجام داده است. کشاورز پیش‌تر و در سال ۹۸ مدتی سرپرست وزارت جهاد کشاورزی بود. به اعتقاد او، استفاده از دانش روز و استفاده از خرد جمعی، راهکاری برای برون‌رفت از چالش‌های بخش کشاورزی است.

دشت قزوین از جمله مرغوب ترین دشت های کشور محسوب می شود که حتی تمدن کشاورزی، بنابر گفته های باستان شناسان و زمین شناسان از این دشت آغاز شده، اما امروز با بحران کم آبی و فرونشست مواجه شده و وضعیت مناسبی ندارد.