وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به حملات نظامی بامداد امروز ارتش آمریکا علیه مراکز پایش در سواحل جنوبی کشور، این اقدام را تجاوزی آشکار و نقض فاحش یادداشت تفاهم خاتمه جنگ خواند. دستگاه دیپلماسی ضمن محکومیت شدید این پیمان‌شکنی‌ها، تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران حق پاسخ به این تجاوز را بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد برای خود محفوظ می‌دارد.

«حقیقت زندگی افراد حاشیه‌ همیشه در حرف‌هایشان نیست؛ گاهی باید این حقیقت را در سکوت و احساسات آنها پیدا کرد» طرح این دیدگاه در کنار این هشدار که «کنشگری مؤثر باید با واقعیت عینی جامعه نسبت داشته باشد» محور اصلی نشست تخصصی «زنان در مواجهه با جنگ» بود. این نشست بر این متمرکز بود که چگونه در میانه جنگ روایت‌ها و تحلیل‌های دور از واقعیت، زندگی روزمره زنان به ابزاری برای بازی‌ قدرت رسانه‌ها تبدیل می‌شود. از سوی دیگر، آمارهای نگران‌کننده از حذف زنان از بازار کار، زنگ خطری است که نشان می‌دهد این روند چگونه جامعه را در روزهای بحران، شکننده می‌کند. پژوهشگران حاضر در این نشست، راه خروج از این بن‌بست را شکستن ساختارهای مسلط و پناه بردن به فضاهای کوچک حمایتی می‌دانند؛ جریانی که می‌تواند خشم و ناامیدی امروز را به امید و حرکت تبدیل کند.

جنگ تنها انسان‌ها و زیرساخت‌ها را هدف قرار نمی‌دهد؛ آب، خاک، پوشش گیاهی، حیات‌وحش و تمامی اجزای محیط‌زیست نیز از پیامدهای آن آسیب می‌بینند. «دکتر عبدالرسول سلمان ماهینی»، استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، با تأکید بر ضرورت حکمرانی محیط‌زیست در مراحل پیش، حین و پس از جنگ، معتقد است باید مستندسازی سریع خسارت‌ها، تدوین پروتکل‌های مدیریت بحران و برنامه‌ریزی برای بازتوانی اکوسیستم‌ها، برای حفاظت از سرمایه‌های طبیعی و مطالبه غرامت‌های محیط‌زیستی در دوران پساجنگ مدنظر قرار گیرد.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان بوشهر از تلف شدن ۲۵ رأس آهو در جزیره خارگ در پی حملات اخیر خبر داد و اعلام کرد که ارزیابی دقیق خسارات وارد شده به حیات‌وحش این منطقه پس از پایان فصل زادآوری گونه‌ها انجام خواهد شد.

تهاجم هوایی به یکی از پتروشیمی‌های ماهشهر در جنوب خوزستان، از آغاز دوباره جنگ پس از دو ماه آتش‌بس شکننده خبر می‌دهد. حوالی ساعت ۷:۳۰ صبح دوشنبه ۱۸ خرداد «پتروشیمی کارون» در ماهشهر هدف حملات هوایی قرار گرفت. این پتروشیمی یکی از پنج‌واحدی بود که ۱۵ فروردین نیز بمباران شده بود. حالا در آستانه سالگرد آغاز جنگ ۱۲ روزه و درحالی‌که سرنوشت مذاکرات هنوز مشخص نشده، حملات دوباره ازسرگرفته شده و خبرهایی از تهاجم به چند استان از جمله اصفهان و تهران منتشر شده است.

شماره ۳۴۲۱ روزنامه «پیام ما» با تیتر اصلی «تابستانی گرم‌تر از همیشه» منتشر شد؛ گزارشی که با استناد به هشدارهای تازه هواشناسی، از احتمال تجربه یکی از گرم‌ترین تابستان‌های سال‌های اخیر خبر می‌دهد و تأکید می‌کند پرشدگی نسبی سدها به معنای عبور آسان از فصل گرما نیست.

نزدیک به دو ماه است که آتش‌بسی شکننده برقرار شده، اما هنوز تصویری روشن از آینده درگیری‌ها یا سرنوشت توافق وجود ندارد. این در حالی است که بسیاری از زنان همچنان با پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جنگ و شرایط دشوار اقتصادی کشور روبه‌رو هستند؛ زنانی که به‌تنهایی مسئولیت تأمین معاش خانواده را بر عهده دارند یا کسب‌وکارهای کوچکشان در پی اختلال‌های اقتصادی و اینترنتی آسیب‌های جدی دیده است. اگرچه هنوز آمار دقیقی از ابعاد این بحران منتشر نشده است، اما روایت‌های زنان نشان می‌دهد که فشارهای معیشتی و مسئولیت‌های روزمره بیش از گذشته بر دوش آنها سنگینی می‌کند.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به خسارات وارد شده به عرصه‌های طبیعی و زیرساخت‌های محیط‌زیستی در جریان جنگ اخیر، از تشکیل کارگروه ویژه برای بررسی این آسیب‌ها خبر داد و اعلام کرد این سازمان در حال تهیه مستندات حقوقی برای طرح شکایت درباره جنایت زیست‌محیطی در مراجع بین‌المللی است.

پس از گذران دو جنگ و وقایع تلخ دی‌ماه، روایت و روایتگری از گفتمان اهالی رسانه به گفتمان سران حاکمیت راه پیدا کرده است. فهم جهانی از روایت نه به‌عنوان یک مفهوم اجتماعی که به‌مثابه ابزاری برای قدرت‌ورزی و اعمال‌نظر تبدیل شده است. در این میان، کلان‌روایت‌ها در تلاش‌اند الگویی خطی از وقایع جاری در جامعه را تفهیم و تبیین کنند. روایت‌هایی که مملو از واژه‌های مشابه با وزن معنایی یکسان هستند. اما روایت‌های شخصی برش‌های نادیدنی و تأثیرگذاری از زیست مردم عادی است که در گفتمان حاکم دیده و شنیده نمی‌شود. مردمی که می‌ترسند، می‌گریند، پشیمان می‌شوند و حسرت‌زده به گذران عمرشان می‌نگرند. روایت‌هایی که با ایجاد شکاف‌های ریز در کلان‌روایت، پنجره‌ای به جهان گونه‌گون آدمیان و تجربه زیسته‌شان می‌گشاید. تجاربی که فهم تاریخی و درک اجتماعی مردم را سبب می‌شود. در چند ماه گذشته و آنچه از سر ایرانیان گذشت، نتایج ملموس و غم‌بار نادیده‌گرفتن روایت‌های شخصی و شکل‌گیری کلان‌روایتی غیرواقعی را به چشم دیدیم؛ با بهایی سنگین به قیمت ازدست‌رفتن سرمایه‌های اقتصادی و جانی مردم یک سرزمین. دراین‌بین خلط معنای روایت جنگ با ادبیات جنگ خطایی دامنه‌دار است و ممکن است به بلعیدن روایت‌های شخصی توسط کلان‌روایت‌ها و تکرار چرخه عبرت‌نگرفتن از تاریخ بینجامد. چرا که جهان روایت از دل‌زندگی مردم و تجارب زیسته‌شان خارج می‌شود و ادبیات جنگ به تخیل تکیه می‌زند. لزوم تمییز این دو مفهوم در کنار به رسمیت شناساندن روایت‌های شخصی می‌تواند به ایجاد تصویری متکثر از آنچه در این گذر تاریخی تجربه کردیم کمک کند. در گفت‌وگو با «مهرنوش ارزاقی» منتقد ادبی و پژوهشگر نخست به مفهوم «ادبیات جنگ» می‌پردازیم و در ادامه به واکاوی روایت‌های شخصی در ترومایی جمعی چون جنگ.