بایگانی مطالب: فرهنگ
سلبریتی‌زدگی و ماجرای امضای کتاب «سووشون»
نقدی بر فروکاستن فرهنگ به شهرت
کتاب‌سازی، آفت پنهان
پس از برگزاری ۳۶ دوره از نمایشگاه کتاب، اکنون این رویداد فرهنگی جایگاهی دلخواه برای همه کسانی شده است که با کتاب و نشر آن پیوند دارند. هرساله تازه‌ترین عنوان‌ها، در نمایشگاه به‌دست دوستداران کتاب می‌رسد و آگاهی از آنچه در گذر یک سال چاپ و پخش شده است، در این میعادگاه فرهنگی به‌دست می‌آید. ازاین‌رو، شاید برگزاری نمایشگاه کتاب را بتوان مهمترین رویداد فرهنگی دانست که با صنعت نشر ایران پیوند دارد. همواره و هرساله نیز شمار بازدیدکنندگان از نمایشگاه فزونی می‌گیرد و خواستاران کتاب را، که شمارشان البته بسیار نیست، به‌سوی خود می‌کشد. اما نباید شمار این بازدیدکنندگان را سنجه‌ای برای دلبستگی ایرانیان برای خواندن کتاب دانست؛ زیرا شوربختانه بازدیدکنندگان بسیاری هستند که تنها برای سرگرمی و گذران وقت راهی نمایشگاه می‌شوند! این را از شمارگان و تیراژ پایین کتاب در ایران می‌توان گمان بُرد. هنوز برای آنکه عادت پسندیده کتابخوانی در میان مردم آنگونه گسترش پیدا کند که همسنگ با دیرینگی تمدن و فرهنگ ما باشد، راهی دراز در پیش است.
پادکست ۲۵ اردیبهشت
شاهنامه‌خوان‌ها کوچ می‌کنند؟
فردوسی پس از هزار سال دوباره به دنیای ما بازگشته است. شاهنامه را این روزها بسیاری از پدرومادرها برای کودکانشان می‌خوانند و در شبکه‌های مجازی دوره‌های آموزشی آن با روش‌های نوین برگزار می‌شود. سیاوش و رستم و فریدون و… نام بسیاری از متولدان نسل زد شده است. اسطوره‌ها و افسانه‌ها، به‌همراه روایت‌های تاریخی هویت‌بخش هر ملتی است. هویت ما ایرانیان نیز ریشه در اسطوره‌ها و داستان‌های حماسی و روایت تاریخی پرباری دارد که همگی در شاهنامه جمع آمده‌اند. شاهنامه در نسل کهن و پیش از ورود ایرانیان به جهان آموزشی مدرن در خانه بیشتر مردم ایران بود و بزرگان خانواده برای کودکان می‌خواندند اما این سنت در دوره‌هایی رنگ باخت و حال دوباره ظهور شاهنامه سوالات بسیاری را برای گروه‌های مرجع جامعه ایجاد کرده. آیا این اقبال و توجه به شاهنامه، می‌تواند هویت‌یابی و وطن‌دوستی نسل جدید را به‌همراه داشته باشد؟ آیا می‌توان به کلاس‌ها و جلسه‌های شاهنامه‌خوانی دلخوش باشیم و امید ببندیم که فرزندان ایران، با هویت ایرانی آزاده و آزاداندیش باشند؟ هرچند که در تب بازگشت این شاعر پارسی‌گوی آمارهای مهاجرت نسل زد تکان‌دهنده است. به‌بهانه روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی از «بهروز محمودی بختیاری» که عضو هیات‌علمی دانشگاه تهران است، پژوهش‌های مختلفی در زمینه زبان فارسی و آموزش زبان فارسی دارد و در زمینه ارتباطات در گروه هنرهای نمایشی آموزش می‌دهد، درباره توجه عمومی به شاهنامه و زبان فارسی، این دو هویت‌ساز ایرانی، پرسیدیم و اینکه آیا این جریان، می‌تواند پایا و هویت‌بخش باشد؟ محمودی بختیاری اما الفت با شاهنامه را الفت دیرین همه ایرانیان می‌داند که اتفاقاً در عصر ارتباطات و در بی‌توجهی ایرانیان، زیر انبوهی از تبلیغات مهاجرت در حال خفه شدن است.
قاب‌های شکسته مستندهای سبز
در غیاب دوربین‌های مستندسازان محیط‌زیست، بحران‌ها در حال شدت‌گرفتن‌اند. در سال‌های اخیر، با توجه به تشدید خشکسالی، تغییراقلیم، نابودی زیستگاه‌ها و خطر انقراض گونه‌های جانوری اهمیت ساخت این نوع مستندها بیشتر به چشم می‌آید. بااین‌حال، چالش‌هایی که بر سر راه مستندسازان این حوزه قرار دارد، روند تولید را کند می‌کند. «پیام ما» در بررسی‌های خود تلاش کرد به آماری از روند و تعداد ساخت این مستندها برسد، اما ازآنجاکه آمار جامعی از ساخت این نوع مستندها وجود ندارد، مقایسه تعداد مستندهای حاضر در جشنواره‌های داخلی مانند فجر و سینما حقیقت طی سال‌های مختلف حاکی از کاهش یافتن تعداد آنهاست. این درحالی‌است که در شرایط کنونی که کشور با بحران‌های محیط‌زیستی مختلف دست‌به‌گریبان است، چنین مستندهایی می‌توانند برای تحلیل این مسائل و پیدا کردن راه‌حل مناسب راهگشا باشد. اما با اینکه این نوع مستندها در محفل‌های محیط‌زیستی و بین مخاطبان بیشتر مورد اقبال عمومی قرار می‌گیرند، در بین مسئولان دولتی نادیده گرفته می‌شوند. این نکته‌ای است که مستندسازان این حوزه هم در گفت‌وگو با «پیام ما» به آن اشاره می‌کنند و از نبود حمایت‌های لازم در روند تولید و پخش می‌گویند.
دیگراندیشی و دگریاری با «آش شیر»
کتابخانه قسطی
خرید قسطی دیگر به طبقه موسوم به متوسط هم رسیده است. نه‌تنها فروشگاه‌های بزرگ قسطی‌فروشی لوازم خانگی این روزها رونق گرفته، بلکه مدتی است محصولات فرهنگی هم قسطی شدند. مشاهدات میدانی «پیام ما» از نمایشگاه کتاب تهران نشان می‌دهد این نمایشگاه رونق چندانی ندارد. به‌نظر می‌رسد مدت‌هاست که شعارهای «نگران پرداخت هزینه کتاب نباشید!» یا «کتاب را الان بخر، بعداً پرداخت کن!»، به‌دلیل گرانی این محصول فرهنگی، جایگزین خرید نقدی کتاب شده است. این گزینه اگرچه به‌نفع دوستداران کتاب است، اما یک پیام مهم دارد؛ هزینه فعلی کتاب با درآمد خانوارها همخوانی ندارد. همان‌طورکه گزارش «دیجی‌پی» در سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد، بیشتر از ۳۴۰ هزار کتاب با اعتبار چهارقسطه خریداری شده است.
جوان‌ها می‌دوزند، زمین نفس می‌کشد!
«آیا طراحان جوان در ایران می‌توانند در مسیر مد پایدار حرکت کنند؟» این پرسشی بود که در جمع انجمن طراحان پارچه و لباس ایران مطرح شد؛ سؤالی که دبیر انجمن، آن را بهانه‌ای برای اشاره به یکی از دغدغه‌های جدی این نهاد دانست: «ما به‌طور مستمر در حال برگزاری نشست‌ها و سمینارهایی برای ترویج فرهنگ مد پایدار هستیم تا طراحان و مصرف‌کنندگان را با اهمیت استفاده از مواد پایدار و تولید مسئولانه آشنا کنیم.» او از برنامه‌هایی گفت که قرار است بستری برای حمایت‌های مالی و مشاوره‌ای از طراحان جوان فراهم کند؛ برنامه‌هایی که اگر به‌درستی اجرا شوند، می‌توانند مد پایدار را از یک شعار، به واقعیتی در صنعت پوشاک ایران تبدیل کنند.
اندوه محترم بندر
رقص ملودی‌ها در آغوش دریا
صدای نی‌انبان از ساحل بندرعباس بلند می‌شود و ریتم یزله در کوچه‌های بوشهر جان می‌گیرد. در جزیره قشم، آواهای آیین زار، حکایت مراودات تاریخی این سرزمین را بازگو می‌کنند. اینجا در ساحل خلیج‌فارس، جایی که موج‌ها با آفتاب داغ هم‌‌صدا می‌شود، موسیقی جریان دارد که روایتگر زندگی‌ست؛ حکایت‌هایی از سفرهای ملوانان، آوازهایی برای شفا و آرامش و ردپایی از فرهنگ‌های دوردست که به دل این خاک راه یافته‌اند. این موسیقی فقط نغمه نیست؛ حافظهٔ یک سرزمین است. گذشته را به آینده پیوند می‌زند و در دل هر ضرب‌آهنگش، ردپای هویت و استقامت مردمانی دیده می‌شود که حتی در طوفانِ زمان، صدایشان خاموش نشده است. سید فواد توحیدی، پژوهشگر و نوازنده موسیقی نواحی در گفت‌وگو با «پیام ما» از چگونگی شکل‌گیری این نغمه‌ها گفته است؛ اینکه چطور اقلیم و فرهنگ بر شکل‌گیری موسیقی نواحی جنوب ایران تاثیر گذاشته. به اعتقاد او، در روزگار تسلط موسیقی پاپ و نفوذ فضای مجازی باید مراقب بود که این گنجینه بومی در خطر فراموشی قرار نگیرد.
