|پیام ما| بحث‌ها درباره آتش‌سوزی الیت، یکی از طولانی‌ترین آتش‌سوزی‌های جنگلی که هفته‌ها در کانون توجه بود، هنوز به پایان نرسیده است. انتقاد از آنچه گذشت و نگرانی درباره تکرار حریق، در روزهای گذشته جمعی از مسئولان، وکلا و حقوقدانان، کارشناسان و فعالان محیط‌زیست را در بنیاد حقوقی «بهمن کشاورز» گرد هم آورد. آنها ضعف اجرای قوانین، ناهماهنگی نهادی، انکار بحران و بی‌توجهی به پیشگیری و همین‌طور زمینه‌سازی برای تخریب و تصرف جنگل‌ها را در جایگاه محورهای اصلی بحران آتش‌سوزی‌های جنگلی مورد نقد قرار دادند.

|پیام ما| سازمان حفاظت محیط‌زیست در نشستی رسانه‌ای به اتهام «انفعال» در مواجهه با بحران الیت پاسخ داد و گزارش مجلس را غیرعلمی و متناقض خواند. معاونان این سازمان پیشنهاد برداشت درختان شکسته و افتاده برای جلوگیری از آتش‌سوزی را غیرکارشناسی دانستند و تأکید کردند زیر بار این اقدام نخواهند رفت. آنها در کنار دفاع از عملکرد نیروها، هشدار دادند آتش‌سوزی‌های جنگلی تغییر ماهیت داده، گسترده‌تر و شدیدتر شده‌اند و جنگل‌های کشور دیگر «فصل امن» ندارند.

دو هفته پس از پایان آتش‌سوزی جنگل‌های الیت در منطقه حفاظت‌شده چهارباغ، مجلس دو گزارش درباره علت‌های وقوع این حریق ۲۳‌روزه ارائه کرد. کمیسیون‌های امور داخلی و شوراها و همچنین کشاورزی هر دو بر نقش عوامل انسانی و همین طور تغییراقلیم و خشکسالی در بروز آتش‌سوزی و گسترش آن تأکید دارند و از ناکارآمدی مدیریتی و نبود زیرساخت کافی در حفاظت از جنگل‌ها و پیشگیری از حریق می‌گویند. پیشنهاد «پاکسازی درختان شکسته و افتاده» که در میان کارشناسان جنگل مخالفان بسیاری دارد، از جمله اشتراکات این گزارش‌هاست؛ اما نکته دیگری که به آن اشاره شده، انفعال سازمان حفاظت محیط‌زیست در مواجهه با این بحران است. البته این گزارش‌ها هیچ اشاره‌ای به عملکرد سازمان منابع‌طبیعی ندارد.

نزدیک به ۳۰ روز از شروع آتش‌سوزی در منطقه حفاظت‌شده «چهارباغ» می‌گذرد. بعد از آن، جنگل‌های ارسباران، ایلام و مناطق دیگری در مازندران طعمه حریق شدند. شدت آتش بالا و همچنان ضعف مدیریت سازمان‌های متولی بیش‌ازپیش عیان بود. در این میان، عده‌ای خشک‌دارها یا درختان افتاده و شکسته را عامل آتش‌سوزی و شدت آن عنوان کردند، افرادی که «وحید اعتماد»، دانشیار گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل دانشکده منابع‌طبیعی دانشگاه تهران، آنها را کسانی می‌داند که می‌خواهند از آب گل‌آلود برای بهره‌برداری از جنگل ماهی بگیرند. نبود مدیریت و وجود نداشتن هیچ زیرطرحی در جنگلداری کشور برای مهار آتش دیگر موضوعاتی بودند که او در گفت‌وگو با «پیام ما» مطرح کرد.

در ساعات نوشتن این گزارش جنگل‌های گلستان و ارسباران در آتش‌اند. تا ظهر روز سه‌شنبه، چهارم آذر، جنگل‌های الیت در منطقه حفاظت‌شده «چهارباغ» مازندران بعد از ۲۵ روز تحمل شعله‌های آتش درحال لکه‌گیری‌اند، اما گسترش دوباره آتش بعید نیست. دخالت عامل انسانی در این آتش‌سوزی از سوی مسئولان مربوطه قطعی دانسته شده و اکنون صحبت از دلیل آتش‌سوزی‌های متعدد در دیگر عرصه‌های جنگلی است. این هفته جنگل‌های کلاردشت، نوشهر و رامسر هم در آتش سوختند و حالا در گلستان محدوده محمدآباد، سوسرا، ساسنگ، شهرستان‌های گالیکش، کلاله، مینودشت آتش بر پاست، هم‌زمان با سوختن جنگل‌های ارسباران در آذربایجان‌شرقی. در سومین ماه پاییز، جنگل‌ها بارانی به خود ندیده و خشک و تشنه‌اند، اما شماری از فعالان حاضر در مناطق درگیر حریق معتقدند این آتش‌سوزی‌ها مشکوک‌اند. در همین حال، پیگیری‌های «پیام ما» از سازمان‌های حفاظت محیط‌زیست و منابع‌طبیعی دراین‌باره بی‌نتیجه است.

در ۲۳ روز آتش‌سوزی در «منطقه حفاظت‌شده چهارباغ»، یعنی از ۱۰ آبان تا ۳ آذرماه،‌ فعالان محیط‌زیست و کوهنوردان از آمل، قائمشهر، تهران، همدان، البرز، اسلامشهر، تبریز، بروجرد، کردستان، اصفهان، شیراز، چالوس، نوشهر، نور، نکا و کلاردشت و شهرهای دیگر عازم منطقه حریق شدند. گروهی از فعالان محیط‌زیست فارس هم کوله‌پشتی‌شان را بستند، از زن و فرزندشان خداحافظی کردند و برای خاموش کردن آتش راهی شدند، اما با اصرار مسئولان بر اینکه کار تمام و آتش خاموش شده، از میانه راه بازگشتند. در میان داوطلبان، یکی کارگر بود، یکی مسافرکش، یکی کشاورز، یکی معلم و یکی کارمند! هدف همگی هم یک چیز؛ «آب زدن بر تن سوخته الیت»!

جنگل‌های «الیت» مازندران و منطقه حفاظت‌شده «چهارباغ» بیش از سه هفته است که در آتش می‌سوزد و هنوز مهار نشده. این روزها بیش از همه چالش کمبود تجهیزات هوایی مدرن مطرح است و انتقادات گسترده‌ای را برانگیخته. «رحیم ملک‌نیا»، استاد منابع‌طبیعی، اما به «پیام ما» از معضل‌ بزرگ‌تر و عمیق‌تری می‌گوید؛ در این‌گونه‌ حریق‌ها مشکل اصلی نه کمبود تجهیزات، بلکه فقدان مدیریت مؤثر، برنامه عملیاتی جامع و هماهنگی دستگاه‌هاست.

در ساعاتی که مدیرکل بحران مازندران از «مهار ۸۰ درصدی» حریق جنگل‌های «الیت» می‌گوید، نیروهای مردمی، محیط‌زیست و منابع‌طبیعی با شعله‌های وحشی دست به گریبان‌اند. تا زمان نوشتن این گزارش در عصر سه‌شنبه، ۲۷ آبان، آتش‌سوزی در ارتفاعات منطقه حفاظت‌شده چهارباغ به هفدهمین روز رسیده است و آتش یک‌‌هکتاری که در بی‌توجهی رها شده بود، بیش از صد هکتار از عرصه جنگلی و مرتعی را درنوردیده است. تا امروز حتی آب دریا هم نتوانسته آتش را خاموش کند.

«مامان هیچی نیست»؛ البرز نیم‌خیز روی برانکارد نشسته بود، در آمبولانس را که جلوی بیمارستان گچساران باز کردند،‌ رو به مادرش این جمله را گفت. بعد صورت سیاه‌شده از دود و سوختگی‌اش را به سمت خواهر چرخاند: «مامان را آرام کن، من مشکلی ندارم.» انگار آب سردی روی صدیقه ریختند،‌ جانش آتش گرفت؛ مثل تن و بدن و ریه‌ البرز که برای نجات زاگرس و بلوط‌هایش سوخته بودند. صدیقه نمی‌دانست چه بر سر ریه برادرش آمده، باید زمان می‌گذشت. چه آن روز در بیمارستان گچساران که شش ساعت بیهوده نگهشان داشتند و چه روزهایی که در بیمارستان یاسوج بود. یکی‌یکی مسئولان آمدند‌، عکس گرفتند و رفتند تا اینکه یک روز پرستاری او را به گوشه‌ای کشید و گفت اگر می‌خواهی برادرت زنده بماند،‌ بفرستش اصفهان. صدیقه همه این روزها امیدوار بود زخم‌های برادرش به‌زودی خوب شوند و به خانه بر‌گردند، در اصفهان فهمید که حضور هشت‌روزه البرز در عملیات اطفای حریق ریه‌اش را پر از دود بلوط‌های آتش‌گرفته کرده است. البرز عصر جمعه ۳۰ خرداد تمام کرد؛ هر چند راه او ادامه یافت،‌ همچنان که نامش! «مردم از شمال و جنوب با ما همدردی کردند، حتی بعضی‌ از آنها که با من تماس گرفتند نمی‌‌توانستند فارسی صحبت کنند. همه گفتند البرز را دوست داشتند. یکی به‌نام البرز در منطقه‌ای دورافتاده در چهارمحال‌وبختیاری مدرسه ساخت، یکی جهیزیه عروس و داماد را به یاد البرز تهیه کرد. قله‌های زیادی را با خاطره او فتح کردند. اگر مردم نبودند، نمی‌دانم وضع ما چه می‌شد. افسوس می‌خورم که مدیران منابع‌طبیعی و محیط‌زیست قدر طبیعت را نمی‌دانند.»  آتش‌سوزی در کوهستان زاگرس در سال‌های اخیر جان‌ ۲۱ نفر را گرفته، از این تعداد ۱۹ نفرشان داوطلبانه برای اطفای حریق رفته بودند. آنها پدر و پسر کسانی بودند که زندگی‌شان پس از سوختن این عزیزان، در آتش افتاده است.

مدیرکل ستاد مدیریت بحران استانداری اصفهان اظهار کرد: ۹۵درصد آتش‌سوزی‌ها در عرصه‌های طبیعی مانند مراتع و جنگل‌ها به‌علت بی‌دقتی و خطای انسانی است.

سرپرست سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور بر لزوم تشکیل ستاد مدیریت بحران در مراکز استان‌ها و شهرستان‌ها برای پیشگیری از حریق جنگل‌ها تاکید کرد.