اواخر دهه ۸۰ بود، آن روزها که گردشگری هنوز نفس می‌کشید و امیدها هنوز زنده بود برای آمدن مهمان‌هایی از آن‌سوی مرزها. همان روزها بود که اولین خانه‌های بومگردی، شدند میزبان مهمانان ماجراجویی که به‌دنبال تجربه‌های ناب و تازه بودند و هدفشان از سفر شناخت بیشتر فرهنگ‌ها بود و دمخور شدن با آدم‌ها و دنیاهای جدید. هر روز به تعداد مهمانان و بومگردی‌ها اضافه می‌شد. بومگردی‌ها خانه‌های باصفا و کوچکی بودند با میزبانانی که گردشگری را می‌شناختند و با ذائقه مسافران تا حدودی آشنا بودند. رونق گرفتن این خانه‌ها بهانه‌ای شد تا جوانان بیشتری برگردند و خانه‌های اجدادی را احیا کنند. کاهگل دیوارها را نو کنند و روایت خانه را برای مسافران بازگو کنند. در نقاط مختلف کشور، قصه آدم‌هایی که ماجرایشان پایان مشابهی داشت دهان‌به‌دهان نقل شد؛ پایانی با نام «خانه بومگردی».

از آن روزهایی که مفهوم «بومگردی» و به‌ویژه «اقامتگاه بومگردی» در ادبیات گردشگری ایران زاده شد، حالا نزدیک به دو دهه می‌گذرد. پیش‌گامان بومگردی در ایران، بیش از یک دهه، یعنی از اواسط دهه ۱۳۸۰ تا اواسط دهه ۱۳۹۰ شمسی سخت تلاش کردند تا بومگردی را به فرزند تنیِ گردشگری تبدیل کنند؛ درست زمانی که بخش‌های مختلف، به‌ویژه هتلداران، اقامتگاه‌های بومگردی را تهدیدی جدی علیه کسب‌وکار خود می‌دانستند و شمشیر را برای این کسب‌وکارهای بومی از رو بسته بودند؛ غافل از اینکه نه مشتریان بومگردی، مشتری هتل می‌شوند و نه برعکس. سال‌ها زمان برد تا خوشه‌ساری که با گرد هم آمدن بومیان و صاحبان بومگردی‌ها از سراسر کشور شکل گرفته بود، به بار بنشیند و در نهایت، انجمنی شکل گیرد تا حافظ منافع این صنف باشد؛ به نام «جامعه انجمن‌های حرفه‌ای اقامتگاه‌های بومگردی ایران». حالا بعد از دو دهه، «بومگردی» یک روز در تقویم هم دارد؛ اتفاقی که کمک می‌کند این مفهوم بیشتر در جامعه شناخته شوند. اما همان‌طور که مسیر شناخته‌شدن مفهوم بومگردی در گردشگری ایران تاکنون هموار نبوده، ادامه مسیر هم چندان هموار نیست. چالش‌های عمده‌ای این بخش را تهدید می‌کند؛ توسعه بی‌ضابطه و ناپایدار، نبود استاندارهای شفاف و عملی، نبود نظارت دقیق و تخصصی، فقدان زیرساخت‌ها در جوامع بومی و… تنها بخشی از چالش‌هایی است که این روزها بومگردی را تهدید می‌کند.

در روستایی بی‌برق در دل کوه‌های کرمان، میان خانه‌ای خشت‌وگلی شاهرود، یا اقامتگاهی بومی کنار دریا، هرکجا که نام بومگردی بر سر در خانه‌ای نقش بسته، روایتی پنهان است؛ روایتی از رؤیای زندگی آرام و اصیل در دل طبیعت که امروز در سایه مشکلات اقتصادی، تغییرات بی‌ضابطه، نگاه تجاری و بی‌توجهی به اصالت‌های فرهنگی، به محاق می‌رود. این گزارش، از دغدغه‌های صاحبان بومگردی‌ها می‌گوید؛ از آنان که میان ماندن و رفتن، میان اصالت و درآمد، گرفتارند.

در دل کویر سوزان اما دل‌فریب کرمان، جایی که باد بر خاک هزارساله می‌وزد، کاروان بومگردی ایران منزل می‌کند. جشن ملی بومگردی‌ها قرار است در این پهنه فرهنگی و طبیعی برگزار شود؛ رویدادی که نه‌فقط گردهمایی فعالان گردشگری، بلکه نمودی از پیوند انسان با طبیعت و هویت بومی است. «یاور عبیری»، رئیس جامعه اقامتگاه‌های بومگردی، در گفت‌وگو با «پیام ما»، از دلایل انتخاب کرمان به‌عنوان میزبان این جشن می‌گوید؛ استانی که به‌گفته او با تنوع اقلیمی، معماری منحصربه‌فرد و استقبال روزافزون گردشگران، شایسته چنین رویدادی است. او همچنین به چالش‌های فرهنگی، ضرورت حفظ ریشه‌های بومی و تلاش‌های صورت‌گرفته برای بهبود کیفیت خدمات می‌پردازد و درباره استفاده از انرژی‌های پایدار در اقامتگاه‌ها و راهکارهای غلبه بر موانع موجود سخن می‌گوید.

«محمد جهانشاهی» نامی آشنا در حوزه گردشگری ایران است؛ مردی که بیش از سوابق مدیریتی‌اش، با ایده‌های نو و دغدغه‌هایش برای توسعه پایدار گردشگری شناخته می‌شود. از روزهایی که به عنوان معاون گردشگری و رئیس پایگاه میراث جهانی بیابان لوت در کرمان فعالیت می‌کرد تا زمانی که سکان اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان سمنان را برعهده داشت و حالا که در جایگاه معاون گردشگری داخلی و دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی کشور فعالیت می‌کند، جهانشاهی همواره نگاهی متفاوت به گردشگری داشته است. در سال‌های اخیر نام او بیشتر با مفهوم «گردشگری سبز» و ایده «راه ادویه» گره خورده است؛ مسیری که به دنبال احیای جاده‌های تاریخی تجارت ادویه و پیوند فرهنگ‌ها و جوامع محلی است. اما شاید یکی از مهم‌ترین دستاوردهای او ثبت روز ۳۱ اردیبهشت به عنوان «روز بومگردی» در تقویم رسمی کشور است. او در گفت‌وگو با «پیام ما» درباره ایده‌ این کار صحبت کرده و از چالش‌ها و چشم‌اندازهای بومگردی ایران گفته است.

صدیقه ترابی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست در سفر به خوزستان، بر رعایت متقابل حقوق مردم و صنعت، استفاده از انرژی‌های پاک و مدیریت پسماند در راستای حفظ محیط زیست تاکید کرد.

شامگاه ۳۱ فروردین‌ماه درحالی‌که فقط چندروز به شروع فستیوال موسیقی «کوچه» بوشهر مانده بود، خبر لغو این رویداد منتشر شد. اما از همان دقایق انتشار این خبر، سیل حمایت‌ها از برگزارکنندگان و انتقادها به نسبت به لغو آن از سوی مردم در شبکه‌های اجتماعی شکل گرفت. بااین‌حال، چندساعت پس از انتشار این خبر اعلام شد با پیگیری‌هایی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد، برگزاری این فستیوال قطعی است. هرچند که تا لحظه تنظیم این گزارش، برگزارکنندگان اظهارنظری قطعی نکرده‌اند و وزارت میراث‌فرهنگی و گردشگری نسبت به این موضوع سکوت کرده است.

نمایشگاه گردشگری تهران با تمام نقاط قوت و ضعف به پایان رسید. نمایشگاهی که رئیس‌جمهور در آیین افتتاح آن تأکید کرده بود «ایران برای تمام ایرانیان است»، اما در همان نمایشگاه حتی به‌صورت نمادین هم به بزرگترین اقلیت کشور یعنی افراد دارای معلولیت توجهی نشده بود. در جریان برگزاری نمایشگاه، ویدئویی منتشر شد از حضور چند نفر از افراد دارای معلولیت که به بازدید از نمایشگاه گردشگری رفته بودند و با چالش‌های جدی از مشکلات تردد در سالن‌ها و نبود رمپ‌های مناسب تا فاصله پارکینگ از محل برگزاری نمایشگاه و نبود امکانات حمل‌ونقل مناسب افراد با شرایط خاص در فضای داخلی نمایشگاه مواجه شده و از این موضوع گله‌مند بودند که چرا حتی در نمایشگاه تدبیری برای حضور آنها اندیشیده نشده است. دسترس‌پذیری در فضاهای عمومی سال‌هاست که برای افراد با شرایط خاص مطالبه‌ای است که به آن توجه نمی‌شود و بخش گردشگری هم از این قاعده مستثنا نیست. اما برگزارکنندگان نمایشگاه می‌توانستند حتی به‌صورت نمادین به این قشر توجه ویژه کنند و امکاناتی برای حضورشان در نمایشگاه فراهم کنند؛ شاید همین مقدمه‌ای می‌شد برای توجه متولیان به نیازهای افراد با شرایط خاص در بخش گردشگری، اما این موضوع هم مثل موارد بسیار دیگر در نمایشگاه گردشگری تهران آن‌گونه‌که باید مورد توجه قرار نگرفت.

هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی گردشگری تهران، یکی از مهمترین رویدادهای گردشگری کشور، دیروز با حضور رئیس‌جمهور و جمعی از مقامات دولتی و فعالان بخش خصوصی گردشگری در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران شروع به کار کرد. این نمایشگاه در حالی قرار است ظرفیت‌های گردشگری ایران را به نمایش بگذارد که این بخش به‌واسطه سیاست‌های کلان و برخوردهای قهری در رکودی چندساله به‌سر می‌برد. هرچند برخی فعالان تلاش خود را در تمام این سالها برای نجات و احیای گردشگری متوقف نکردند و به‌رغم وجود موانع و نگاه‌های سلبی و رفتارهایی که به‌شکلی غیرمستقیم بر گردشگری تأثیر منفی داشت، سعی کردند گردشگری کشور را زنده نگه دارند. حالا فعالان گردشگری از سراسر ایران در نمایشگاه سالانه این بخش گرد هم آمده‌اند تا چراغ گردشگری را روشن نگه‌دارند. هرچند هنوز نگاه‌ها و برخوردهایی وجود دارد که به این حوزه آسیب می‌زند و مسعود پزشکیان به‌طور تلویحی در سخنان خود به برخی از این برخوردها اشاره کرد. او به مهمترین نیاز گردشگری ایران که صلح و امنیت است، در سخنانش تأکید کرد.

صنعت گردشگری یکی از مهمترین ارکان اقتصاد کشورها به‌شمار می‌رود و در ایران با وجود جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوان، با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. از کمبود زیرساخت‌ها و مشکلات حمل‌و‌نقل گرفته تا مسائل اقتصادی مردم، همه و همه دست‌به‌دست هم داده‌اند تا این صنعت در مسیر رشد و توسعه قرار نگیرد. در این میان، برگزاری نمایشگاه‌های گردشگری به‌عنوان یک راهکار مؤثر برای برطرف کردن این مشکلات، توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. «مصطفی فاطمی»، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی کشور، بر لزوم برگزاری این نمایشگاه‌ها تأکید دارد و می‌گوید این رویدادها می‌توانند محلی برای هم‌اندیشی و هم‌افزایی فعالان این حوزه باشند. در این نمایشگاه‌ها، نخبگان گردشگری می‌توانند با اشتراک‌گذاری تجربیات و ارائه راهکارهای نوآورانه، به‌دنبال حل مشکلات زیرساختی، حمل‌ونقل و توان اقتصادی مردم در این حوزه برآیند. مسئله فقط برگزاری نمایشگاه‌ها نیست. در دنیای امروز، توجه به سفرهای مسئولانه و رعایت اصول زیست‌محیطی در کنار رشد گردشگری، ضروری است. به همین منظور، وزارت گردشگری با تشکیل کمیته‌های مختلف و برگزاری دوره‌های آموزشی، تلاش می‌کند تا هم از ظرفیت‌های گردشگری کشور بهره‌برداری کند و هم از آسیب‌های احتمالی به محیط‌زیست جلوگیری کند. با وجود همه چالش‌ها، رویکرد مثبت و همکاری بین فعالان گردشگری و مسئولان می‌تواند به‌عنوان یک نیروی محرکه برای رشد این صنعت عمل کند. به‌ویژه اگر نمایشگاه‌های گردشگری بتوانند به معرفی جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده ایران کمک کنند و گردشگری داخلی و خارجی را رونق بخشند. روزنامه «پیام ما» در گفت‌وگو با مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی، به بررسی نقش نمایشگاه‌های گردشگری در حل بحران‌های این صنعت، مشکلات زیرساختی، حمل‌ونقل و راهکارهای ترویج سفرهای مسئولانه پرداخته است.

|پیام ما| اواخر آذرماه، آتش‌سوزی گسترده‌ای در اقامتگاه کاشکیلو رخ داد که منجر به خسارات مالی فراوانی شد. به‌رغم تلاش‌های اولیه برای مهار آتش، تأخیر در رسیدن آتش‌نشانی و مشکلات در سیستم اطلاع‌رسانی به نهادهای امدادی موجب گسترش سریع آتش به کپرها و از بین رفتن بخش عمده‌ای از سازه‌های سنتی اقامتگاه شد. بروز این حادثه بار دیگر مسئله ایمنی اقامتگاه‌های بومگردی و همچنین پوشش بیمه‌ای این مراکز را یادآور می‌شود. هر چند کاشکیلو هم تحت‌پوشش بیمه بود و هم مجهز به تجهیزات اطفای حریق، اما خسارت مالی فراوانی به این مرکز وارد شده که نیازمند حمایت شرکت‌‎های بیمه‌ای است. قراردادهای شرکت‌های بیمه در حال حاضر با چالش‌هایی در پوشش بیمه‌ای اقامتگاه‌های بومگردی مواجه هستند و ضروری است نوع پوشش بیمه‌ای اقامتگاه‌های سراسر کشور مورد بازنگری قرار گیرد.