پاییز به نیمه رسیده، اما هنوز از باران خبری نیست. مقامات سازمان هواشناسی هشدار می‌دهند بارش‌ها کمتر از حد نرمال خواهد بود و بارندگی‌های زمستان هم کم‌آبی‌ها را جبران نمی‌کند. «جواد طباطبایی یزدی»، دبیر انجمن علمی سیستم‌های سطوح آبگیر باران، در گفت‌و‌گو با «پیام ما» علت اصلی بحران آب را نه کاهش بارش‌ها، بلکه سوء‌مدیریت و بی‌توجهی به روش‌های بومی و سنتی در ایران خشک می‌داند. از سوی دیگر «عبدالرضا کبیری سامانی»، استاد دانشگاه صنعتی اصفهان، با اشاره به سوء‌مدیریت‌های حوزه آب به «پیام ما» می‌گوید: «راه‌های زیادی برای جبران کم‌آبی‌ها مانند تغییر روش کشاورزی و استفاده از آب‌های خاکستری در محیط شهری وجود دارد که اجرای آنها فقط اراده می‌خواهد.»

مراکز درمانی پایتخت در پنج‌ ماه گذشته ۴۰ اخطار محیط‌زیستی درباره نحوه مدیریت پسماندهای پزشکی دریافت کرده‌اند. این خبر را «زهره عبادتی»، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهر تهران، به «پیام ما» اعلام کرد. این درحالی‌است که به‌گفته او و «خادم ثامنی»، مدیرکل مرکز پسماند سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور، بیشترین نگرانی‌ها در رابطه با پسماندهای باقیمانده از مراکز درمانی کوچک است. «محسن فرهادی»، مدیرکل سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، نیز در گفت‌وگو با «پیام ما» با اشاره به تعداد بالای مراکز درمانی کوچک، امکان بروز خطا در مدیریت پسماند این مراکز را تأیید کرد. ‌

مدیرعامل شرکت پالایش نفت تهران از اجرای فاز نخست پروژه تصفیه آب این شرکت خبر داد و گفت: با اجرای این پروژه مصرف روزانه آب پایتخت ۲۰ هزار متر مکعب کاهش می‌یابد.

۳۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۳، به پیشنهاد وزارت کشور، جلسه‌ای با حضور همه وزرا برگزار شد و مصوباتی برای کاهش تنش آب شرب در تهران و برخی شهرها به‌همراه داشت. با وجود اهمیت این مصوبات، نقدهایی فنی به آن وارد است که پرداختن به آنها ضروری به‌نظر می‌رسد. تأثیرات ظاهری کمبود یا افت کیفیت آب بر محیط زندگی انسان، بر کسی پوشیده نیست. اما مجموعه‌ اثرات مستقیم و غیرمستقیم بحران آب بر پایداری و آینده ایران، همواره از سوی مسئولان نادیده گرفته شده‌ است. ضروری است همه مؤلفه‌های کمی، کیفی، پنهان، آشکار، مستقیم و غیرمستقیم مؤثر بر مدیریت منابع‌طبیعی مانند آب، خاک و هوا مورد توجه قرار گیرد. حاکمیت باید برای هریک از این مؤلفه‌ها، شاخص‌های مشخصی تعریف کند و براساس ماهیت و میزان اثرگذاری آنها، مسئولیت‌پذیری و سازوکار پاسخگویی را در ساختار مدیریت خود اعمال کند. در نبود چنین نگرش و ساختاری در بدنه قوه مجریه، تصمیم‌گیری در هیئت وزیران محدود به وزارتخانه‌های ظاهراً مرتبط با موضوع آب می‌ماند؛ درحالی‌که آب نقشی چندوجهی و بنیادی در همه ابعاد زندگی ایفا می‌کند. بی‌توجهی به نقش‌های غیرمستقیم و گاه پنهان دیگر وزارتخانه‌ها در فرایند تصمیم‌سازی و مطالبه‌گری راهبردی، باعث می‌شود تصمیمات نهایی از جامعیت و کارآمدی لازم برخوردار نباشد.

شهر دزفول به‌دلیل تراکم بافت تاریخی، به شهر آجر مشهور است. آجرکاران این شهر را بازماندگان معماران معبد چغازنبیل می‌دانند، همان آجرکارانی که معمار قلعه شوش بودند. دزفول شهری کهن با پیشینه تاریخی چندهزارساله است و از قدیمی‌ترین شهرهای استان خوزستان به‌شمار می‌رود. این شهر از نظر تاریخی، طبیعی و فرهنگی ویژگی‌های برجسته‌ای دارد. دزفول ۲۴۴ هکتار بافت تاریخی دارد که در بخش شرقی شهر قرار گرفته و دارای ۲۸ محله بوده و ۷۵ خانه ثبت ملی را در خود جا داده است. این بافت تاریخی برای ادامه حیات خود به‌عنوان بافتی منحصربه‌فرد با معماری ویژه نیاز به رسیدگی و توجه بیشتر دارد.

| پیام ما | در دیداری که به‌تازگی با هادی حق‌شناس، استاندار گیلان داشتیم، هشدارهایی تکان‌دهنده درباره وضعیت بحرانی محیط‌زیست، انرژی و اقتصاد این استان شنیدیم. این هشدارها نه‌تنها نگران‌کننده هستند، بلکه نشان از یک بحران جدی در حال رشد دارند. گیلان، یکی از چهار استان ویژه کشور با مرزهای دریایی و هوایی، اکنون در معرض تهدیدات مختلف زیست‌محیطی قرار دارد. به‌ویژه دو رودخانه زرجوب و گوهررود، که زمانی زیبا و پرآب بودند، اکنون به مسیر فاضلاب تبدیل شده‌اند و تالاب انزلی که روزی زیستگاهی منحصربه‌فرد بود، به یک بحران زیست‌محیطی عظیم بدل شده است. وضعیت این تالاب، که سالانه حجم زیادی از فاضلاب صنعتی و خانگی را به خود جذب می‌کند، به جایی رسیده که دیگر نمی‌تواند به‌تنهایی از پس آلودگی‌ها برآید. این مشکلات به‌خصوص در سال‌های اخیر با شدت بیشتری خود را نشان داده‌اند و آلودگی‌های ناشی از سموم کشاورزی، پساب‌های صنعتی و فاضلاب‌های شهری به‌شدت در حال افزایش هستند. در ادامه با سخنان استاندار گیلان، بررسی خواهیم کرد که چگونه می‌توان از این بحران نجات یافت و گیلان را دوباره به سرزمین طبیعت و رونق اقتصادی تبدیل کرد. با این توضیح که هادی حق‌شناس، متولد ۱۳۴۶ در بندر انزلی، سیاستمدار و مدیر ارشد اجرایی است که در حال حاضر استاندار گیلان است. او با داشتن دکتری اقتصاد و سابقه گسترده در بخش‌های مختلف اجرایی، همچون مدیریت بنادر و دریانوردی و نمایندگی مجلس، تجربه‌ و دیدگاه‌های متفاوتی در عرصه مدیریت کشور دارد.

|پیام ما| روزگاری تمدن‌های باستانی هند در سواحل رودخانه‌های بسیاری از کشور شکوفا شدند و ارتباطی میان آب و فرهنگ برقرار کردند که تا به امروز باقی مانده است. رودخانه‌ها برای جوامع مختلف هند نقشی اساسی ایفا کرده‌اند و به‌عنوان منابع حیاتی برای زندگی روزمره و عبادات معنوی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در طول تاریخ، این منابع آبی تحت سرپرستی جمعی جوامعی بوده‌اند که به آنها وابسته بوده‌اند. امروز، مسئولیت رودخانه‌ها میان ذی‌نفعان مختلف تقسیم شده است و نیاز به تلاش مشترک برای به رسمیت شناختن اهمیت فرهنگی آنها وجود دارد.

سال ۱۳۸۵ موافقت‌نامه اولیه ساخت تصفیه‌خانه «داران» از سوی حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان صادر شد و این واحد از سال ۱۳۹۴ تاکنون، مشغول به فعالیت است. به‌گفته مدیر اداره حفاظت محیط‌زیست این شهرستان باتوجه‌به پایش و کنترل خروجی و نمونه‌برداری از پساب تصفیه‌خانه که به‌طور مستمر صورت گرفته است، امکان استفاده این پساب تنها برای آبیاری درختان غیرمثمر وجود دارد و باید با ایجاد شبکه آبرسانی زیرسطحی این عمل صورت پذیرد. بااین‌حال، در بازرسی‌هایی که انجام شده، مشخص شد آبیاری حدود ۳۰ هکتار از اراضی زیردست این تصفیه‌خانه که محصولات مثمر در آن کشت می‌شود، با پساب این واحد انجام می‌شود. مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان می‌گوید این موضوع در مسئولیت دانشگاه علوم‌پزشکی است و علوم‌پزشکی به «پیام‌ما» می‌گوید از این مسئله بی‌‌خبر است.

به ساعت نمی‌رسد که ریه‌هایت شروع به سوزش می‌کند. بوی اسید از ساعت ۵ بعدازظهر در حوالی شهرک صنعتی اشتهارد به مشام می‌رسد و نیمه‌شب‌ها به اوج می‌رسد. بو اولین چیزی بود که مردم را از آلایندگی‌های این شهرک صنعتی خبردار کرد، بعد از آن رنگ زغالی پسابی که از طریق زهکش به رودخانه شور می‌رسد، به فعالان محیط‌زیست فهماند که وضعیت اضطراری است. پساب آلوده این شهرک از مرز استان البرز رد شده. «رودخانه شور و چاه‌های کشاورزی اطراف آلوده است»؛ این را بازرس سابق شهرک صنعتی اشتهارد می‌گوید و از رسیدن این آب آلوده به تالاب «مره» در قم از طریق آب واردشده از طریق رودخانه شور اشتهارد-ماهدشت خبر می‌دهد. هنوز کسی روی تبعات این پساب آلوده که وارد چاه‌های کشاورزی و رود در البرز شده است، تحقیقی انجام نداده؛ اما نتایج آزمایشگاهی که در اختیار «پیام ما» قرار گرفته حاکی از آلایندگی شدید پساب ورودی به رودخانه شور است. این پساب چهار برابر فاضلاب خام شهری آلاینده است و در برخی از آیتم‌ها حجم آلایندگی به ۱۹ برابر حد استاندارد می‌رسد. اسنادی که به‌صورت محرمانه در اختیار این رسانه قرار گرفت است، از صدور حکم حبس برای برخی از دست‌اندرکاران مرتبط با این موضوع حکایت دارد.

با وجود اجرای طرح لایروبی برای کانال «آشوراده»، یکی از سه کانال آبرسان به خلیج گرگان که با عنوان «علاج‌بخشی» اجرا شده بود، وضعیت خلیج گرگان بهبود نیافته است. به‌گفتهٔ اهالی و شواهد میدانی، ساحل خلیج گرگان تا روستای قدیم چاپقلی عقب رفته است و حالا مسیری را که قبلاً با قایق طی می‌شد، را با موتور سیلکت طی می‌کنند. همچنین، محل ایستگاه قایق‌ها به ساحل «چارقلی» تغییر پیدا کرده است و خود اهالی برای برقرار ماندن امکان قایقرانی، هر هفته با ادوات ابتدایی مسیر را لایروبی می‌کنند. این گفته‌ها از سوی مسئولان استان گلستان رد می‌شود و اعلام می‌کنند همه‌چیز در خلیج مرتب است. همچنین، ادعای علاج‌‌بخشی به خلیج در شرایطی است که ساحل خزر در همهٔ محدوده‌ها دچار عقب‌نشینی تا حدود ۱۸ متر شده است.

دامداران روستای مبارک‌آباد اراک در خاطرشان نمانده چشم چند گوسفند با گزش پشه‌ها نابینا شده، اما در خاطرشان هست که بارها و بارها در میدان دام وقتی افراد فهمیده‌اند که دام برای روستاهای اطراف تالاب میقان و در نزدیکی تصفیه‌خانۀ شهری است، آن دام‌ را نخریدند. می‌گفتند حیوان مریض است و آنها دست از پا درازتر به روستا برمی‌گشتند. اهالی بسیاری از روستاهای اطراف تالاب میقان سال‌هاست با بوی بد تصفیه‌خانه، دسته‌های گستردۀ پشه و خشکی تالاب روبه‌رویند، اما ماجرای آسیب تصفیه‌خانۀ غیراستاندارد گریبان دیگر نقاط کشور را هم گرفته است و در هفتۀ اخیر اهالی روستاهای کچورستاق، امیران، اسلام‌آباد، احمدآباد از توابع اردستان با هجوم مگس‌ها روبه‌رو بوده‌اند. مگس‌هایی که تصفیه‌خانۀ غیراستاندارد و تخلیۀ کودهای شرکت کشاورزی فجر چهارمیل برایشان به ارمغان آورده و حالا زندگی را بر روستاییان تیره و تار کرده است.