برشت در ایران صرفاً یک نمایشنامه‌نویس خارجی نبود. او از دهه ۱۳۴۰ به بعد، به زبان مشترک روشنفکران، مترجمان و بخشی از تئاتر سیاسی ایران تبدیل شد. ترجمه‌های متعدد، اجرای آثارش و نفوذ اندیشه‌های چپ در فضای روشنفکری باعث شد بسیاری از نمایشنامه‌نویسان ایرانی، آگاهانه یا ناآگاهانه، از او تأثیر بپذیرند. برخی پژوهش‌ها حتی او را مهم‌ترین تأثیر خارجی بر نمایشنامه‌نویسی مدرن ایران می‌دانند. بااین‌حال، همین محبوبیت به شکل‌گیری یک سوءبرداشت نیز انجامید؛ تکنیک فاصله‌گذاری و تئاتر حماسی به چند تمهید تکراری خلاصه شد و تئاتر برشتی به تئاتری شعاری تقلیل یافت، بی‌آنکه این پرسش مطرح شود که برشت چگونه تمرین می‌کرد و ایده‌های نظری او چگونه به ماده‌ای برای تمرین و ساختن اجرا تبدیل می‌شدند. کتاب «برشت در عمل» نوشته «دیوید بارنِت» که به‌تازگی از سوی انتشارات «مانیا هنر» به بازار نشر عرضه شده است، می‌تواند به این سوءبرداشت‌ها پاسخ دهد؛ چراکه برشت به تئاتر نیاموخت چگونه پیام سیاسی بدهد، بلکه آموخت چگونه خودِ شیوه بازنمایی را به موضوع نقد تبدیل کند. از همین رو، اهمیت او نه در تکنیک فاصله‌گذاری، نه در تئاتر حماسی و نه حتی در نمایشنامه‌های مشهورش خلاصه می‌شود. اهمیت واقعی او در این است که هنوز ما را وامی‌دارد بپرسیم: تئاتر چگونه جهان را می‌سازد و چگونه می‌تواند نشان دهد که این جهان، برخلاف ظاهرش، تغییرپذیر است؟

نمایش «خوی حیوانی» به نویسندگی بهنام ترابی با اقتباسی از نمایش‌نامه ماندگار «تانگو» اثر اسلاومیر مروژک و به کارگردانی و تهیه‌کنندگی هلیا خادم، اجراهای عمومی خود را از روز پنج‌شنبه، اول مردادماه، در سالن استاد جمیله شیخی تالار محراب آغاز کرد و در سه شب نخست، با استقبال چشمگیر مخاطبان و فروش کامل تمامی بلیت‌ها، شروعی موفق را در نخستین روزهای اجرای خود رقم زد.

وقتی تئاتر به مفهوم حیات پیوند می‌خورد

5 هزار تماشاگر برای 7 نمایش در سالن‌های دولتی

 | پیام ما | در روزگاری که بحران، شکل ثابت زندگی شده و آدم‌ها هر روز میان اضطراب، ناامنی و فرسودگی روانی دست‌وپا می‌زنند، تاب‌آوری دیگر فقط یک مفهوم دانشگاهی نیست. ضرورتی است برای دوام آوردن. در چنین وضعیتی، هنر گاهی کاری می‌کند که سیاست و اقتصاد از انجامش ناتوان‌اند. تئاتر، با روایت رنج‌های مشترک و ساختن امکان گفت‌وگو، می‌تواند آدم‌ها را دوباره به هم و به زندگی پیوند بزند. مهدی حشمتی، کارشناس تئاتر، در گفت‌وگو با «پیام ما» از نقشی می‌گوید که صحنه نمایش می‌تواند در بازسازی روح جمعی جامعه ایفا کند.

حالا که چند روز از اعلام آتش‌بس دوهفته‌ای می‌گذرد، ردپای جنگ را روی هر چیزی می‌توان دید. جنگ به صحنه‌های تئاتر هم از همان روزهای نخست رسید و خیلی زود چراغ سالن‌ها را خاموش کرد. برنامه بسیاری از اجراها لغو شد و در سایت‌های فروش بلیت نمایش‌ها هم دیگر نشانه‌ای از اجراهای روی صحنه نبود. اما حالا انگار پس از اعلام آتش‌بس و بازگشت آرام‌آرام مردم به پایتخت، قرار است چراغ بعضی سالن‌های تئاتر هم روشن شود.

چراغ‌های سالن‌های تئاتر هنوز روشن‌اند، اما خیابان‌ها خاموش‌تر از همیشه. نوفل‌لوشاتو، خیابانی که تا همین چند وقت پیش، عصرها با صدای همهمه تماشاگران تئاتر، بوی قهوه کافه‌ها و صف‌های کوتاهِ گیشه‌ها زنده بودند، حالا سکوتی را که ناآشنا نیست، به دوش می‌کشند. سکوتی که بعد از جنگ دوازده‌روزه هم این خیابان‌ را که مرکز فرهنگی پایتخت است، پر کرده بود. در پیاده‌روها فقط رهگذران معدودی عبور می‌کنند و خیابان‌ها نیمه‌خالی از عابران پیاده است. در این یک ماه اخیر و به‌دنبال ناآرامی‌های اجتماعی، مراکز فرهنگی پایتخت به‌شکلی خاموش شده‌اند؛ مثل هربار دیگر که اولین ترکش‌هایش فعالیت‌های فرهنگی را نشانه می‌گیرد. گویی فرهنگ هم، مثل شهر، وارد دوره‌ای از نفس‌های کوتاه و احتیاط‌آمیز شده است.

مدیر روابط عمومی اداره کل هنرهای نمایشی گفت: اجراها در سالن‌های نمایش برقرار است و محدودیتی وجود ندارد.

چگونه واژه‌ها از طریق بدن و حافظه، زیسته می‌شود؟

یادداشتی بر نمایش مذاکرات کمپانی ستاره شرقی