سوگواری زنانه

در تاریخ پرالتهاب عصر ناصری، سرنوشت امیرکبیر با زنان زندگی‌اش و سرنوشت این زنان با دوران صدراعظمی او گره خورده است؛ زنانی که هر یک به‌شکلی در مدار قدرت، وفاداری و سیاست حضور داشتند. «ملک‌زاده خانم»، همسر وفادار، رنج تبعید را به امنیت تهران ترجیح داد و پای همراهی ایستاد؛ «مهدعلیا»، مادر شاه و رقیب سرسخت صدراعظم، با نفوذ و سماجت سیاست در دربار به‌نوعی حکومت می‌کرد؛ و «تاج‌الملوک»، دختر خردسال، بعدها در مسیر تاریخی فرزندش تأثیر گذاشت. این زنان، در سکوت و جدال، هم‌پای مردان، بخش مهمی از سرنوشت امیرکبیر و عصر ناصری را رقم زدند. در این گزارش نقش زنان مهم زندگی امیرکبیر را پیش و پس از مرگ او بازخوانی می‌کنیم.

بیگانگی با بدنی که آشنا بود، درد، افسردگی، به‌هم‌ریختگی عادت ماهانه، خونریزی‌های شدید و... مقوله‌هایی‌اند که بخشی از زنان در تهران و سایر شهرهایی که درگیر جنگ بودند، تجربه می‌کنند. این روزها بحث جنگ دوباره بالا گرفته، اما هنوز جامعه با استرس و اضطراب‌های جنگ قبل درگیر است، همچنان ‌که‌ بدن زنان. اخبار تلخ این روزهای ایران از اعتراضات و برخورد‌ها و فشارهای حاکم بر جامعه را هم به استرس‌های همیشگی اضافه کنیم تا درکی بهتر از این زخم‌خوردگی داشته باشیم.

چرا اصلاح قانون به «محدودسازی حق حبس» رسید؟

|پیام ما| طرح مجلس درباره مهریه و به‌ویژه «ماده ۵» آن با مخالفت دولت و برخی از نهادهای مرتبط با زنان قرار گرفته است و این گمانه‌زنی را مطرح کرده که درصورت تصویب تمامی مواد آن، دولت از ابلاغ و اجرای آن امتناع کند.

صنعت نشر یکی از زنجیره‌های اساسی چرخه تولید کتاب است. صنعتی که به‌صورت رسمی از اواخر دوران قاجار در ایران شکل گرفت و با وقوع انقلاب مشروطه و گسترش ارتباطات با غرب، شکلی نوین به‌ خود گرفت. با بررسی معدود آثار مکتوب پیرامون صنعت نشر می‌توان به ردپای کمرنگ زنان در این عرصه پی برد. به‌طوری‌که می‌توان گفت تقریباً ناشر مستقل زن پیش از انقلاب نداشتیم و اگر نامی از زنان در آن دوره بیاید، در جایگاه همسر و دختر مردان ناشر بوده ‌است. «زهرا کیاخانلری» نمونه بارزی از این مورد است که همگام با «پرویز ناتل‌خانلری» در امر پژوهش و انتشارات همکاری داشتند. حالا در سال ۱۴۰۴ و با گذشت مسیری که زنان در صنعت نشر پیمودند، این حوزه هنوز هم برای آنان بدون چالش نیست و هم در سطح مدیریتی و هم در مواردی مانند چرخه توزیع به چشم می‌آید. در روزهای پایانی آذرماه، خانه هنرمندان میزبان نشستی از سوی انتشارات «صبا و بهار» با موضوع «زنان در نشر امروز؛ از چالش‌ها تا پیشگامی» بود تا ناشران و فعالان این حوزه از چالش‌های موجود بگویند.

در کتابخانه و موزه ملک، در سایه نورهایی که ما را به تاریخ هدایت می‌کنند، می‌توان امتداد روایت مقاومت زنان ایران را دید؛ از نقش «بی‌بی‌خانم استرآبادی» در آگاهی‌بخشی به زنان تا پایداری دختران «حاج‌حسین ملک» برای به‌دست‌آوردن مدیریت میراث او. «نوشاد رکنی»، رئیس اداره کتابخانه و موزه ملی ملک، در چهارمین دوره نکوداشت زنان تأثیرگذار در حفظ و معرفی میراث تمدن ایرانی، از شجاعت بی‌بی‌خانم گفت که در ۲۲سالگی عاشق شد و ازدواج کرد، مدرسه دخترانه ساخت، تکفیر شد و مدرسه‌اش را آتش زدند، اما دست نکشید. «این زن‌ها آغازگران مسیر بودند؛ مسیری که زنان امروز ادامه می‌دهند.»

به‌بهانه روز گرامیداشت زن