بایگانی مطالب: میراث و فرهنگ
کشف خانه ابدی با تزئینات خلاقانه
| پیام ما | «این دخمک/... پسر نیکداد؟/ بهشت /برین بهرش/ باد.» این جملات در پنج سطر بر کتیبهای که اخیراً در نقشرستم خوانده شده، نقش بسته است. کتیبهای تدفینی متعلق به عصر ساسانی و به زبان پهلوی کتابی. کتیبههای تدفینی در کاوشها و مطالعات باستانشناسی بخش مهمی از نوشتههای مرتبط با سنت زرتشتی هستند. ازآنجاکه مجموعه نقشرستم، ماهیتی آیینی دارد در این محدوده و محوطههای اطراف آن بارها کتیبههای مشابه بهدستآمده است. کتیبه اخیر اما تزئیناتی دارد که توجه باستانشناسان را به خود جلب کرده است.
صنایع دستی در برنامه حاضر است در میدان نه!
باگذشت نزدیک به یک سال از فعالیت دولت چهاردهم، حوزه صنایعدستی کشور هنوز با پرسشهایی بنیادین مواجه است: سهم واقعی این حوزه در برنامهریزیهای کلان کجاست؟ چه نسبتی میان سیاستهای رسمی و زیست هنرمندان در میدان وجود دارد؟ آیا از مرحله شعارهای حمایتی عبور کردهایم یا هنوز در دام تصدیگری دولتی و کلیگویی گرفتار ماندهایم؟ «مریم جلالی» معاون صنایعدستی کشور در گفتوگو با «پیام ما» از چهار ابرپروژه تحولی سخن میگوید؛ پروژههایی که قرار است مسیر «معاصرسازی»، «حکمرانی دادهمحور»، «خصوصیسازی واقعی» و «صادراتمحور شدن» صنایعدستی را هموار کنند. بااینحال، آنچه در میدان دیده میشود، همچنان ناهمگونی در سیاستگذاری، ضعف در زیرساخت داده، فقدان نظامنامه حمایت شفاف، و مهمتر از همه، تکرار انتزاعی مفاهیمی است که تاکنون منجر به بهبود وضعیت هنرمندان نشدهاند. جلالی همچنین به سند پنجساله صنایعدستی، تلاش برای تثبیت جایگاه این حوزه در برنامه هفتم توسعه، و نیز پیوند صنایعدستی با اقتصاد خلاق اشاره میکند؛ اما سؤالی که همچنان باقی است، این است که: این اسناد و راهبردها تا چه اندازه قابلیت اجرا دارند و چگونه میتوانند به نجات صنایعی که نفسشان به شماره افتاده کمک کنند؟ آیا نظام سیاستگذاری صنایعدستی در ایران، واقعاً در حال گذار از نگاه نمایشی و رویدادمحور به یک حکمرانی مشارکتی و مسئلهمحور است؟ آیا صدای هنرمندان از حاشیه به متن تصمیمسازی راه یافته است؟ و آیا میتوان به ایجاد زنجیره ارزش پایدار در این حوزه امید بست؟ اینها پرسشهایی است که تلاش کردهایم در گفتوگو با معاون صنایعدستی، پاسخی برای آنها بیابیم.
جنبش مشروطه زنان ادامه دارد
۱۲۰ سال از روز امضای فرمان مشروطیت به دست مظفرالدینشاه میگذرد؛ جنبشی که نقطه عطفی در ورود مدرنیسم به ایران بود و زنان هم نقش اثرگذاری در آن داشتند. آنان نخستین تلاشها را برای برداشتن موانع حضور زنان در جامعه انجام دادند. زنانی که پردهنشین بودند و حتی اجازه تحصیل به آنها داده نمیشد. در منابع تاریخی آمده در یکی از مبارزات زمان مشروطه در تبریز، مبارزی مورد هدف واقع شده بود که اجازه درمان نمیداد. این گزارش را به ستارخان دادند. ستارخان از مبارز پیگیر شد و میگویند در گفتوگویی که در خلوت داشتند ستارخان میفهمد که این مبارز زن است و در پوشش مردانه تفنگ به دست گرفته و به میدان آمده. گزارشهای جستهوگریخته دیگری هم نشان میدهد که زنان در بسیاری پشتصحنههای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی حضور یافتند و با تشکیل انجمنها، حمایت از اعتصابها و برپایی مدارس دخترانه، پیشگام شدند. اگرچه نام برخی از این زنان پیشرو در تاریخ ثبت شده، اما بسیاری دیگر گمنام باقیماندهاند؛ زنانی که در سایهها با جسارت، پیگیر حقوق و آزادیهای خود بودند و به گفته «فرزانه ابراهیمزاده»، پژوهشگر تاریخ جنبشی که آغاز کردند، تا امروز ادامه دارد.
مسئولیت تاریخی برای نجات از فرونشست
|پیام ما| وزیر میراثفرهنگی و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در جلسهای مشترک از تهدید فرونشست برای هویت ایران، پیوند ناگسستنی فرهنگ و محیطزیست و ضرورت حفاظت از سرزمین و تاریخ آن گفتند. آنها در هجدهمین نشست شورای راهبردی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از یک سو از برنامه گردشگری صحبت کردند و از سوی دیگر درباره گردشگری بیتوجهی به محیطزیستی زنهار دادند. در این نشست، در حالی که «سیدرضا صالحی امیری»، وزیر میراثفرهنگی از برنامههایی چون تغییر کاربری اراضی و بهرهبرداری از حریم رودخانهها را از مشوقهای اصلی دولت در حوزه گردشگری معرفی میکرد، «شینا انصاری»، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، درباره توسعه گردشگری بدون پیوستهای محیطزیستی و آسیب جدی به اکوسیستم هشدار داد.
پایتخت مادها جولانگاه قاچاقچیان
|پیام ما| روز شنبه فرمانده یگان حفاظت میراثفرهنگی استان همدان از دستگیری سه حفار غیرمجاز در حریم محوطه جهانی هگمتانه خبر داد. این افراد که به بهانه تعمیرات در مغازهای در حریم این اثر جهانی اقدام به حفاری غیرمجاز کرده بودند، بازداشت شدند. به گفته سرهنگ جواد خدامرادی ۲۰ قطعه شیء تاریخی مربوط به دوران میانه اسلامی از این افراد کشف و ضبط شده است. این اولینبار نیست که حفاری در ساختمانهایی در محدوده تاریخی شهر همدان منجر به کشف آثار و دستگیری حفاران غیرمجاز میشود. سال گذشته هم اعلام شد ۲ باند حفاران غیرمجاز که به حفاری در داخل منازل مسکونی اقدام میکردند شناسایی و دستگیر شدند. اما این بار این اتفاق در حریم ثبتی محوطه جهانی هگمتانه افتاده است. محدودهای که آزادسازی آن مدتهاست نیازمند پیگیری و تأمین اعتبار است.
چالش بر سر روایتهایی از طبیعت
|پیام ما| کتاب پرفروش «مسیر نمک» که داستان پیادهروی طولانی و تحول زندگی یک زوج را در دل طبیعت روایت میکند، بهعنوان یکی از نمادهای خاطرات طبیعت شناخته شد و میلیونها نسخه فروش داشت. اما حالا این اثر با رسواییهایی جدی روبهروست؛ اتهام اختلاس نویسنده و اغراق در شدت بیماری همسرش، پرسشهای مهمی درباره صداقت و اخلاق در ژانر خاطرات طبیعت بهوجود آورده است. گفته میشود این رسواییها نه تنها اعتبار کتاب را زیر سوال برده، بلکه آینده این نوع روایتها را نیز به چالش کشیدهاند.
دارابگرد در گرداب فروچالهها
ثبت جهانی دارابگرد، سالها یکی از وعدههای مدیران استان فارس و شهرستان داراب به مردم بوده، وعدهای که گویی مدیران قرار نیست برای تحقق آن گام اجرایی بردارند. بیش از یک دهه است که فعالان میراث فرهنگی درباره تبعات فرونشست در این منطقه و همچنین گسترش حفاریهای غیرمجاز هشدار میدهند. فرونشست در دارابگرد آنقدر پیشروی کرده و چاههای غیرمجاز آنقدر جان زمین را مکیدهاند که در این محدوده به جای شکافهای ناشی از فرونشست باید از «فروچالهها» سخن گفت. فروچالههایی که عمق برخی از آنها تا دو متر هم میرسد و این روند رو به افزایش است. با اینهمه هنوز مطالعات دقیقی در این زمینه در دارابگرد صورت نگرفته است. سیاست و رویکرد مدیران اما همچنان وعده ثبت جهانی است. با وجود چالشها و مشکلات و تهدیدات جدی پیرامون این اثر باستانی، باید پرسید که ثبت جهانی این اثر چه گرهی از مشکلات آن باز خواهد کرد؟ آیا الزامات حفاظتی مورد نظر یونسکو در مورد این اثر رعایت شده است؟ پس از یک دهه از تشدید فرونشست در عرصه و حریم این اثر چه اقدامی برای کنترل آسیبهای ناشی از آن در این محدوده صورت گرفته است؟ حتی اگر یونسکو با ثبت این اثر در فهرست میراث جهانی موافقت کند، چه برنامه حفاظتی برای آن تدوین شده است؟
حریم مسجد جهانی عتیق از پاتوق معتادان تا حصر توسعه
نابسامانیها در حریم مسجد عتیق اصفهان که بسیاری آن را «موزه معماری ایران» مینامند، آنقدر ریشه دوانده که اثراتش را میتوان در تخریب تدریجی و عامدانه خانههای ابواسحاقیه، عبور مترو و گودبرداری در گذر کمرزرین و رسیدن رطوبت فاضلاب به دیوارهای این اثر جهانی دنبال کرد. با وجود تمام هشدارهایی که درباره وضعیت این بنا داده میشود، سودای توسعه غیراصولی همچنان به سر مدیران شهری اصفهان است. در هفته پیشرو قرار است جلسه شورای فنی میراث فرهنگی به میزبانی اصفهان برگزار شود. جلسهای که موضوع حریم مسجد جامع و همچنین پرونده ثبت خانههای تاریخی محله ابواسحاقیه از مهمترین موضوعات آن خواهد بود. اما به نظر میرسد به سامان رسیدن وضعیت این محدوده مستلزم تغییر رویه و نگاه در میان مدیران شهری و متولیان میراث فرهنگی است.
جاودانگی کلیسای نوتردام با کمک مایکروسافت
فردای روزی که کلیسای نوتردام در آتش سوخت و بسیاری از مردم جهان را شوکه کرد، نام «اندرو تالون»، تاریخنگار بلژیکی و دانشیار کالج هنر واسار، به زبانها افتاد. او سه سال قبل، با اسکنرهای لیزری یک نسخه دیجیتال کامل و دقیق از نوتردام تهیه کرده بود. نسخهای که دقت آن به پنج میلیمتر میرسید. هدف تالون از تهیه این نسخه دیجیتال یک آزمایش فنی بود، اما نتیجه کارش در بازسازی نوتردام نقش مهمی ایفا کرد. مدل دیجیتالی او به نقشهای ارزشمند برای بازسازی نوتردام تبدیل شد. با کمک این مدل، معماران توانستند طاقها، پل معلق و تزئینات پیچیده را با دقت میلیمتری دوباره طراحی کنند. اندرو یک سال پیش از آتشسوزی نوتردام در ۴۹سالگی از دنیا رفته بود، اما میراث ارزشمند او و شیوه دقیق ثبت دیجیتال یک بنای تاریخی برای دنیا باقی ماند؛ میراثی که میتواند آثار تاریخی را حفظ و جاودانه کند. شش سال بعد از آن آتشسوزی عظیم و هشت ماه پس از پایان پروژه بازسازی نوتردام، خبر رسیده که قرار است کپی دیجیتال این بنا بهشکل سهبعدی و با دقت و جزئیات بیشتر توسط مایکروسافت تهیه و در موزه نوتردام ارائه شود. این پروژه نخستین پروژه کپی دیجیتال یک بنای تاریخی نیست، اما بهگفته مجریان آن جامعترین و کاملترین کپی دیجیتال در نوع خود است. مرور جزئیات منتشرشده از این پروژه این نوید را میدهد که بهرهگیری از فناوری در حیطه میراثفرهنگی قرار است آیندهای متفاوت برای آثار تاریخی رقم بزند، آیندهای که در آن میراث گذشتگان با تمام جزئیات جاودانه میشوند. اما اینکه شانس جاودانگی نصیب کدامیک از آثار ارزشمند تاریخی جهان میشود، موضوعی است که پیششرطهای فراوانی دارد که مهمترین آن اراده دولتها و نگاه آنها به مقوله میراثفرهنگی است.
جنگ نابرابر کورهها و فیوزها
هنوز موانع صادراتی، بازاریابی و رعایت حقوق مالکیت فکری و معنوی در حوزه صنایعدستی بهصورت کامل رفع نشده که قطعی برق و خاموشیهای گسترده، دردسرهای هنرمندان و تولیدکنندگان را مضاعف کرده است. یکی از هنرمندان فعال در حوزه سفال و سرامیک از مشکلات ناشی از قطعی برق در کارگاهش میگوید و معتقد است قطع سراسری برق نهتنها به توزیع یکنواخت انرژی کمک نمیکند، بلکه موجب مصرف انرژی و آلودگیهای محیطزیستی بیشتر حداقل در حوزه صنایعدستی میشود. او که هشتسالی میشود در حوزه سرامیک کار میکند و هنوز هم بیمه صنایعدستی ندارد، بدون پشتوانه مالی و با سختیهای بسیاری مسیرش را ساخته و حالا عمده محصولاتش به کشورهای دبی، بحرین، فرانسه و کانادا صادر میشوند.
