شفافیت در گزارش‌دهی؛ گامی حیاتی برای بازسازی اعتماد مردم به صنعت پتروشیمی

اگر بخواهم بیست‌ونهمین اجلاس کنوانسیون تغییراقلیم (کاپ ۲۹) در باکو را در یک کلمه خلاصه کنم، آن کلمه «آنتروپی» یا همان آشفتگی خواهد بود. این مفهوم که از ترمودینامیک وام گرفته شده است، تعادل ظریف بین نظم و بی‌نظمی را توصیف می‌کند؛ اصلی که بر سیستم‌های طبیعی و انسانی حاکم است. یک اکوسیستم هیچ‌گاه ساکن و بی‌حرکت نیست، چیزی که مذاکرات اقلیمی هم بسیار شبیه به آن است. یعنی دائماً در حال تکامل است، خود را با شرایط تطبیق می‌دهد و دوباره پیکربندی خود را می‌کند. یک اجلاس هم به‌شکلی ارگانیک و البته عجیب و غریب مانند یک اکوسیستم درست همین کار را می‌کند؛ چراکه اجلاسی شبیه به کاپ ۲۹ نیز یک گردهمایی آشفته از صداها، علایق و دیدگاه‌های مختلف است که درعین‌حال یکپارچه هم هست.

بیش از ۵۰ درصد از ظرفیت نیروگاه‌های نصب شده برق در آلمان، ۳۰ درصد وسعت نیروگاه‌های اسپانیا، ۳۲ هزار گیگاوات برق ژاپن، ۱۵ درصد از توان کل برق تولید شده ترکیه، ۷۰ مگاوات برق کویت، ۷.۸ گیگاوات برق دبی امارات و ۹۲ مگاوات برق عربستان از تجدیدپذیرها استخراج می‌شود. درحالی که متوسط استفاده از ظرفیت انرژی پاک در جهان ۳۰ درصد است این عدد در ایران از ۴ دهه پیش تا امروز تنها یک تا دو درصد ظرفیت نیروگاهی ایران را در بر گرفته‌. چرا در کشور ما با همه تبلیغات انجام شده از این عدد پیش‌تر نمی‌رویم و موانع پیش روی توسعه تجدیدپذیرها چیست؟ در گفت‌و‌گوی پیش رو مهدی مسائلی، دبیر سندیکای صنعت برق ایران حجم زیاد سرمایه‌گذاری و نبود تضمین کافی از سوی دولت به ویژه برای سرمایه‌گذاران خارجی را از جمله بزرگ‌ترین بازدارنده‌های موجود در مسیر تجدیدپذیرها می‌داند. سدی که چالش جدی دولت چهاردهم نیز در این حوزه خواهد بود.

ریاست‌جمهوری دوم ترامپ نگرانی‌های زیادی برای اقدامات مرتبط با تغییراقلیم ایجاد کرده است، بسیاری از افراد پیش‌بینی می‌کنند این امر به افزایش آلودگی‌های کربنی و لغو سیاست‌های محیط‌زیستی مهم منجر می‌شود. این نگرانی‌ها قابل درک است، اما همان‌طور که تحلیلگران می‌گویند واقعیت اغلب خلاف پیش‌بینی‌های اولیه بوده است.

هر چند ایرانیان سده‌هاست پیش‌گام استفاده از انرژی بادی هستند؛ اما به دلایل مختلف از جمله اقتصاد مبتنی بر نفت و تکیه بر سوخت‌های فسیلی خیلی دیر و کند به فکر کاربرد صنعتی انرژی حاصل از این منابع طبیعی ارزان، فراوان و سازگار با محیط‌زیست افتادند. مطابق با سند چشم‌انداز بیست‌ساله باید به سمت تولید انرژی‌های نو در سراسر کشور حرکت می‌کردیم. براساس برنامه ششم و برای‌آنکه از شتاب توسعه عقب نمانیم باید ظرفیت انرژی تجدیدپذیر کشور به ۵۰۰۰ مگاوات می‌رسید. باید سالانه ۱۰۰۰ مگاوات و هر ماه یک نیروگاه ۷۵ مگاواتی بادی یا خورشیدی در ایران نصب و راه‌اندازی می‌شد. در ماده ۱۹ قانون هوای پاک اشاره شد که سالانه ۳۰ درصد از توسعه برق کشور از محل انرژی‌های تجدیدپذیر باشد. این اقدامات که در برنامه توسعه پنجم هم پیش‌بینی اما فراموش شده بود همچنان بی‌سرانجام رها شد و عدد ظرفیت انرژی تجدیدپذیر کشور روی کمتر از ۵ درصد ثابت ماند. ایران در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر فرصت‌های زیادی را از دست می‌دهد. از میان انرژی‌های حاصل از آب، باد، نور خورشید، جاذبه ماه، جزرومد، زیست‌توده و ژئوترمال (زمین‌گرمایی)، تنها انرژی حاصل از آب، کمی بادی و خورشیدی و کمتر زمین‌گرمایی و زیست‌توده موردتوجه قرار گرفته‌اند. گرچه بهره‌برداری از این منابع به دلیل تناسب وضعیت جغرافیایی و آب‌وهوایی مهیا است و شمالی‌ترین تا جنوبی‌ترین نقاط ایران ظرفیت استفاده از این انرژی‌ها را دارند.

اندیشکده انرژی امبر در شهر لندن در ماه مه سال ۲۰۲۴ گزارشی منتشر کرد که نشان می‌داد؛ سهم منابع انرژی تجدیدپذیر در تولید برق در کشور ترکیه به ۴۲ درصد رسیده است. بر اساس گزارش این اندیشکده که داده‌های تولید برق بیش از ۲۰۰ کشور جهان در سال ۲۰۲۳ را مورد بررسی قرار داده است؛ انرژی‌های تجدیدپذیر تقریباً یک‌سوم برق جهان را در سال گذشته تولید کرده‌اند، درحالی‌که این میزان در ترکیه به ۴۲ درصد رسیده که بالاتر از میانگین جهانی است. اوفوک آلپ‌ارسلان، مدیر بخش ترکیه در اندیشکده انرژی امبر درباره این گزارش به روزنامه دیلی صباح گفت: «ترکیه اقدامات خوبی در انقلاب انرژی‌های تجدیدپذیر در مقایسه با بسیاری از کشورهای دیگر داشته است.»

ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر ایران تا پایان شهریورماه امسال به رقم یک هزار و ۲۳۱.۰۶ مگاوات رسید.

مدیر دفتر مدیریت مصرف شرکت توزیع برق خوزستان، از برنامه‌های این شرکت برای تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر خبر داد.

باوجود اجرای طرح مقابله با بیابان، شن‌های روانِ تثبیت‌نشده در خراسان‌شمالی علاوه‌بر طوفان‌های گردوغبار مشکل جدیدی در تأسیسات آبرسانی به‌وجود آورده و این‌بار «سد دوستی»، مهمترین منبع آبرسان به شهر مشهد و بخش‌های قابل‌توجهی از خراسان‌رضوی را تحت‌تأثیر قرار داده است. روز گذشته شرکت آب منطقه‌ای خراسان‌رضوی اعلام کرده است با طوفان‌های شن مکرر در شهرستان سرخس بخش‌هایی از شبکه آبیاری در زیر ماسه‌ها دفن می‌شود. ماسه‌ها بر آبراهه‌های رودخانه‌ها، کانال‌ها، انهار و بر روی شبکه هیدروگرافی منطقه نیز آثار منفی کاملاً مشهودی باقی گذاشته‌اند. همچنین، مسدود شدن شبکه پایاب «دوستی»، ایجاد انحراف در مسیر آب‌های جاری و درنهایت فرسایش کناره رودخانه‌ها از دیگر چالش‌هایی است که ماسه‌های روان سرخس ایجاد کرده است.

رشد جمعیت جهان و پیشرفت تکنولوژی موجب افزایش استفاده از سوخت‌های فسیلی شده اما این سوخت‌ها بسیار زودتر از آنکه تقاضای جهان را پاسخ دهند، تمام خواهند شد. کمبود انرژی از چالش‌های مهم جهان در ۵۰ سال آینده است و همین، نیاز به انرژی جایگزین و نو را ضروری ساخته. از میان انواع انرژی‌های جایگزین، انرژی حاصل از خورشید به دلیل رایگان بودن، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، جلوگیری از افزایش دمای زمین و کاستن از آلودگی هوا از بهترین گزینه‌های در دسترس جهان است. این، برای ایران که در میان مدارهای ۲۵ تا ۴۰ درجه عرض شمالی قرار گرفته و به لحاظ دریافت انرژی خورشیدی در بالاترین رده‌ در میان سایر نقاط دنیا قرار دارد موقعیت ویژه‌ای ساخته است. میزان تابش خورشیدی در ایران بین ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلووات‌ساعت بر مترمربع در سال تخمین زده شده که بالاتر از میزان میانگین جهانی است. همچنین میانگین سالانه بیش از ۲۸۰ روز آفتابی گزارش شده هم فرصت بیشتری در این زمینه برای ایران فراهم آورده. بااین‌همه بخشندگی خورشید، ما چقدر از این انرژی استفاده می‌کنیم؟ به گفته کارشناسان بسیار کمتر از آنچه که باید. با وجود دسترسی بالا به انرژی پاک خورشید، ایران ۱/۷ درصد کربن‌دی‌اکسید جهان را تولید می‌کند و جزو ۱۰ کشور اول دنیا در مصرف انرژی‌های فسیلی و بزرگ‌ترین انتشاردهنده کربن‌دی‌اکسید در خاورمیانه است. سهم نیروگاه‌های تجدیدپذیر که نیروگاه‌های خورشیدی بخشی از آن به شمار می‌رود در ظرفیت تولید برق کشور، تنها ۱/۱ درصد است. چرا بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر مورد غفلت قرار گرفته و موانع کجاست؟ قوانین در این زمینه چقدر پاسخگو و الزام‌آور است و چه اقدامات قانونی باید برای توسعه انرژی‌های پاک انجام شود؟ مصطفی نخعی عضو کمیسیون انرژی مجلس یازدهم شورای اسلامی، سخنگوی این کمیسیون و ناظر شورای‌عالی انرژی کشور در گفت‌وگوی زیر به این سوالات پاسخ داده است.