«نازگل»،‌ «کاووس»، «مژده»،‌ و «باران» حوالی نیمه‌شب بیهوش به نوشهر رسیدند. وزن هر کدامشان ١۵٠ تا ٣٠٠ کیلوگرم بود و در حالت بیهوش سنگین‌تر هم حس می‌شدند. منتقل کردن آنها به بالادست سخت‌تر شده بود. «مهران قزوینی»، «فردین اکبرزاده»، «کریم شیرمحمدی»،‌ «سلمان زالکانی» و «غلامحسن زالکانی» به‌تنهایی از پس این کار برنمی‌آمدند. باید دست به دامن اهالی روستا می‌شدند، وگرنه نقشه رهایی آنها به سرانجام نمی‌رسید. لحظه به لحظه اثر داروی بیهوشی کمتر می‌شد و این چهار نفر با خود می‌گفتند چگونه از پس این چهار سنگین‌وزن بربیایند؟ اگر اهالی و همیاران محلی دو روستای «ملاکلا» و «صلاح‌الدین‌کلا»، مهرداد قزوینی و شهروز احمدی به کمکشان نمی‌آمدند، هرچه رشته بودند پنبه می‌شد. ۱۷ نفر از مردان روستا به‌سرعت خودشان را رساندند و با زحمت جعبه‌ها را بالا بردند. کار که به سرانجام رسید، اثر داروی بیهوشی هم کم شده بود، وقتی چشم گشودند دیدند همه‌چیز دوروبرشان تغییر کرده است، چهار قرق‌بان برای صد روز ۲۴ساعته دور فنس نگهبانی می‌دادند؛ مبادا کسی به آنها نگاه چپ کند. روز صدم در میان چشمان اشکبار و امیدوار این چهار مأمور و جمعی از مسئولان و در‌حالی‌که هرکدام گردنبند ردیاب به گردن داشتند، در میان جنگل رها شدند تا نخستین پروژه رهاسازی همراه با تحقیق درباره رفتارشناسی مرال در ایران رقم بخورد، در جنگل تحقیقاتی نوشهر!

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: در حال حاضر، ۵۵ نوع پروژه در کشور مشمول انجام مطالعات ارزیابی اثرات محیط‌زیستی هستند.

تخریب زیستگاه‌ها به عنوان مهمترین عامل انقراض گونه‌های جانوری در ایران محسوب می‌شود که می‌تواند ناشی از جاده‌سازی، معدن‌کاوی، چرای بی‌رویه دام، تغییر کاربری اراضی و تبعات ناشی از تغییر اقلیم باشد. فهیمه اسلامی، کارشناس حیات وحش در این زمینه به انقراض جمعیت غربی درنای سیبری در کشورمان اشاره می‌کند و به دیده‌بان ایران می‌گوید: «جمعیت غربی درنای سیبری که روزگاری یکی از نمادهای طبیعت ایران به شمار می‌رفت، به‌طور کامل منقرض شده است و امیدی برای بازگشت آن باقی نمانده است. این در حالی است که جمعیت شرقی این گونه که در مناطق چین زادآوری دارد، همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد. تفاوت در سرنوشت این دو جمعیت نشان‌دهنده تأثیر مستقیم شرایط زیستگاه و مسیر مهاجرت بر بقای گونه‌ها است.»

گروهی از دانشمندان و اقتصاددانان حفاظت از محیط زیست می‌گویند که برخی تلاش‌ها برای حفظ یا بازگرداندن زیستگاه‌های طبیعی حیات‌وحش می‌تواند بر سایر زیستگاه‌های با اهمیتی که در نقاط دیگر کره زمین قرار دارند، فشار وارد کند که این به نفع حفظ تنوع زیستی نیست. در سال‌های اخیر جنبش بازگرداندن زیستگاه‌های وحشی در بخش‌های اروپا قوت گرفته است و گروه‌های محتلف تلاش کرده‌اند تا بخش‌هایی از زمین‌هایی که کاربری کشاورزی و دامپروری داشته‌اند دوباره به حالت طبیعی بازگردانند. این اقدام در اصطلاح «بازوحشی‌سازی» (Rewilding) نام دارد و گاهی نیز تحت‌عنوان مسئولیت اجتماعی یا برنامه پایداری شرکت‌های کشاورزی صنعتی انجام می‌شود. بااین‌حال، مطالعات جدید نشان می‌دهد این اقدام اگرچه به‌ظاهر اقدامی به‌نفع حیات‌وحش و تنوع‌زیستی است، اما در مقیاس جهانی می‌تواند به کاهش شدیدتر جمعیت حیات‌وحش و از دست رفتن تنوع‌زیستی در سیاره منجر شود.

در دهه‌های اخیر، خشکی رودخانه زاینده‌رود و تالاب گاوخونی به یکی از بزرگترین چالش‌های محیط‌زیستی اصفهان تبدیل‌ شده است. کاهش بارندگی، سوءمدیریت منابع آبی و برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی ازجمله عواملی است که منجر به خشک شدن این دو عنصر حیاتی در قلب فلات ایران شده‌اند. این امر نه‌تنها زندگی موجودات زنده وابسته به این اکوسیستم‌ها را تهدید، بلکه سلامت و رفاه شهروندان اصفهانی و استان‌های هم‌جوار را نیز به خطر انداخته است. در چنین شرایط بحرانی، آگاهی‌رسانی و جلب مشارکت عمومی برای حفاظت و احیای این اکوسیستم‌ ارزشمند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این میان، هنر، به‌ویژه هنر تئاتر، می‌تواند نقش مؤثری در افزایش آگاهی و ایجاد حساسیت در جامعه نسبت به مسائل محیط‌زیستی داشته باشد.

به‌نظر می‌رسد ستاد ملی هماهنگی و مدیریت تالاب‌های کشور دارد خلیج گرگان را برای عبور از بدترین شرایطی که ممکن است طی ۲۵ سال آینده با آن روبه‌رو شود، آماده می‌کند. درحالی‌که پیشتر لایروبی کانال آشوراده به‌عنوان راه علاج خلیج گرگان معرفی می‌شد و اعتباری در حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برای آن صرف شد، اما حالا دولت می‌گوید این اقدام کافی نبوده است. بنابر آنچه معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری گلستان و مدیرکل حفاظت محیط‌زیست این استان به «پیام‌ما» می‌گویند و براساس آنچه در سال ۱۳۹۹ تکلیف شده است، حالا باید اقدام‌های دیگری هم بر خلیج انجام شود. بهمن امسال معاون اول رئیس‌جمهوری مصوبه انجام مطالعه برای پمپاژ‌ آب از دریای خزر به خلیج را امضا کرد. پمپاژی که گویا قرار است از دو منطقه، یکی در شرق و دیگری در غرب خزر، انجام شود. گرچه مجری این طرح وزارت نیرو خواهد بود، اما مطالعات آب از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست انجام می‌شود. طبق آخرین داده‌های موجود، خزر تا ۲۵ سال آینده به تراز ۳۳- خواهد رسید؛ ترازی که پیشتر آن را تجربه نکرده‎‌ایم. این کاهش تراز می‌تواند تمام پهنه ۵۱ هزار هکتاری خلیج گرگان را خشک و آن را به یک کانون نمکی تبدیل کند. اعتبار پیش‌بینی‌شده برای علاج خلیج گرگان عددی در حدود ۲.۳ هزار میلیارد تومان است.

پرونده قضایی امیر علی‌اکبری به دلیل نگهداری از یک توله شیر، به دلایلی به شعبه دیگری ارجاع شده است و این روند می‌تواند باعث طولانی شدن فرآیند رسیدگی قضایی شود، با این حال یگان حفاظت محیط زیست اعلام کرده که با جدیت پیگیر این پرونده است.

«زندگی در شمال یعنی زیستن در طبیعت»،‌ این گفته «مبینا نورمحمدیان»، کارشناس محیط‌زیست و معیشت پایدار مؤسسه «توسعه پایدار و محیط زیست» یا همان «سنستا»، است. او بیش از یک دهه در این مؤسسه بوده و در انواع و اقسام پروژه‌های داخلی و بین‌المللی با موضوع عشایر و بازتوانمندسازی جامعه بومی و محلی حضور داشته است. از او پرسیدم چطور وارد این حوزه شد؟ در این سال‌ها در کدام مناطق کار کرده‌؟ آیا تفاوتی بین کار زنان و مردان در پروژه‌های مرتبط با جامعه محلی وجود دارد و مشارکت مردم در تصمیم‌گیری‌ها آیا به رسمیت شناخته شده است یا خیر!

|پیام ما| زمزمه‌های اجرای دستورالعمل برداشت درختان شکسته و افتاده از جنگل‌های شمال صدایی چندان بلند در فضای منابع طبیعی کشور داشت که باقی بحث‌ها در حوزه جنگل،‌ آبخیزداری و... را به حاشیه برد. در هفته‌های اخیر کمپینی که در مخالفت با برداشت شکسته و افتاده شکل گرفت، بیش از ۵۰ هزار امضا جمع‌آوری کرد. در مقابل موافقان اجرای دستورالعمل هم با نگارش‌ نامه‌‌هایی به مسئولان، خواستار اجرای آن شدند. درنهایت،‌ در دوگانه موافقان برداشت درختان شکسته و افتاده، مخالفان برداشت توانستند حرف خود را به کرسی بنشانند، به‌طوری‌که «علی تیموری»، رئیس سازمان منابع طبیعی، در نشستی در کافه‌کارزار از تعلیق اجرای این دستورالعمل خبر داد تا بحث‌‌های بیشتری پیرامون آن انجام شود. فارغ از اینکه این برداشت انجام شود یا خیر، این دوگانه‌سازی چه تبعاتی بر مدیریت جنگل‌ها دارد و برای حل آن چه باید کرد؟ «رحیم ملک‌نیا»، عضو هیئت‌علمی دانشگاه لرستان، از جمله کسانی است که در سال‌های اخیر به این تقابل‌ها و دوگانه‌سازی‌ها انتقادهایی را وارد دانسته و مطالبی را هم در این زمینه منتشر کرده است. او به‌تازگی در یک سخنرانی با عنوان «مدیریت جنگل‌ها؛ از سیاستگذاری مشارکتی تا برنامه‌ریزی فنی» که به همت انجمن علمی دانشجویی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شده بود، ضمن انتقاد دوباره از رهاشدگی زاگرس در مقابل هیرکانی، تلاش کرد در شکل کلان به دو مقوله سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در حوزه جنگل بپردازد.

در سال‌های اخیر موضوع حکمرانی محیط‌زیست توسط اشخاص و گروه‌ها و به اشکال مختلف مورد بحث قرار می‌گیرد، درحالی‌که متأسفانه شناخت، برنامه و رویه متناسب و مناسبی دراین‌باره وجود ندارد. در بیشتر موارد تلقی عمومی‌ درباره حکمرانی محیط‌زیست به عملکرد یا نقش نظارتی و کنترلی سازمان حفاظت محیط‌زیست در تمام عرصه‌ها و فعالیت‌­های ارگان‌­های مختلف تعبیر می‌شود. در این راستا، انتظار می‌­رود این سازمان به‌تنهایی تضمین‌کننده بهره‌­برداری صحیح یا اقدامات بدون تخریب محیط‌زیست یا فعالیت­‌های توسعه‌­ای و یا استفاده از منابع باشد. اما آنچه شاید بتوان به‌عنوان شاه‌کلید حکمرانی محیط‌زیست مطرح کرد و درک صحیح آن بقطع می‌­تواند کمک بسزایی در حل مشکلات یا به بیان بهتر معضلات محیط‌زیستی کشورمان داشته باشد، موضوع «جریان‌سازی» است.