| پیام ما | اینکه در تمام نشست‌های تخصصی مسئله فرونشست و تهدید آثار تاریخی پای ثابت سخنان کارشناسان و هشدارهای آنان شده، موضوع نگران‌کننده‌ای است و نشان از بحرانی جدی دارد که اگر از کنارش عبور کنیم، ضربه‌ای مهلک ما را بیدار خواهد کرد و بیداری دیرهنگام ثمری جز حسرت ندارد. در نشست‌های متعددی که با حضور کارشناسان حوزه میراث فرهنگی در هفته اخیر و به‌بهانه روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی برگزار شد، خبرهای نگران‌کننده‌ای درباره وضعیت بناهای تاریخی در معرض فرونشست مطرح شد. هرچند در این میان خبری هم به گوش رسید، اما هنوز جزئیات آن منتشر نشده است. «حمید پورمحمدی»، رئیس سازمان برنامه‌‌و‌بودجه، در نشستی که با وزیر میراث‌فرهنگی و معاونان این وزارتخانه داشت از «آغاز طرح ملی پایش فرونشست در محدوده بناهای تاریخی» خبر داده است. باید دید این پایش و بررسی از چه زمانی آغاز می‌شود و قرار است با تکیه بر اطلاعات آن چه اقدامی از سوی وزارت میراث‌فرهنگی انجام شود. باید منتظر ماند و دید تا چه اندازه در حل بحران فرونشست به دانش بومی و میراث گذشتگان توجه می‌شود. پیشکسوتان میراث فرهنگی معتقدند توجه به دانش گذشتگان از جمله احیای قنات‌ها تا حد زیادی راهگشاست.

|پیام ما| تصاویر منتشرشده از بافت تاریخی شیراز خبر از اجرای پروژه ساختمانی بزرگ‌مقیاسی در محدوده ثبت‌ملی‌شده این بافت می‌دهد. پروژه‌ای که هنوز جزئیات آن مشخص نیست، اما در تخلف صورت‌گرفته در آن تردیدی نیست. روز پنجشنبه انجمن صنفی مرمتگران آثار تاریخی استان فارس از فعالیت تاورکرین و ماشین‌آلات سنگین در بافت تاریخی شیراز، مرز ممنوعه مداخلات عمرانی، خبر دادند. گویا بعد از جولان لودرها حالا نوبت به خودنمایی جرثقیل‌ها در آسمان بافت تاریخی شیراز رسیده است. براساس گزارشی که خبرگزاری ایسنا به‌نقل از این انجمن منتشر کرد، هم‌زمان با روز جهانی محوطه‌ها و بناهای تاریخی، انجمن صنفی مرمت استان فارس در قالب بیانیه‌ای درباره تحرکات تازه‌ای که در بافت تاریخی شیراز مشاهده شده و همچنین، خطراتی که مجموعه ثبت‌شده این بافت را تهدید می‌کند، هشدار داده است. حال باید دید متولیان حفاظت از این اثر ملی چه توجیهی برای جولان جرثقیل‌ها در آسمان این شهر دارند.

هجدهم آوریل، روز جهانی حفاظت از بناها و محوطه‌های تاریخی، فرصتی‌ است برای بازنگری در رفتارهای حفاظتی ما با گذشته‌ای که آینده را شکل می‌دهد. شعاری که هرساله توسط ایکوموس و نهادهای بین‌المللی مطرح می‌شود، هشداری است به جوامع بشری که آنچه از تمدن و هویت باقی مانده، تنها با نگاه علمی، مسئولانه و مردمی می‌تواند از گزند فراموشی، تخریب و سوداگری در امان بماند. در ایران، کشوری با هزاران سال تاریخ و تمدن، این روز بیش از هر جای دیگری باید تلنگری باشد برای نهادهای دولتی، شهرداری‌ها، قانونگذاران، مردم و فعالان این حوزه و همچنین، طرح این سؤال که آیا آن‌گونه که باید از این گنجینه بی‌همتا صیانت کرده‌ایم؟ یا میراث، هنوز قربانی توسعه‌ای بی‌هویت، مرمتی سطحی، کاوشی ناتمام و قانونی بی‌ضمانت است؟

|پیام ما| مرکز پژوهش‌های مجلس در اظهارنظری کارشناسانه درباره لایحه اصلاح قانون حمایت از مرمت و احیای بافت‌های تاریخی-فرهنگی، این لایحه را مورد نقد قرار داده و پیشنهادهایی برای بهبود آن ارائه کرده است. یکی از مهمترین مواردی که این گزارش بر آن تأکید دارد، موضوع مردمی‌سازی حفاظت از این بافت‌ها و همچنین تأمین منابع مالی پایدار برای این حفاظت است. اما نکته قابل‌توجه در این گزارش تأکیدی است که بر موضوع بیمه بناهای تاریخی شده است. مسئله‌ای که بارها از سوی ناظران و کنشگران مطرح شده، اما موانع متعدد باعث کنار گذاشتن آن شده است. این گزارش اما راهکارهایی برای رفع این موانع ارائه کرده است که می‌تواند راهگشا باشد؛ هرچند موانع دیگر از جمله عدم تمایل شرکت‌های بیمه به این مقوله به‌دلایل مختلف، همچنان بر قوت خود باقی است.

در قلب فلات ایران، جایی که تاریخ در گوشه‌گوشه شهر نفس می‌کشد، اصفهان با گنجینه‌ای از یادگارهای هزارساله، به خواب رفته است؛ خوابی نگران‌کننده در برابر لرزشی که شاید فردا از راه برسد. زلزله تهدیدی که سال‌ها از آن به‌عنوان «خطر بالقوه» یاد شده، اکنون نه یک احتمال بلکه یک واقعیت گریزناپذیر است. سکوت در برابر این خطر، به‌معنای پذیرش تدریجی مرگ هویتی است که در سنگ‌به‌سنگ مساجد، بازارها، کاروانسراها و مناره‌ها تنیده شده است. در روزهای آغاز سال نو، خبر تلخ فروریختن کاروانسرای تاریخی شهرستان نطنز اصفهان در اثر زلزله، بار دیگر زنگ هشدار را برای میراث تاریخی ایران به صدا درآورد. با تخریب سردر این کاروانسرا که جزو آثار ثبت ملی ایران است، چشم‌ها دوباره به اصفهان دوخته شد که با ۳۳ شهر تاریخی، ده‌ها بنای ثبت ملی و جهانی و صدها اثر آسیب‌پذیر روی لبه ناپایدار ناشی از فرونشست، خاک ضعیف و بی‌توجهی مدیریتی در حال لغزیدن‌ است. این گزارش که حاصل گفت‌وگو با کارشناسان برجسته حوزه مرمت و ژئوتکنیک لرزه‌ای است، تلاش دارد پیش از آنکه فاجعه‌ای غیرقابل‌جبران رخ دهد، واقعیتی تلخ را بیان کند و آن اینکه: بناهای تاریخی اصفهان نه‌فقط مستعد آسیب هستند، بلکه بسیاری از آن‌ها در برابر زلزله، عملاً هیچ مقاومتی ندارند.

|پیام ما| وقوع آتش‌سوزی در بازارهای تاریخی شهرهای مختلف کشور، در سال‌های اخیر بارها منجر به بروز خسارات فراوانی شده است. در برخی از این موارد، خسارت‌های جدی به میراث فرهنگی و تاریخی هم وارد آمده است. اما تمام این آتش‌سوزی‌ها یک فصل مشترک دارند و آن بی‌توجهی‌ مستمر مدیران شهری و مسئولان میراث‌فرهنگی به مسئله ایمنی این مراکز است. در غالب موارد علت آتش‌سوزی‌ها در بازار اصفهان و تبریز و تهران و شهرهای دیگر، اتصال سیم‌های برق عنوان شده است. اما همچنان سیم‌های برق در بخش‌های مختلف بازار به حال خود رها شده و تجهیزات مدرن مورد نیاز حجره‌های بازار، روی همان زیرساخت‌های فرسوده بازار سوار می‌شوند و کسی به نوسازی و ساماندهی شبکه توزیع برق در دالان‌های بازار فکر نمی‌کند تا روزی که فاجعه از راه برسد. «جلال ملکی»، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی، اخیراً هشدار داده است مدیران شهری فکری به حال وضعیت ایمنی بازار تهران کنند. هرچند اظهارات او متمرکز بر وضعیت بازار تهران است، اما بسیاری از بازارهای تاریخی در شهرهای دیگر هم شرایطی مشابه بازار تهران دارند و توجه به ایمنی آنها موضوعی است که چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرد. بازارهایی که مثل یک بمب ساعتی هر لحظه ممکن است فاجعه بیافرینند و با‌توجه‌به اظهارات ملکی درباره محدودیت‌های امدادرسانی در این محدوده از شهر، می‌تواند ابعاد گسترده‌ای پیدا کند و خسارات قابل‌توجهی به جا گذارد و علاوه‌برآن، بخشی از هویت تاریخی شهر را برای همیشه از بین ببرد.

پیام‌ما، رسانه‌ای که برای طبیعت ، تاریخ و مردم می‌نویسد

داستان تکراری قطع درختان طولانی‌ترین خیابان خاورمیانه، سال‌هاست به یک ژانر تلخ و گزنده تبدیل شده، درست از همان‌جایی که «عبدالله مستوفی» در دهه ۱۳۲۰ در کتاب «شرح زندگانی من» نوشت «در زمان رضاشاه در خیابان پهلوی به فاصله هر دو متر، یک چنار و بین هر دو چنار یک بوته گل سرخ کاشتند. بنابراین، در دو سوی مسیر ۱۸ کیلومتری خیابان مجموعاً ۱۸ هزار چنار کاشته شد. البته برخی این تعداد را تا ۲۴ هزار اصله نیز برآورد کرده‌اند» و حالا تفاوت‌های زیادی بین آن تصویر مستوفیِ معروف است و تصویر امروزی خیابان و درخت‌هایی که دیگر به احترام عابران در تابستان کمری برای خمیده شدن ندارند. اما از حدود هفت دهه بعد، نه به‌بهای ساماندهی درختان ردیف‌شده و تنومند خیابان ولیعصر بلکه به‌بهانه خشک شدن، آوار سم‌های مختلف بود که ریشه درختان را می‌سوزاند و حالا جوی‌های خیابان ولیعصر بیشتر شبیه به میدان جنگی شده‌اند که میانه گودال‌های عمیق‌شان تنه نازکی از درختان بی‌سرپناه قد علم کرده‌اند، اما نه میانه همه گودال‌ها، که در برخی نقاط به‌طورکلی جوی‌ها خالی مانده‌اند از هر تنه سبز تنومند و حتی کم‌جانی!

در حالی‌که اداره‌کل میراث فرهنگی استان تهران، تخریب و نوسازی خانه تاریخی ولی‌الله پیرنیا را مشروط به حفظ کاربری مسکونی آن کرده بود، اسناد رسیده به «پیام ما» حاکی از آن است که این اداره‌کل با تغییر کاربری ملک مذکور از مسکونی به اداری موافقت کرده و تخریب خانه یادشده را برای مالک آن به‌شدت سودآور ساخته است.

|پیام ما| «خطر تخریب ساختمان سینگر» تیتر خبری بود که خیلی زود در میان علاقه‌مندان به تاریخ و میراث فرهنگی دست‌به‌دست شد و صاحب‌نظران و مسئولان میراث‌فرهنگی و مدیران شهری را وادار به واکنش کرد. موضوع در جلسه اخیر شورای شهر مطرح شد و آن‌طورکه مسئولان شهرداری و شورای شهر و میراث فرهنگی می‌گویند سندی مبنی‌بر درخواست مالک برای خروج اثر از فهرست ثبت و یا تخریب و نوسازی بنا در شهرداری و میراث فرهنگی ثبت نشده است. «محسن سعادتی»، معاون میراث‌فرهنگی استان تهران، در اظهاراتی هرگونه اقدام در مورد این بنا را غیرقانونی و «ممنوع» اعلام کرده است. در این میان، اما اظهارات «سید احمد علوی»، رئیس کمیته گردشگری شورای شهر تهران، قابل‌تأمل است که در مورد یک بنای ثبت‌ملی‌شده و دارای اهمیت‌ها و شاخصه‌های معماری فراوان، گفته است: «اگر وزارت میراث‌فرهنگی اعلام کند ساختمان فاقد ارزش میراثی است، شهرداری موظف به صدور مجوز تخریب می‌شود.»

|پیام ما| خانه ولی‌الله پیرنیا یکی از مجموعه‌خانه‌های خاندان پیرنیا در محدوده خیابان‌های لاله‌زار نو و منوچهری است که به‌تازگی با موافقت اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان تهران مجوز تخریب و نوسازی گرفته است. اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان تهران ابتدا این خانه را واجد ارزش اعلام کرده بود، اما پس از شکایت مالک، حکم دیوان عدالت اداری تخریب و نوسازی آن را تأیید کرد. باوجوداین، مجوز صادرشده توسط شهرداری منطقه ۱۲ با نقض قوانین و شرایط میراث‌ فرهنگی، به این ملک تراکم اداری داده و ضوابط طرح تفصیلی شهر تهران را نادیده گرفته است.