مراکز درمانی پایتخت در پنج‌ ماه گذشته ۴۰ اخطار محیط‌زیستی درباره نحوه مدیریت پسماندهای پزشکی دریافت کرده‌اند. این خبر را «زهره عبادتی»، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهر تهران، به «پیام ما» اعلام کرد. این درحالی‌است که به‌گفته او و «خادم ثامنی»، مدیرکل مرکز پسماند سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور، بیشترین نگرانی‌ها در رابطه با پسماندهای باقیمانده از مراکز درمانی کوچک است. «محسن فرهادی»، مدیرکل سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، نیز در گفت‌وگو با «پیام ما» با اشاره به تعداد بالای مراکز درمانی کوچک، امکان بروز خطا در مدیریت پسماند این مراکز را تأیید کرد. ‌

سه سال از آن بهاری که اهالی سراوان مقابل ماشین‌های حمل زباله برای چند هفته ایستادند تا زباله‌ به جنگل نرسد، می‌گذرد. سه سال بعد از آن برخوردهای سخت با مردمی که دهه‌ها از بو و کوه چند‌صدمتری زباله خسته بودند، «فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت، در هفته گذشته به گیلان سفر کرد و گفت «موضوع زباله در گیلان قابل‌حل است؛ چون زباله در شمال کشور هنوز به مرحله بحران نرسیده است.» از نظر سخنگو، کوه‌های زباله در جنگل و ساحل، نبود سایت‌های استاندارد، مشکل گسترده کارخانه کود آلی و زباله‌سوزها، بی‌توجهی به تفکیک از مبدأ و زباله‌های سرگردان در روستاها و اعتراضات و بستن راه بر ماشین‌های حمل زباله هنوز به مرحله بحرانی نرسیده! این صحبت‌ها در حالی از سوی نماینده دولت مطرح شده است که از اسفند گذشته صدای دهیاران روستاهای گیلان بلند بود. آنها سردرگم میان عملکرد استانداری برای مدیریت پسماند قرار گرفته‌ بودند؛ زمانی به‌اجبار سطل‌های زباله از روستاها جمع شد و به آنها گفتند خودشان باید زباله‌های روستاهایشان را مدیریت کنند و حالا به آنها گفته شده به‌اجبار باید سطل زباله بگذارند. آنها می‌پرسند چه چیزی در این چند سال تغییر کرده؟ آیا محل دپوی جدیدی برای زباله‌ها تعیین شده؟ آیا فکری به حال ساماندهی سراوان و دیگر محل‌های دپو کرده‌اید و آیا قرار است حالا برخلاف سال‌های قبل زباله‌های روستایی را جمع کنید؟ دهیاران بسیاری از روستاها بدون پاسخ از سوی استانداری، سرگردان در این شرایط هستند و بسیاری از آنها می‌گویند بازگشت سطل‌های زباله یعنی برگشت به عقب.

| پیام ما | در شهرهای ما، زباله فقط زباله نیست. بخشی از واقعیت روزمره است؛ نمادی از سبک زندگی، سازوکار اقتصادی، و نحوه مشارکت اجتماعی. در سال‌هایی که همه‌چیز دیجیتال می‌شود، از تاکسی تا خرید خانه، گروهی از جوان‌ها تلاش کرده‌اند همین زباله را هم به‌نوعی دیجیتال کنند با اپلیکیشن، پلتفرم و مدل‌های خلاقانه بازیافت. استارتاپ‌هایی مثل «تفکیکان» که در سال‌های اخیر موفق به جذب سرمایه شد، یا نرم‌افزارهایی مثل «کارو» در مشهد، «جارو» در تهران و کرج و «کلینزی» در بوشهر، به‌دنبال این هستند که مدیریت پسماند شهری را از قالب سنتی و پرهزینه بیرون بکشند و وارد بازی نوآورانه کنند. اما کار به این سادگی هم نیست. این‌طور نیست که صرفاً با راه‌اندازی یک اپلیکیشن و اندک تبلیغ در اینستاگرام، مردم به تفکیک زباله از مبدأ روی بیاورند یا ناگهان فرهنگ شهر تغییر کند. همین حالا اگر یک قوطی فلزی نوشابه روی زمین بیفتد، احتمال زیاد است که خیلی زود یکی از زباله‌گردها آن را بردارد، چون ارزش فروش دارد. اما کیسه‌ای زباله تر، بی‌بو و بی‌ارزش ممکن است هفته‌ها در گوشه یک کوچه بماند، بی‌آنکه کسی حتی لحظه‌ای درباره‌اش فکر کند. این گزارش نگاهی دارد به برخی از این تلاش‌ها برای نوآوری در حوزه بازیافت در ایران، چالش‌هایشان، و چشم‌اندازی که پیش‌ رو دارند. نه با نگاه تبلیغاتی، نه با کلیشه‌های محیط‌زیستی بلکه از منظر فناوری، مشارکت عمومی و واقعیت‌های شهری امروز.

پیام ما| ایستادگی مردم مقابل سایت‌های زباله سراوان در رشت، عمارت آمل، انجلیسی بابل و چندین محل دفن دیگر، داستان تکرارشونده سال‌های اخیر است. آنها روزها و شب‌های بسیاری مقابل محل دفن در این مناطق ایستادند و اجازه ورود زباله به سایت‌ها را ندادند، اما هیچ مسئولی در این مدت پاسخی برای حل مشکل این مناطق نداشت و به‌اجبار زباله‌ها راهی جز تخلیه در همین مناطق دفن نداشت. مسئولان مدام نوید حل مشکل را دادند، جلسه گذاشتند، به منطقه رفتند؛ اما بدون داشتن راه‌حلی عملی. وضعیت زباله در اغلب شهرهای شمالی همین است و چند وقت قبل انتقال زباله‌های مازندران به گلستان یا انتقال نیافتن زباله‌ها از شهرهای مختلف به سراوان رشت هم گره‌ای جدید را ایجاد کرد. در روزهای اخیر اما کارزاری با عنوان «درخواست حل معضل پسماند شمال کشور» خطاب به رئیس‌جمهور به راه افتاده و در آن به ذکر مواردی پرداخته شده که سال‌هاست بیان می‌شود؛ این‌بار اما با امید شنیدن این خواست‌ها توسط دولت و شخص رئیس‌جمهور.

معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به تکلیف شهرداری‌های خوزستان برای همکاری در اجرای طرح خوزستان پاکیزه و جمع‌آوری زباله‌ها از شهرها و محیط زیست گفت: باید همه در کنار هم خوزستان را به استان پایلوت کشور در پاکسازی و نظافت عمومی و مدیریت اصولی پسماندها تبدیل کنیم.