نه سال از آن روز می‌گذرد که سازمان ملل متحد، ۲۱ آوریل (یکم اردیبهشت) را به‌عنوان روز جهانی خلاقیت نام‌گذاری کرد؛ روزی برای یادآوری نقش حیاتی خلاقیت در توسعه پایدار و حل مشکلات جهانی. بااین‌حال، در این میان، نقش حیاتی آموزش در پرورش این خلاقیت، اغلب نادیده گرفته می‌شود. در گذشته، حفظ اطلاعات، سنگ بنای آموزش بود؛ اما امروزه، نظام‌های آموزشی در کشورهای پیشرو، رویکردی متفاوت در پیش گرفته‌اند و پرورش «خلاقیت» را به‌عنوان مهارت کلیدی در اولویت قرار می‌دهند. برنامه‌ریزان آموزشی معتقدند خلاقیت علاوه بر آنکه محرکی برای نوآوری و پیشرفت اقتصادی است، با رشد فردی، سلامت روان و توانایی حل مسئله نیز ارتباط مستقیم دارد. این باور، منجر به تحولی چشمگیر در بسیاری از کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا شده است. خلاقیت دیگر یک مهارت جانبی نیست، بلکه به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی آموزش شناخته می‌شود. این تغییر، نشان‌دهنده درک عمیق‌تری از اهمیت خلاقیت در شکل‌دهی آینده است.

خلاقیت یک موهبت ذاتی و مخصوص افراد خاص نیست؛ بلکه مهارتی است که می‌توان و باید آن را آموخت و پرورش داد. اما آیا نظام آموزشی و فضای تربیتی ما بستر مناسبی برای رشد این مهارت فراهم می‌کند؟ پاسخ متخصصان و فعالان حوزه کودک به این پرسش اغلب منفی است. در نظامی که محور اصلی آن حفظ‌کردن مطالب و رقابت نمره‌محور است، عناصر کلیدی خلاقیت مانند «تفکر واگرا»، کارگروهی و به‌ویژه «تفکر انتقادی» به حاشیه رانده می‌شوند. در چنین سیستمی، پرسش‌گری نه یک ارزش که یک تهدید تلقی می‌شود و دانش‌آموز به‌جای پرورش قوه تخیل و تحلیل، به شنونده‌ای منفعل و حرف‌شنو تبدیل می‌شود. این مشکل اما صرفاً به مدرسه محدود نیست و از دل خانواده‌هایی آغاز می‌شود که خواسته یا ناخواسته با سرکوب خیال‌پردازی‌های کودکانه یا هراس از اشتباهات فرزندشان، بال‌های خلاقیت او را پیش از پرواز می‌بندند. آنچه در ادامه می‌خوانید نگاهی است به موانع پرورش خلاقیت در ایران و ضرورت یک تغییر بنیادین در شیوه نگاه ما به فرایند یادگیری و تربیت نسل آینده.