بایگانی مطالب برچسب: حفاظت مشارکتی
پرونده حساس محیطبان کرمانی
|پیام ما| روز گذشته در حالی خبر حکم اعدام محیطبان خوارزمی، مأمور یگان حفاظت محیط‌زیست استان کرمان توسط «جمشید محبت‌خانی»، فرمانده یگان حفاظت سازمان حفاظت محیط‌زیست، منتشر شد که این حکم هنوز قطعی نیست. حکم در دیوان عالی کشور در حال طی مراحل قانونی است و هنوز حکم قطعی مبنی‌بر قصاص صادر نشده است. امیدها برای تغییر در حکم باقی است و «بهمن ایزدی»، فعال محیط‌زیستی که در پرونده بسیاری از محیطبانان حضور داشته و توانسته رضایت بگیرد، حالا به ما می‌گوید پرونده‌هایی ازاین‌دست بسیار حساس‌اند. صحبت‌هایی که درباره‌شان زده می‌شود، باید بادقت انجام گیرد و درعین‌حال که اهمیت زندگی را باید مدام گوشزد کرد، رنج خانواده‌ای که عزیزی از دست داده را هم نباید کوچک شمرد. این اتفاق درحالی‌است که دفتر حقوقی سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز هنوز درباره جزئیات این پرونده پاسخی نداده و همچنان مشخص نیست چرا حکم اولیه توسط فرمانده یگان حفاظت سازمان اعلام شده است.
نجات یوز از مدیریت جزیره‌ای
از زمانی که حمید ظهرابی پست معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست را در اختیار گرفته، چند اقدام و اظهارنظرش واکنش‌های زیادی را در جامعه به‌همراه داشته است. اولین آنها به انتشار فراخوانی برمی‌گردد که براساس آن قرار است گروهی از کارشناسان عضو کمیته‌ای برای تصمیم‌گیری درباره پرحاشیه‌‌ترین گونه حیات‌وحش ایران یعنی یوز باشند. دومین مورد باز به منطقه‌ای مربوط است که گردشگری در آن همواره در صدر خبرها بوده؛ آشوراده! پس از پایان یک روز کاری به دفتر حمید ظهرابی رفتیم تا درباره آنچه قرار است برای حفاظت از یوز و گردشگری در تنها جزیره دریای شمال انجام شود، از او بپرسیم. ظهرابی در میان انبوه کارهایی که بایست پس از این ساعت پیگیری می‌کرد، به پرسش‌های ما پاسخ داد و در ادامه باز سراغ جلساتی رفت که به همین دو موضوع برمی‌گشت.
همه باهم برای «حفاظت»
«تجربه منصورآباد حاصل یک تلاش جمعی بود.» این جمله را «حامد ابوالقاسمی»، کارشناس راهبری حفاظت و مدیر حفاظتگاه مردمی‌منصورآباد رفسنجان، در همایش «درس‌آموخته‌های حفاظت مشارکتی» عنوان کرد. آنچه در این همایش از سوی او و سایر سخنرانان مطرح شد، شرح و بسط همین جمله بود: تلاش همگانی برای حفاظت!
منصور آبادی‌‌ها اولین ایرانیان برنده جایزه «مارخور»
حفاظتگاه مردمی منصورآباد رفسنجان توانست برنده جایزه «مارخور» از شورای جهانی حفاظت از حیات‌وحش و شکار شود. جایزه‌ای که هر دو سال یک‌بار به تلاش‌های مردمی موفق در زمینه تلفیق حفاظت با بهره‌برداری پایدار از تنوع‌زیستی و معیشت مردم اعطا می‌شود. این حفاظتگاه مردمی، جایزه را در خلال اجلاس کنوانسیون تنوع‌زیستی ملل متحد COP16 در کلمبیا دریافت کرد. به‌گفته «حامد ابوالقاسمی»، کارشناس راهبری حفاظت و مدیر حفاظتگاه مردمی منصورآباد رفسنجان، «به‌دلیل بالغ‌بر ۱۵ سال حفاظت مشارکتی انجام‌شده توسط سازمان مردم‌نهاد دوستداران طبیعت رفسنجان و ایجاد الگویی موفق از ارتباط مؤثر بین حفاظت از حیات‌وحش، بهره‌برداری پایدار و معیشت جامعه محلی به گواه آمار و شاخص‌ها، منصورآباد موفق به دریافت این جایزه شد.»
هم‌نشینی با حافظان طبیعت
|پیام ما| از سال آینده هشتم آبان‌ماه در تقویم رسمی کشور به‌عنوان روز ملی محیطبان نوشته خواهد شد. پیش‌ازاین، تولد امام هشتم روزی بود برای تجلیل از مقام محیطبانی و اما حالا محیطبانان ایران یک روز برای خود در تقویم دارند. این درحالی‌است که روز محیطبان در جهان به مناسبت سالگرد تأسیس فدراسیون بین‌المللی محیطبانان در ۳۱ جولای مصادف ۹ مردادماه ثبت شده است. اما از جمله مهمترین دغدغه‌های محیطبانان ایرانی کمبود نیرو، امکانات و مسائل حقوقی در مواجه با متجاوزان به طبیعت بوده است، آنها برای حفاظت از محیط‌زیست و مقابله با متجاوزان به طبیعت در ۵۰ سال گذشته، ۱۵۰ شهید داده‌اند و همین هم اهمیت کارشان را دو چندان می‌کند. در این میان انجمن علمی دانشجویی محیط‌زیست دانشگاه تهران در نشستی به مناسبت روز محیطبان از چهار محیطبان باتجربه کشور دعوت کرد تا از تجربیات و مشکلات این حرفه بگویند.
حفاظت مشارکتی، سخت اما پایدار
«پس از سال‌های طولانی، این جلسه اولین تجربهٔ صحبت رودرروی من است.» این جمله‌ای است که «طاهر قدیریان»، کارشناس حیات‌وحش، سخنانش را با آن آغاز کرد. از بهمن ۱۳۹۶ تا کارگاه «مشارکت جوامع محلی (پروژهٔ خرس سیاه)» در مهر ۱۴۰۳ طاهر قدیریان نتوانسته بود در حوزهٔ آموزش محیط‌زیست و حیات‌وحش حضور پررنگی داشته باشد. حالا اولین گام آن با پرداختن به «خرس سیاه» به‌عنوان گونه‌ای که سال‌ها برای حفاظت از آن تلاش کرده، برداشته شده است. او در این نشست بارها و بارها تأکید کرد «حفاظت مشارکتی» بسیار پیچیده است و نمی‌توان نسخه‌ای واحد برای آن نوشت.
دنا زیر تیغِ ماندگان
مردادماه خبری منتشر شد مبنی‌بر اینکه شورای‌عالی محیط زیست در جلسه‌ای در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۲ مصوبه‌ای تصویب کرده تا بخشی از منطقهٔ شکارممنوع سمیرم در بخش حفاظت‌شدهٔ دنا ارتقا یابد و به منطقهٔ حفاظت بدل شود. این مصوبه، منطقهٔ حفاظت‌شده و ذخیره‌گاه زیست‌کره را که تحت مدیریتی یکپارچه قرار داشت، دو تکه کرد. هم‌زمان با دو تکه کردن این منطقه، تجهیز کارگاه برای سد ماندگان بر روی سرچشمۀ رودخانهٔ «ماربر» در کوهپایه‌های دنای شرقی سرعت گرفت. ماربر یکی از سرشاخه‌های اصلی کارون است و سد ماندگان در دل منطقهٔ حفاظت‌شده قرار گرفته که نه مجوز دارد و نه مطالعاتی برای آن ارائه شده است. همه‌چیز در «اما و اگر» و بی‌اطلاعی پیش می‌رود تا بقای یک ذخیرهٔ جهانی بیش‌ازبیش تهدید شود. حالا سؤال اینجاست که براساس چه استدلال علمی-فنی، زیست‌محیطی و منطقی‌ای باید در اطراف یک اکوسیستم کوهستانی با اقلیم سرد، سه سد ساخته شود که دوسر آن در منطقهٔ حفاظت‌شده و با فاصلهٔ کم از هم قرار دارند؟
برنامه نجات یوز
«ابتدا باید تهدیدها و مشکلات زیستگاه‌ها را رفع کنیم و به موازات آن پروژهٔ تکثیر در اسارت را در دستورکار داریم، اما اولویت، رفع موانع حضور یوز در زیستگاه‌هاست.» اینها، اولین اظهارنظرهای «شینا انصاری»، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، دربارهٔ گونه‌های حیات‌وحش است. گفته‌هایی که نشان می‌دهد در این دولت نیز «یوز» و حفاظت از آن از حساسیت ویژه‌ای برخوردار خواهد بود. در کنار رایزنی با وزارت راه‌وشهرسازی و سایر وزارتخانه‌ها در زیستگاه چه فعالیت‌هایی باید انجام شود؟ در گفت‌وگو با «عطیه تک تهرانی»، کارشناس حیات‌وحش که سال‌ها تجربهٔ کار میدانی در زیستگاه‌های یوز و حفاظت از این گونه را دارد، دراین‌باره پرسیدیم.
اعداد ناچیز بودجه دولتی برای حفاظت
در دورهٔ سه‌سالهٔ ریاست «علی سلاجقه» بر سازمان حفاظت محیط‌زیست بسیاری از مدیران این سازمان ترجیح دادند در حاشیهٔ امن خود باشند و حداکثر تلاششان دوری از رسانه یا انجام هر اقدام حاشیه‌‌ساز بود. «حسن اکبری»، معاون محیط‌زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست، از معدود مدیرانی بود که با رسانه‌ها ارتباط داشت. سه سال پیش انتخاب او با توجه به سابقه و تجربه‌ای که داشت امیدواری‌های زیادی ایجاد کرد، هرچند در پایان این دوره با انتقاداتی از سوی کارشناسان حیات‌وحش مواجه شد. با پایان کار دولت قبل و جابه‌جایی مدیران، بار دیگر سراغ «حسن اکبری» رفتیم و از او دربارهٔ نقاط قوت و ضعف کارش پرسیدیم.
سهم بخش خصوصی از حفاظت افزایش یابد
«امیدوارم بتوانیم در کنار هم، محیط‌زیست رنجور و آسیب‌دیدۀ کشور را حفاظت و شرایط بهتری را فراهم کنیم. حفاظت از محیط‌زیست، نه راهی راحت است و نه بر سر آن کسی پولی به دست می‌آورد. این راه جز عشق و جان‌فشانی و تلاش شبانه‌روزی نیست.» اینها گفته‌های «سعید یوسف‌پور»، مدیرکل محیط‌زیست استان چهارمحال‌وبختیاری در افتتاحیۀ دومین همایش ملی «پارک‌های ملی و مناطق تحت حفاظت» در سالن جلسات پارک ملی «تنگ صیاد» بود. در حین نشستن و برخاستن، او گاهی آرام دست به سمت پهلو می‌برد تا بتواند درد کلیه را اندکی آرام کند. وضعیت او در این سه روز یعنی از شنبه ۲۴ تا دوشنبه ۲۶ شهریور، همان است که خود اشاره می‌کند؛ «تلاش شبانه‌روزی» و «راهی سخت و دشوار»!
پریشان‌حالی داغداغان
«قزاآن» یکی از مناطق بکر دشت کاشان است؛ یکی از روستاهای مرتفع واقع در منطقۀ حفاظت‌شدۀ «قمصربرزک» که به «بام کاشان» نیز شهرت دارد.رخساره‌های خشن با کوه‌های مرتفع، اقلیم سرد و خشک در کنار بارش‌های مناسب، تنوع‌زیستی قابل‌قبولی در این بخش از منطقۀ حفاظت‌شده به وجود آورده است.
تغییر رفتار به جای فرهنگ‌سازی
در سال‌های اخیر، پرسش «چگونه می‌توانیم از مـحیـط‌زیسـت حـفاظت کنـیـم؟» ذهـن بـسـیـاری را بـه خـود مـشــغـول کـرده و بـه راه‌حــل‌هـای متعـددی از جـمـله قـوانـیـن سخت‌گیرانه تا اصلاحات آموزشی منجر شده است؛ هرچند این پاسخ‌ها مزایای خود را دارند و عمدتاً بر «فرهنگ‌سازی» تأکید می‌کنند، اما باید توجه داشت که «فرهنگ‌سازی» مفهومی پیچیده و چندوجهی است؛ فرآیندی بلندمدت اسـت کـه نـیـازمـنـد تـلاش‌هـای مـداوم و محرک‌های قـوی بـرای اجرا و اثرگذاری‌ست. بااین‌حال، در زمینۀ حفـاظت از محیط‌زیست، شاید بهتر باشد تمرکز خود را از هدف انتزاعی «فـرهـنگ‌سـازی» بـه‌سـوی هـدف عـملی‌تر «تغییر رفتار» معطوف کنیم.
