بایگانی مطالب: میراث فرهنگی
فرزند راستین ایــــــــران
یادبود «اسماعیل یغمایی»، باستانشناس پیشکسوت، برگزار شد
«جایکا» رفت، ما ماندیم و لنجهای چوبی
قشم یکی از زیباترین جزایر ایران و تنها ژئوپارک جهانی کشور است؛ جزیرهای که با قصهها، آیینها و خردهفرهنگهای گوناگون پیوند خورده است. یکی از جلوههای ارزشمند فرهنگ بومی قشم، ساخت شناورهای چوبی است؛ میراثی دریایی که امروز با خطر فراموشی و نابودی روبهروست. بااینحال، مردم جزیره با راهاندازی موزه فضای باز شناورهای چوبی، برای حفظ و معرفی این میراث ارزشمند گام برداشتهاند. سالها پیش، «جایکا» یا آژانس همکاریهای بینالمللی ژاپن نیز با اجرای پروژهای سهساله، برای آموزش و توانمندسازی جامعه محلی وارد میدان شد. این پروژه دستاوردهای متعددی داشت که یکی از مهمترین آنها، تربیت کنشگران میراث فرهنگی و دریانوردانی بود که امروز با اصول راهنمایی گردشگران نیز بهخوبی آشنایند. دراینباره با «علی پوزن»، مؤسس موزه فضای باز شناورهای چوبی گوران در قشم، فعال گردشگری و کنشگر میراث فرهنگی، گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید.
«شــــاهدژ»؛ روایــــــت ناتمام «اسماعیلیان» پیش از الموت
ثبت جهانی مجموعه قلعههای اسماعیلی ایران با محوریت الموت، بار دیگر نام یکی از مهمترین دژهای تاریخی کشور را در کانون توجه پژوهشگران و افکار عمومی قرار داد؛ رویدادی که فراتر از یک موفقیت در عرصه میراث فرهنگی، فرصتی برای بازخوانی جغرافیای قدرت و شبکه استحکامات اسماعیلیان در ایران به شمار میرود. با این حال، این پرسش نیز همزمان پررنگتر شده است که آیا روایت این میراث تاریخی تنها به الموت محدود میشود یا در دیگر نقاط ایران نیز دژهایی وجود دارند که در شکلگیری این تاریخ نقشی بنیادین داشتهاند، اما در سایه شهرت الموت کمتر دیده شدهاند؟ در جنوب اصفهان و بر فراز «کوه صفه»، شاهدژ همچنان یکی از مهمترین حلقههای این روایت تاریخی است؛ محوطهای که اهمیت آن تنها به بقایای یک استحکام نظامی و آن هم فقط دورۀ اسماعیلی محدود نمیشود و بررسی آن میتواند ابعاد تازهای از تاریخ سیاسی، مذهبی و نظامی ایران در قبل و بعد از اسلام را آشکار کند. در روزهایی که ثبت جهانی الموت نگاهها را دوباره به میراث اسماعیلیان معطوف کرده است، با علی «شجاعی اصفهانی»، عضو هیئت علمی گروه باستانشناسی دانشگاه هنر اصفهان درباره جایگاه شاهدژ در این روایت تاریخی، وضعیت پژوهشهای باستانشناسی، چالشهای حفاظت و ظرفیتهای کمتر شناختهشده این محوطه، گفتوگویی داشتهایم که در ادامه میخوانید:
کشف کتیبه سنگی پهلوی اول در جریان مرمت دبیرستان تاریخی انوشیروان دادگر تهران
در جریان فاز نخست عملیات مرمت دبیرستان تاریخی انوشیروان دادگر تهران، کارشناسان میراث فرهنگی موفق به کشف و نمایانسازی یک کتیبه سنگی ارزشمند متعلق به سال ۱۳۲۶ خورشیدی در ایوان جنوبی این بنای دوره پهلوی اول شدند.
اینجا انسانِ دیرینه خانه داشت
کرمانشاه یکی از کهنترین سکونتگاههای شناختهشده بشر، منطقهای مملو از آثار باستانی و دارای اقلیمی چهارفصل است. تا پیش از این، بسیاری از کارشناسان معتقد بودند ایران نخستین زیستگاه بشر بوده است، اما اکنون بر این باورند که که نخستین سکونتگاه بشر را نمیتوان با اطمینان مشخص کرد. پیشتر، بهشهر نیز یکی از نخستین سکونتگاههای بشر معرفی شده بود. به هر روی، حتی بدون در نظر گرفتن این احتمال نیز کرمانشاه سرشار از شگفتی است. یکی از این شگفتیها، «اورامانات» یا «هورامانات» است که مردادماه شش سال پیش، در اجلاس یونسکو به ثبت جهانی رسید. «معبد آناهیتا» از دیگر شگفتیهای این استان است که ضوابط عرصه و حریم حفاظتی آن بهتازگی بازنگری شده است. کرمانشاه با موسیقی و ادبیات نیز پیوندی عمیق دارد؛ همانگونه که یکی از مثلهای فارسی میگوید: «بیستون را عشق کَند و شهرتش فرهاد برد.»
متـــــــرو در حریم تاریخ
هشدارها درباره عبور خط ۲ مترو اصفهان از محدوده تاریخی سلجوقی و ادعای آسیب به ۴۰ بنای ارزشمند، اکنون وارد مرحله بررسی علمی شده است. مدیرکل میراثفرهنگی استان اصفهان میگوید نه هشدار کارشناسان را رد میکند و نه گزارشهای مترو را بدون بررسی میپذیرد؛ پاسخ نهایی باید از مسیر مطالعات مستقل به دست آید.
معنی نام «الموت» چیست؟
پرونده «دژ الموت و استحکامات وابسته» در چهل و هشتمین کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر بوسان کره جنوبی به ثبت جهانی رسید. به همین مناسبت، ریشهشناسی تاریخی واژه الموت بر اساس پژوهشهای استاد منوچهر ستوده و متون کهن فارسی بازخوانی شده است که نشان میدهد این نام به معنای «آشیانه عقاب» یا «آموزش عقاب» است.
از بقایای جنگ جهانی تا معماری مدرن و فسیلهای ماهی
کمیته میراث جهانی یونسکو تاکنون ۲۵ اثر فرهنگی، طبیعی و مختلط را در فهرست میراث جهانی ثبت کرده است؛ مجموعهای متنوع که از محوطههای فسیلی و بقایای جنگ جهانی دوم تا بناهای سنتی و نمونههای معماری مدرن را دربرمیگیرد. چهلوهشتمین اجلاس این کمیته از ۱۹ تا ۲۹ ژوئیه در بوسان کرهجنوبی برگزار میشود؛ نخستین میزبانی این کشور از اجلاس میراث جهانی.
الموت جهانـــــــی شد
ثبت جهانی «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» در چهلوهشتمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو در بوسان کرهجنوبی، شمار آثار جهانی ایران را به ۳۰ رساند. پروندهای که پس از بیش از دو دهه پژوهش، حفاظت و مستندسازی به نتیجه رسید و میتواند به حفاظت بهتر از این مجموعه، توسعه گردشگری و رونق اقتصاد محلی کمک کند. همزمان، اعزام هیأت ایرانی به این نشست و هزینههای اعلامشده برای آن با انتقاد برخی نمایندگان مجلس نیز همراه شد.
ثبت جهانی «دژ الموت» در یونسکو
پرونده «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» در چهلوهشتمین کمیته میراث جهانی یونسکو در بوسان کره جنوبی به ثبت رسید تا سیامین اثر ایران در فهرست جهانی قرار گیرد. این موفقیت که حاصل ۲۰ سال پژوهش میدانی است، نه تنها شکوه معماری دفاعی و دانش مهندسی ایرانیان در دل البرز را به جهان معرفی میکند، بلکه مسیری تازه برای توسعه گردشگری پایدار و حفاظت علمی از این قلمرو تاریخی میگشاید.
