اصفهان اگر ویترین هنر و معماری ایران است، فارس و شیراز ویترین تاریخ و گنجینه تمدنی ایران است. اصفهان برخلاف مشکلات متعددی که در حوزه فرونشست زمین و تهدید شكوه معماری دوره اسلامی و صفوی دارد، اما آنچنان شبیه به فارس و شیراز در ماه‌های گذشته در سرخط خبرها قرار نگرفته است. حساسیت‌ها در ماه‌های گذشته به‌دلیل قدمت تمدنی آثار تاریخی استان فارس و اتفاقات مرتبط با شهر شیراز بر این نقطه از كشور بالا بود. دلیل آن‌هم وجود آثار تاریخی بسیار ارزشمند در استان فارس و شهر شیراز است. آثاری مثل تخت‌جمشید، پاسارگاد، نقش‌رستم و بافت تاریخی شیراز با تهدیداتی مواجه هستند. از جمله بتن‌ریزی برای احداث سازه‌های تجاری در حریم درجه یک تخت‌جمشید به‌بهانه احداث سرویس‌های بهداشتی در مهرماه سال ۱۴۰۳، تخریب گسترده بخشی از كوه رحمت برای برداشت سنگ‌های این كوه با هدف آسفالت‌ریزی در خیابان‌های مرودشت در شهریورماه سال ۱۴۰۳، و موارد دیگر تنها بخشی از اتفاقاتی بود که آثار استان فارس در یک سال اخیر از سر گذراندند. اما آنچه در ماه‌های اخیر سروصدای بیشتری به راه انداخت، حفر تونل مترو خط دو شیراز در حریم آرامگاه حافظ بود؛ حریمی که به‌گفته كارشناسان روی گورستانی یک‌هزارساله با آثار معماری تاریخی قرار دارد و این گورستان، به‌گفته برخی ناظران میراث فرهنگی، چنان گسترده بوده است كه مزار حافظ بخشی از آن بود.

|پیام ما| یک مناسبت دیگر از سر میراث فرهنگی ایران گذشت و بزرگداشت و سخنرانی و برنامه و نشست هم به‌بهانه آن برگزار شد. سخنانی گفته شد و نقدهایی مطرح شد؛ گاهی تکراری، گاهی هم مناسب تیتر یک خبرگزاری‌ها، گاهی نقدی محافظه‌کارانه یا جسورانه، و گاهی وعده‌ای که گوینده هم به تحققش امیدی ندارد. اما آنچه در پس تمام این اتفاقات حقیقتی عریان را به نمایش می‌گذارد، وضعیت بناها و محوطه‌های تاریخی است که همچنان بدون هیچ تغییر مثبتی قرار است به حال خود رها شوند و شاید ماندن در وضعیت فعلی و تشدید نشدن بحران‌های موجود در آنها بهترین اتفاقی باشد که برای این محوطه‌‎ها و بناها می‌افتد. نگاهی به اظهارات و واکنش‌ها و نقدهای مطرح‌شده در این چندروز در نشست‌های مختلف و کنار هم گذاشتن سخنان و کارنامه عملکرد دستگاه‌ها و انجمن‌ها و شوراهای تخصصی نشان می‌دهد قرار نیست کسی در روال و روند مدیریتش تغییری ایجاد کند. قرار نیست محوطه‌ها و بناهای تاریخی و در نگاهی جامع‌تر، میراث فرهنگی ایران شاهد تغییری مثبت در حوزه مدیریت باشد.

|پیام ما| تصاویر منتشرشده از بافت تاریخی شیراز خبر از اجرای پروژه ساختمانی بزرگ‌مقیاسی در محدوده ثبت‌ملی‌شده این بافت می‌دهد. پروژه‌ای که هنوز جزئیات آن مشخص نیست، اما در تخلف صورت‌گرفته در آن تردیدی نیست. روز پنجشنبه انجمن صنفی مرمتگران آثار تاریخی استان فارس از فعالیت تاورکرین و ماشین‌آلات سنگین در بافت تاریخی شیراز، مرز ممنوعه مداخلات عمرانی، خبر دادند. گویا بعد از جولان لودرها حالا نوبت به خودنمایی جرثقیل‌ها در آسمان بافت تاریخی شیراز رسیده است. براساس گزارشی که خبرگزاری ایسنا به‌نقل از این انجمن منتشر کرد، هم‌زمان با روز جهانی محوطه‌ها و بناهای تاریخی، انجمن صنفی مرمت استان فارس در قالب بیانیه‌ای درباره تحرکات تازه‌ای که در بافت تاریخی شیراز مشاهده شده و همچنین، خطراتی که مجموعه ثبت‌شده این بافت را تهدید می‌کند، هشدار داده است. حال باید دید متولیان حفاظت از این اثر ملی چه توجیهی برای جولان جرثقیل‌ها در آسمان این شهر دارند.

کارگاه‌های حفاری مترو زیر بافت تاریخی شیراز همچنان فعال هستند و در روزهای اخیر سفال‌های قرون میانه اسلامی که احتمالاً متعلق به قرون ۵ تا ۱۰ هجری قمری هستند، در میان نخاله‌های یکی از کارگاه‌های حفر تونل مترو که قرار است به عبور اتوبوس‌های برقی از زیر زمین در بافت تاریخی شیراز اختصاص پیدا کند، کشف شده است. این درحالی‌است که به‌گفته فعالان میراث فرهنگی شیراز، قرار بود تا پایان مطالعات و صدور مجوز وزارت میراث‌فرهنگی برای حفر مترو در بافت تاریخی شیراز، هیچ اقدامی از سوی شهرداری شیراز برای حفر تونل مترو انجام نشود.

معاون میراث فرهنگی فارس با اشاره به اینکه عمارت باغ سالاری شیراز که بر اثر بارندگی دچار آسیب و بخش‌هایی از آن فرو ریخته است، گفت: مرمت این اثر از هفته آینده آغاز می‌شود.

بافت تاریخی شیراز از زندگی تهی شده است؛ موضوعی که هم تخریب‌کنندگان بافت و هم حافظان بر آن تأکید دارند. کوچه‌پس‌کوچه‌های بافت تاریخی این شهر که زمانی قلب تپنده شیراز بود، در بی‌توجهی سال‌های گذشته تا امروز خالی از روح شده‌اند. شاید به همین دلیل است که وقتی هنرمندی شیرازی با خلاقیت هنری خود چهره‌های رنگین را بر جداره‌های این بافت خلق کرده است، رهگذران و گردشگران را به کوچه‌ای باریک هدایت می‌کند تا لحظه‌ای احساس زندگی کنند. این گزارش حاصل مشاهدات میدانی خبرنگار «پیام ما» از بافت تاریخی شیراز و گفت‌وگو با ساکنان این بافت، با همراهی مدیر گروه مرمت دانشگاه هنر و معماری شیراز و متخصص مرمت و حفاظت بافت‌ها و بناهای تاریخی کشور است؛ گزارشی که چگونگی محو شدن زندگی از بافت تاریخی شیراز را روایت می‌کند و از بی‌پناهی خانه‌های تاریخی این بافت خبر می‌دهد.

طرح تفصیلی بافت پیرامون حرم شاهچراغ که با عنوان طرح ۵۷ هکتاری هم شناخته می‌شود، هفته گذشته و در سیزدهمین جلسه شورای‌عالی معماری و شهرسازی به تصویب رسید. هنوز جزئیات مربوط به این مصوبه منتشر نشده، اما وزارت میراث‌فرهنگی آن را دستاوردی در جهت حفظ بافت تاریخی شیراز می‌داند. برخی شنیده‌ها از حذف خط تخریبی که با نام «خط امیری» در سال‌های گذشته توسط پژوهشگاه میراث‌فرهنگی پیشنهاد شده بود، در این مصوبه خبر می‌دهند؛ خطی که براساس آن ۹۵ پلاک در بافت تاریخی شیراز تخریب می‌شد. گویا وزارت میراث‌فرهنگی خط تخریبی را که خود پیشنهاد داده و مشاور طرح با آن مخالف بود، حذف کرده است و آن را دستاوردی بزرگ جلوه می‌دهد که موجب حفظ بافت تاریخی می‌شود. تصویب این طرح که مسئولان آن را منجی بافت تاریخی شیراز می‌دانند، در شرایطی صورت گرفته که تخریب‌ها پس از ثبت این محدوده تاریخی در فهرست میراث ملی همچنان ادامه دارد و گودبرداری یک پروژه جدید در عرصه این اثر ثبت ملی مدتی است آغاز شده و در محدوده‌ای محصورشده در حال پیشروی است.

مدیرکل راه و شهرسازی فارس اعلام کرد: طرح ۵۷ هکتاری بافت تاریخی- فرهنگی شیراز پس از ۱۵ سال در شورای عالی معماری و شهرسازی تصویب شد.