محدودیت‌های تحریمی و تاثیرات آن بر فناوری‌های زیست‌محیطی: فرصت‌ها و تهدیدهای پیش روی ایران

خبر تازه این است که در دولت چهاردهم، مأموریت جدیدی برای جنگل‌های زاگرس تعیین و تعریف شده است.همه بارها شنیده‌ایم که: جنگل‌های زاگرس شش میلیون هکتار مساحت دارد، ۴۰ درصد آب کشور از زاگرس تأمین می‌شود، زیر تاج درختان جنگل، زراعت می‌شود، خشکیدگی بلوط، اکوسیستم آن را به نابودی کشانده است، زغال‌گیری و قاچاق چوب، همچنان ادامه دارد، همه‌ساله آتش حتی به مناطق حفاظت‌شده‌اش رحم نمی‌کند و بالاخره طرح‌های عمرانی جنگلش را می‌بلعد و البته این هم شنیده شده که دولت، زاگرس را فراموش‌ نکرده و به فکرش هست!

مدیریت زاگرس از نکات عجیب و مبهم در سازمان منابع طبیعی است. در استراتژیک‌­ترین عرصۀ طبیعی کشور، هرازگاهی طرح و برنامه‌­ای سر بر می‌­آورد و بعد از هیاهویی بسیار، در سکوت کنار گذاشته می‌­شود.

اول مرداد آتش به جان کوه‌های «لاین» و «کانی‌گشه» شهرستان کامیاران افتاد. عامل آتش «بی‌احتیاطی و سهل‌انگاری یکی از افراد محلی» عنوان شد و در اثر آن ۲۰ هکتار از مراتع طعمۀ حریق شدند. آتش اما نه فقط مراتع و جنگل‌ها، که جان «اسماعیل کریمی» را هم گرفت. کریمی از نیروهای جنگلبانی بود که همراه با نیروهای محلی به دل آتش زد و به‌گفتۀ امید سجادیان فعال محیط‌زیست، «انفجار دستگاه دمنده» عامل ازدست‌رفتن جانش شد. او با درصد بالایی از سوختگی به بیمارستان سنندج منتقل شد، اما شدت جراحات زندگی را از او گرفت. «مسعود کمانگر» از اعضای انجمن کوانۀ کامیاران، از جمله کسانی بود که همراه کریمی برای مهار آتش به دل کوه زده بود. این داغ برایش سنگین است و می‌گوید: «اسماعیل بهار امسال نیروی رسمی شده بود. نترس بود و هرکجا خبر آتش‌سوزی می‌آمد، نخستین نفر برای مهار آتش بود. او بیش از یک ساعت در محاصرۀ آتشی قرار گرفت که در حدود شش هکتار از مراتع منطقه را سوزاند.»

«قابل توجه مسئولان استان لرستان، آقای استاندار، آقای بخشدار چگنی، آقای فرماندار؛ دَه روز از آتش‌سوزی جنگل‌ها و مراتع چگنی می‌گذرد و هیچ‌کس این‌جا سر نزده است.» این جمله‌ را یکی از داوطلبان مقابله با آتش‌سوزی می‌گوید؛ گفته‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی همه‌گیر شده و نموداری از وضعیت زاگرس است. یک گام به عقب برویم؛ آن زمان که باران‌های خوبی در بهار بارید و همه می‌دانستند امسال آتش‌سوزی‌ها بیشتر خواهد بود! یا چند گام پیش‌ازآن؛ به سال قبل و سال‌های قبل‌تر که زاگرس بارها و بارها هم خود سوخت و هم جان داوطلبانی که برای خاموش‌کردن آن رفته بودند را گرفت و به این پرسش برسیم که آیا می‌شد زاگرس طعمۀ حریق نشده و انسان‌هایی هم برای اطفای حریق آن، جان‌ عزیزشان را از دست ندهند؟ در گفت‌وگو با دکتر «رحیم ملک‌نیا» از او دربارۀ راه‌حل حریق در زاگرس پرسیدیم. او در این مصاحبه بیش‌ازپیش بر پیشگیری تأکید کرد و خواستار تبدیل زاگرس به یک مسئلۀ ملی شد.

جنگل‌های زاگرسی که با شش میلیون هکتار وسعت در یازده استان واقع شده‌اند، نقش مهمی در چرخۀ اقتصاد و امنیت غذایی کشور دارند. از جمله اهمیت این رویشگاه‌ها، تأمین چهل درصد آب شیرین کشور است. باوجوداین، بیش‌از چهارده سال است که پدیدۀ خشکیدگی (زوال) بلوط‌ها، دامن جنگل‌های زاگرسی را گرفته و بر اثر این پدیده حدود دو میلیون هکتار از این رویشگاه‌ها تخریب شده و درحال احتضارند؛ روندی که همچنان ادامه دارد. این درحالی‌است‌که، شماری از کارشناسان می‌گویند، تداوم وضع موجود باعث نابودی جنگل‌های زاگرسی در آیندۀ نزدیک می‌شود. «دکتر سودابه احمدعلی کروری»، پژوهشگر منابع‌طبیعی و محیط‌زیست، اما نظر دیگری دارد. او می‌گوید: «با وجود همۀ مشکلاتی که بر سر راه احیای جنگل‌های زاگرسی وجود دارد، می‌توان با تشکیل کارگروه‌های تخصصی، مدیریت اکوسیستمی و مشارکت جوامع بومی، این رویشگاه‌ها را نجات داد.» درعین‌حال تأکید می‌کند: «اگر تعلل کنیم، نابودی جنگل‌های زاگرسی حتمی است.»

|پیام ما| از سه هفتۀ قبل، آتش، ارتفاعات استان فارس را رها نکرده. ارتفاعات «ورمال» در کوهمره‌سرخی، تا دیروز عصر هم در آتش می‌سوخت و به‌گفتۀ «بهمن ایزدی» فعال محیط‌زیست منطقه، «نیروهای منابع‌طبیعی نیم‌ساعت پس از خاموش‌کردن آتش توسط نیروهای بومی، به دامنۀ کوه رسیدند.» آتش امسال زودتر و تندتر راهش را به زاگرس باز کرده و باوجودآنکه تابستان هنوز نرسیده، خبرها از گسترۀ زاگرس نگران‌کننده است. دراین‌میان، سخنگوی سازمان مدیریت بحران گفته: دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی به استانداران برای شناسایی عاملان آتش‌سوزی عمدی نامه زده‌اند. اتفاقی که به گفتۀ ایزدی، انداختن مسئولیت به‌گردن دیگری است. «سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی خود باید ستادی تشکیل دهند و به شناسایی عاملان آتش‌سوزی بپردازند و دستگاه قضا هم با جدیت وارد عمل شود.»