| پیام ما | افسانه‌ای که حالا تبدیل به یک کابوس شده، راهی که این افسانه تا کابوس شدن طی کرده، از میان داستان‌ها گذشته تا امروز که دیگر نمی‌توان با رؤیا و افسانه همنشینش کرد، حالا دیگر غارت است و تاراج، تخریب هویت یک سرزمین است؛ آنچه در سکوتی سنگین و تلخ در جریان است. سکوتی منفعلانه و انفعالی آگاهانه از سوی آنان که قرار بود حافظان این میراث باشند، اما امروز نقش دیگری پذیرفته‌اند. روزی نیست که خبر دستگیری حفار غیرمجاز از گوشه‌ای از کشور در میان خبرها نباشد، آمارها می‌گوید سالانه ۵۰۰ نفر به جرم حفاری غیرقانونی بازداشت می‌شوند. گستره تخریب‌ها اما چیز دیگری می‌گوید؛ تاراج به‌مراتب وسیع‌تر از آن است که آمارها نقل می‌کنند. با این وضعیت چه باید کرد؟ بخشی از تشکل‌های فعال در حوزه‌ تاریخ و باستان‌شناسی، در نشستی هم‌اندیشانه که قرار است مستمر و ادامه‌دار باشد، تلاش کردند بخشی از زوایای این معضل ریشه‌دار را واکاوی کنند؛ تا شاید راهی برای نجات از این زخم عمیق که پیکر میراث فرهنگی ایران را تهدید می‌کند، پیدا کنند. البته «حامد وحدتی‌نسب»، رئیس انجمن علمی باستان‌شناسی ایران، معتقد است نخستین گام برای حل این معضل مسدود کردن صفحات مجازی کسانی است که اقدام به تبلیغ گنج‌یابی می‌کنند. اما همین کار هم تابه‌حال از سوی مقامات مربوطه صورت نگرفته است.

حدود ۲۵ سال است که در حوزه باستان‌شناسی دوران پارینه‌سنگی، با تمرکز بر منطقه زاگرس، فعالیت پژوهشی انجام می‌دهد. دوران کارشناسی ارشد، دکتری و پسادکترای خود را با مطالعه در منطقه کرمانشاه به انجام رسانده و به همین دلیل، تجربه و شناخت عمیقی از دوره پارینه‌سنگی پیش‌ازتاریخ در این منطقه دارد. «سامان حیدری گوران» باستان‌شناس و پژوهشگر ارشد پیش‌ازتاریخ دانشگاه کلن نظر خود را در مورد احداث تله‌کابین در محدوده تاق‌بستان کرمانشاه در قالب این یادداشت در اختیار «پیام ما» گذاشته است.

|پیام ما| «رومن گیرشمن» کاخ آپادانا در شوش را «گوهر تابناک معماری هخامنشی» توصیف کرده است. کاخی به‌یادگارمانده از داریوش بزرگ که در طوفان حوادث تاریخ بارها طعم غارت و ویرانی را چشید و آسیب دید، اما به‌جا ماند تا روایتگر تاریخ باشد. دمورگان، دیولافوآ و گیرشمن و باستان‌شناسان بسیاری تلاش‌هایی برای حل معمای آن کردند و هریک بخشی از آن را از خاک بیرون کشیدند و داستان و تاریخش را ثبت کردند. حالا اما پس از سال‌ها، بخش دیگری از ماجرای آپادانا برای باستان‌شناسان روشن شده است. معدنی که سنگ‌های این کاخ را تأمین کرده، توسط پژوهشگران کشف شد؛ کشفی که به تعبیر رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری یکی از مهمترین اکتشافات باستان‌شناسی در خاورمیانه در سال‌های اخیر است و علاوه‌بر اینکه یک معمای تاریخی دوهزارساله را حل می‌کند، می‌تواند معادل کشف معدن مرمر در آتن برای ساخت پارتنون در تاریخ معماری جهان باشد.

محوطه باستانی هگمتانه در نخستین نوروز جهانی شدن، نه تنها در لیست اماکن پربازدید کشور قرار نگرفت بلکه در میان جاذبه‌های گردشگری استان نیز همانند سال‌های قبل در جایگاه چهارم باقی ماند.

تخریب آثار تاریخی و محوطه‌های باستانی در جریان پروژه‌های توسعه در دهه‌های اخیر شتاب بیشتری گرفته است. قانون این امر را دیده و دستگاه‌های اجرایی را موظف کرده است پیش از انجام پروژه‌های عمرانی از میراث فرهنگی استعلام کنند تا اگر احتمال وجود نشانه‌ها و آثار تاریخی و باستانی در محدوده اجرای پروژه وجود دارد، مطالعات لازم صورت گیرد و بعد پروژه عمرانی اجرایی شود. حال نه‌تنها این قانون چندان مورد توجه مجریان پروژه‌های بزرگ عمرانی نیست که حتی وقتی وزارت میراث‌فرهنگی با اجرای پروژه در محلی مخالفت و اعلام می‌کند پروژه از روی یک محوطه باستانی عبور می‌کند، باز هم مجریان کار خود را طبق روال برنامه‌ریزی‌شده پیش می‌برند و توجهی به هشدارها و مخالفت‌های میراث‌فرهنگی نمی‌کنند. اما موضوع جایی دردناک می‌شود که شواهدی از همکاری مدیران میراث‌فرهنگی با مجریان پروژه دیده می‌شود. این پروژه اولین پروژه‌ای نیست که این اتفاق را از سر می‌گذراند، آخرین هم نخواهد بود. تا زمانی که تعاملی سازنده میان وزارت میراث‌فرهنگی و دستگاه‌های اجرایی و مجریان پروژه‌های بزرگ عمرانی و راهسازی شکل نگیرد، این اتفاق به‌کرات تکرار خواهد شد.

تلاش یک بلاگر برای جذب مخاطب بیشتر، باز هم بهانه‌ای شد برای مرور خلأهای بسیار در حوزه میراث فرهنگی. از نبود ضمانت اجرایی قوانین در برخورد با متخلفان حوزه میراث فرهنگی و کوتاهی دستگاه‌های متولی در آگاهی‌بخشی عمومی درباره اهمیت میراث فرهنگی کشور تا نصب نشدن تابلوی اطلاعات اثر در محوطه اطراف آن. اقدام این بلاگر به‌گفته مدیران میراث استان منجر به وارد آمدن دو میلیارد تومان خسارت به میراث فرهنگی شده است، اما مشخص نیست قانون چه تصمیمی در مورد تخلف او خواهد گرفت. «میل اُمام» که اثری باستانی به‌جامانده از دوره ساسانی است، هفته گذشته توسط یک بلاگر برای تولید محتوای ویدئویی به آتش‌ کشیده شد. اما این اولین‌بار نیست که یک بلاگر برای خلق تصویر تأثیرگذار و جذب مخاطب به آثار تاریخی خسارت وارد می‌کند.

اهمیت آموزش و آگاهی در زمینه میراث فرهنگی بر کسی پوشیده نیست. آموزشی که باید از کودکی و در مدارس آغاز شود، اما مدیران میراث‌فرهنگی و آموزش‌وپرورش هنوز به ضرورت آن واقف نیستند و اقدامی برای آن انجام نمی‌دهند. با «شادی گنجی»، باستان‌شناس، پژوهشگر و نویسنده، درباره اهمیت آگاهی از تاریخ در جامعه و به‌خصوص دانش‌آموزان گفت‌وگو کردیم، او درباره خطر فراموشی تاریخ در جامعه معتقد است: «جامعه‌ای که تاریخ و گذشته خودش را به یاد نیاورد، مثل فردی است که دچار فراموشی می‌شود‌. تصور کنید یک انسان بزرگسال اگر خاطراتش را از دست بدهد، چه رنجی می‌کشد؟ فراموشی تاریخ مثل ابتلا به آلزایمر است، همان‌قدر تلخ و دلخراش»

دست‌های پنهان علیه یک محوطه ۳۵۰۰ساله مشغول به کار شدند. براساس اسنادی که به دست ما رسیده، درخواست‌های متعددی برای ساخت‌وساز روی عرصه و حریم محوطه «کل‌‌تپه» در بوکان آذربایجان‌غربی داده شده است که درصورت تأیید شهرداری و اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی این استان، مردم به‌زودی باید با بخشی از هویت و تاریخ خود خداحافظی کنند. در حال حاضر، مردم بوکان در آستانه یک تصمیم بسیار مهم قرار گرفته‌اند؛ اینکه محوطه‌های باستانی خود را فدای منفعت برخی از مالکان بکنند یا اینکه نشانه‌های هویت ملی خود را پاس‌ بدارند و میراث‌دار بحق فرزندانشان باشند. در این میان، حق حاکمیتی این است که از پایمال شدن حق هویتی و میراثی بی‌شماری از مردم در برابر عده‌ای انگشت‌شمار جلوگیری کند.