در حملات اخیر به تأسیسات صنعتی و نظامی ایران، خطر انفجار، نشت سوخت و تخریب زیرساخت‌های حیاتی، می‌تواند به آلودگی گسترده آب‌های سطحی و زیرزمینی منجر شود. تجربه تلخ جنگ ویتنام و استفاده از «عامل نارنجی» توسط ارتش آمریکا، نمونه‌ای گویا از فجایع زیست‌محیطی جنگ‌های معاصر است که نه‌تنها جنگل‌ها را نابود کرد، بلکه سلامت نسل‌های بعدی را نیز با تهدیدی جدی روبه‌رو ساخت.

این روزها چه جای سخن گفتن از حفاظت و محیط‌زیست! این عبارت را ممکن است خیلی‌ها در ذهن داشته باشند. اما اتفاقاً در همین زمانه پرآشوب است که باید حواسمان به تنوع‌زیستی و محیط‌‌‌زیست کشورمان باشد‌، چراکه خساراتی که به آن وارد می‌شود، جبران‌ناپذیر است. مجموعه یادداشتی که می‌خوانید نظر سه حفاظتگر است. از «هوشنگ ضیایی»، پیشکسوت محیط‌زیست، گرفته تا «ایمان ابراهیمی» و «پوریا سپهوند»، حفاظتگران محیط‌زیست. هوشنگ ضیایی در یادداشت خود از تشکیل‌ کارگروهی برای حفاظت توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌گوید و ایمان ابراهیمی از تبعات جنگ بر حفاظت. پوریا سپهوند هم نگرانی‌های خود برای در حاشیه قرار گرفتن حفاظت را بیان کرده و مثال‌هایی در این باره آورده است. نباید یادمان برود که تنوع‌زیستی و محیط‌زیست ایران اهمیت دارد و باید از آن حفاظت کنیم؛ حتی در زمانه سخت.

|پیام‌ما| تلاش برای جلب توجه و تجمیع توان کارشناسی و مالی بین‌المللی به‌نفع احیا و حفاظت از جنگل‌های زاگرس در ایران مهمترین محور همایشی با عنوان «همکاری‌های بین‌المللی: درس‌آموخته‌ها و بهترین تجربیات در مدیریت جنگل‌های زاگرس» بود که با هماهنگی وزارت امور خارجه و با حضور سازمان‌های مرتبط با مدیریت این اکوسیستم در ایران، نماینده هماهنگ‌کننده سازمان ملل متحد در ایران و رئیس دفتر منطقه‌ای برنامه عمران ملل متحد برگزار شد. برنامه‌ای که جهان را به نجات زاگرس فراخواند و این اقدام را یک مسئولیت بین‌المللی عنوان کرد. تشکیل صندوق مالی ویژه مدیریت زاگرس نیز یک از پیشنهادات کلیدی این نشست بود.

در گوشه‌ای از پردیس دانشگاه واخنینگن هلند، ساختمانی با دیوارهای پوشیده از رُس، مأمن بیش از ۱۰۰ مونولیت خاک از سراسر جهان است؛ نمونه‌هایی سه‌بعدی از خاک‌های آتشفشانی اندونزی، استپی روسیه، آمازون و خاک‌هایی که با فعالیت‌های انسانی دگرگون شده‌اند. این مجموعه مرجع جهانی خاک با نمایش اطلاعات فیزیکی و شیمیایی هر نمونه و نقشه‌های دیجیتال تعاملی، حیات پنهان زیر پای ما را به تصویر می‌کشد.

پلاستیک قرار بود زندگی‌مان را آسان‌تر کند، اما امروز به یکی از مخرب‌ترین تهدیدهای محیط‌زیستی تبدیل شده است. بطری‌های رهاشده، کیسه‌های سرگردان، درپوش‌هایی که زیر آفتاب هم از بین نمی‌روند؛ حالا به زخم‌هایی خاموش بر تن طبیعت بدل شده‌اند. اما در دل این بحران، گروهی از هنرمندان راه دیگری برای آگاهی‌بخشی درباره این آلودگی محیط‌زیستی برگزیده‌اند. شعار روز جهانی محیط‌زیست در سال ۲۰۲۵، «پایان دادن به آلودگی پلاستیکی» است. هنرمندانی که سراغ خلق اثر با استفاده از پلاستیک رفته‌اند، از زشتی زیبایی می‌سازند و از ویرانی هشدار. آثار آنان طیف گسترده‌ای از آثار هنری را در بر می‌گیرد؛ از مجسمه‌هایی عظیم‌ پلاستیکی گرفته تا عکاسی و مستندسازی از آلودگی پلاستیکی در اقیانوس‌ها.

بیش از یک هفته از شکسته شدن یکی از لوله‌های نفت و آلودگی رودخانه مارون در شرق خوزستان می‌گذرد، اما نه پاکسازی این رودخانه از لکه‌های نفتی تمام شده و نه مشخص است چه میزان خسارت پس از ورود این حجم آلاینده به مارون وارد شده. حالا ۲۹ انجمن محیط‌زیستی خوزستان با صدور بیانیه‌ای به خسارت‌های مرتبط با این آلودگی نفتی اشاره کرده و آورده‌اند: ««این آلودگی، رودخانه ‌و بیشه‌زار ارزشمندی را که با گونه‌های متنوع گیاهی و جانوری شریان حیاتی طبیعت و زندگی مردم است، دستخوش آسیب جدی کرده و تهدید جدی برای کشاورزی و سلامت عمومی است.»

ایرانیان هزاران سال پیش با آب نه‌تنها زیستند، بلکه تمدن ساختند؛ از اساطیر زرتشتی که آب را مقدس می‌دانستند تا باستان‌شناسانی که نخستین نشانه‌های کشاورزی و یکجانشینی را در فلات ایران یافته‌اند. تاریخ فرهنگی آب در این سرزمین، تاریخی است از احترام، خرد و همیاری. با این‌همه اما بحران کم‌آبی موضوع تازه‌ای در کشور ما نیست و سال‌هاست از آن گفته می‌شود. حتی پیش از فاجعه و در دهه‌های دورتر هم افرادی از حوزه علوم انسانی مانند محمدابراهیم باستانی پاریزی نسبت به آنچه که موجب بی‌آبی می‌شود، هشدار داده بودند. روز شنبه، دهم خردادماه، نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های «کرآبی» با موضوع تاریخ فرهنگی آب در ایران برگزار شد. این برنامه با نمایش مستند «تالان» ساخته «محمدصادق دهقانی» همراه بود که زخم‌های امروز بر پیکر طبیعت را بازخوانی کرد و از فاجعه کم‌آبی که با آن مواجه‌ایم، گفت. در این نشست «ژاله آموزگار»، پژوهشگر فرهنگ و زبان‌های باستانی و «مرتضی فرهادی»، جامعه‌شناس و مردم‌شناس از پیشینه ایرانیان و آنچه بودیم، گفتند. «داریوش رحمانیان» هم درباره کرآبی چندین دهه در ایران سخنرانی کرد و در گفت‌وگو با «پیام ما» توضیح داد که چرا توسعه پایدار بدون آب و نگاه تاریخی به آن بی‌معناست.